Ben Mezç’ağ’da doğdum.  Vatanımızda, Mezç’ağ tamamen Çerkeslerden arındırılmış durumda. Abadzeh’ten başlayıp sahile kadar uzanan bölgede eskiden Thaç’ağ mezde dedikleri bölgede şimdi kurulu bir tane bile Çerkes köyü yok.

Mezç’ağlıyım ben. 

***

Mezç’ağ  20. yüzyılın başında Çerkesce okumasını yazmasını bilen insanların en yoğun yaşadığı yerdi. Köylerde hoca mekteplerinde Çerkesce okunurdu.

Ordu da toplayabilirlerdi. Ama istemeseler onu da toplamazlardı.

Şapsığ, Abadzeh, Besleney, Wubıh  bir yumruk gibiydiler.

Vatanımızda Adıge Toprakları üzerinde Çerkesce ilkokullar açıp, oralarda öğretmenlik yapanlardadan bir kısmıda Mezçağ’dandı.  Günümüzde kullanılan alfabemizin temelini de, Hıdzel’ı İbrahim yine mezç’ağlı ama vatanda kalabilmiş Siyuh Seferbiy ile birlikte atmıştı.

Yusuf Suat Neğuç’ta Mezç’ağlıydı. Agoy’dan Mezdegu’ya kadar uzanan ‘Çerkesya’ kurmak için zefesler düzenliyordu, en aktif katılımcılarındandı. Mezç’ağ’lıydı.

***

Mezçağ’da Çerkesler yaşıyordu. Daha düne kadar cenazelerinin ardından Çerkesce mevlütler okuyorlardı. Yol yapılacaksa, elektrikse problem; onlar için sorun değildi. Zefesıjıştığeh. 10 köyün ileri geleni bir araya geldiğinde dediklerini yaptırabiliyorlardı.

Çerkeslerdi. Mezç’ağlıydılar, Düzceliydiler.

Mezç’ağ’dan çıkıp Türkiye’ye yerleşenler arasında, Mezç’ağ adını yaşatan tek bölgeydi.

Mezç’ağda Çerkesler yaşıyorlardı.

***

Düzce’de de Çerkesler yaşıyordu. Türkiye’nin bir ucunda, bir Çerkesin burnu kanasa, Düzce’de dert olur, çözüm olurdu. Balkan savaşları sonunda bir daha muhacir olanlar, Ordu’dakiler, Bingöldekiler velhasıl zor duruma düşen Çerkesler Düzce’ye kapağı attıklarında rahatlıyorlardı.

Düzce’de Çerkesler yaşıyordu. Çerkeslerin adını karalayacak en ufak bir şeyde, ordu gibi ortaya çıkabiliyorlardı. Daha dündü; Çerkeslerle dalga geçen bir film için nerede ise ders kitaplarına üçüncü Düzce İsyanı diye geçecek kadar etkili bir harekette bulunmaları.

Düzce’de Çerkesler yaşıyorlardı. Çerkeslerdi, çünkü onlar zefesıjın atlek’ıştığ. Bir araya gelebiliyorlardı.

Çerkeslerdi.

Düzce’de bir zamanlar Çerkesler yaşıyordu. Çerkestiler çerkes.

***

Düzcede bu gün Çerkesler......

Düzcede Çerkes köyü var mı? Hayır, artık Çerkes köyü Düzce’de yok. İçinde Çerkeslerin de oturdukları köyler var.

Çerkes muhtarlar varmı?.... Yok öyle bir şey.  Çerkes belediye başkanı, Düzceli Çerkes milletvekili, Düzceli Çerkes bakan... Öyle bir şey yok.

Düzce’de Çerkesler var dedittirecek bir şey yok. Çerkesce yok. Tüm Düzce’de bu gün çerkesce konuşan kaç tane çocuk vardır. Yok öyle bir şey....

Mezç’ağ yok, Kucur yok. Düzce yok.

Düzcedeki muhtarlar biraraya geldiğinde, Çerkes köylerine hizmet götürmek için diğer muhtarların arasında çerkesce zeheuşaşere Çerkes muhtarlar… Allah rahmet eylesin, yoklar.

*** 

Düzce’de Türkler arasında yerleşmiş bir atasözü vardır; Çerkes-Abaza Allah muhafaza...

Çerkes-Abaza Allah muhafaza...Günümüzde ise bu türk atasözünü anlamı kaymış bir şekilde ele almamız gerekiyor. Çerkes-Abaza Allah (onları) muhafaza (etsin).

Abazalara değinmeyeceğim onlar zaten kendilerini biliyorlar. Al birini vur ötekine misali.

***

Mezç’ağ’da önceleri iki adam laf söylediğinde bütün Mezç’ağ arkasında durabilirdi. Onların başları vardı, başları. Sonraları Çerkes muhtarlar baş oldu. Muhtarlarda, Çerkes olmayınca ne baş  ne de Mezç’ağ kaldı.

Mezç’ağda herkes birbirini tanır, herkeste birbirinin akrabasıdır. Babaları birbirleri ile arkadaştır, dedeleri ise can yoldaşıdır.

Dedelerinin dedeleri bile birbirlerini bilirler.

***

Dedelerim vatandan ilk çıktıklarında İstanbul’da Elmadağ mevkiinde yaşıyorlarmış, bağ bahçe-tarla almışlar. Ardından Düzce’ye Mezçağdan (vatanımızdan) Hafukufkoher (amca çocuklarımız) gelmiş diye olanı biteni satıp Düzceye yerleşmişler. Demem o ki dedelerimizin dedeleri dahi birbirinin peşine gitmişler.

Mezç’ağda herkes birbirini tanır. Bu gün Baş olacak kimseleri yok, baş olabilecek muhtarları da artık Çerkes değil.

Bizimkiler, seçmesini de seçilmesini de bilirler..

Tüm Mezç’ağda gerçek bir seçimle, her köyde hakikatten sandık kurup Mezç’ağdaki Çerkesleri temsil edecek üç kiş beş kişi seçebilirlermi? Seçilebilir ne kelime seçerler, seçerler....

Tüm Kucur kendisini temsil edecek üç-beş kişi seçebilir mi? Seçebilir...

Düzcenin içine yerleşmiş olanlarda üç-beş  kişi seçebilirmi? Seçebilir....

Ve bunu, aynı gün her yerde sandıkları kurup yapabilirlermi, yapabilirler...

Ve Baş belirleyebilirlermi... Belirlerler.

Bunu kim organize edecek, kim organize edebilir....

Vakti geldimi? Geldi de geçiyor bile..

Bunu kim organize edecek, kim organize edebilir.... Dernek mi?

Dernek hiç bir şey organize etmemeye karar vermiş, bir büyük düğün-eğlence-cümbüş (Çağdaşcası, günümüzcesi ile) Festival organize etmeğe karar vermiş. Bu daha cafcafalı değil mi?

Dernek mi organize etsin? Olurmu? Bu dernek kültür derneği, Düzceli Çerkes kültür emekçilerinin tiyatrocu, sinema sanatçısı, yazar, şair, operacı, balet-balerin, ressam vs.nin bir araya geldiği yer. Maşaallah Kültür merkezi. Böyle şeylere karışmaz...

Dernek mi organize etsin. İyi, organize etsin de Dernek Çerkes derneği değil ki...

Daha zamanı var acele etmeyin. Tamamen Düzcede Çerkesler yok olmaya yüz tutsunda, sayıları iki-üçyüz kişiye düşsünde, Çerkesiz desek bile, ‘adem sende, kaç kişilerki, taş patlasa yüz kişi olmazlar’ denilecek sayıya bir düşelimde..

İşte o zaman kimse bir şey demez, zaten o zaman bir şey de yapmaya gerek kalmaz.

***

Tüm Türkiye’deki Çerkesler de aynı bizim Mezç’ağ gibiler. Kendilerini temsil edecek adamları seçmeye hazırlar ve bunun gerektiğini hepsi biliyor, çünkü olmayışının sıkıntılarını hepsi çekiyor...

Bütün Türkiye’deki Çerkesler Mezç’ağ – Bütün Türkiye’deki derneklerde Düzce Derneği..

Ve bir gün kartopu yuvarlanmaya başlayacak, Bir hafta sonu Mezç’ağda yaşayanlar kendi kendilerine kurdukları sandıklardan kendilerini temsil eden başlar seçecekler...

Düzce’de belediye başkanı olmak isteyen kişi, Mezç’ağlı temsilcinin önüne gelecek, oy için boyun bükecek... Milletvekili olmak isteyen  Kucurlu temsilcinin yüzünde gülümse uyandırmak için belkide şaklabanlıklar yapacak...

İktidara gelmek isteyen parti başkanı, Düzceli, Uzunyaylalı, Gönenli, Samsunlu Çerkesleri temsil edecek kişilerden randevu isteyecek, belkide bizimkiler bazılarına burun kıvıracakalr...

Neden olmasın, Olur olmasına da.... 

Bunları organize edebilecek elimizdeki tek yapı, hala ismimi değiştirsem ne olur, cismimi değiştirsem ne olur demeye devam ediyor...

Çerkes olursun, başıda bacağıda belli olan bir şey olursun. Yarın olursun, bu milletin yarını olursun. Bu milletin umudu olursun, geleceği olursun.

Peki, yapmazsan kıyamet mi kopar!

Evet, kıyamet kopar. Bu milletin Türkiye’de yaşayan kesimi için kıyamet kopar.  Yok olurlar, yok olmaya doğru giderler... Kıyametleri kopar kıyametleri...