Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Dr. Kurmel Ömer Aytek
Haskala Hareketi
08 Eylül 2017 Cuma Saat 11:22


1855 yılında tahta çıkan Çar II. Aleksandr babasının izinden gitmedi. Bir dizi reformu hayata geçirdi. Yahudiler için daha yaşanabilir bir Rusya doğuyordu. 


Çok sayıda Yahudi Rusya’nın iç kısımlarına yerleşme olanağı buldu. Yerel yönetim süreçlerine katıldılar. Üniversitelere girebildiler. Mesleklerini icra edebilir hale geldiler. 


Gelinen nokta umuttan ve şükran duygusundan daha fazlasıydı. Yahudilerin önünde bir kapı açılmıştı. Kendilerini sınayacaklardı. Başarırlarsa kazanım büyük olacaktı. 


***

On dokuzuncu yüzyılın ortasında Galiçya, liman kenti Odessa ve zorunlu Yahudi yerleşimlerinin sınır bölgelerinde bir Yahudi orta sınıf doğmuştu. 


Batıdan gelen ve Rusya’yı etkisi altına alan hümanist dalgaya ilk tepkiyi onlar verdi. 


Sorular sormaya başladılar: Modernleşmenin… Üretken hale gelmenin… Ufku dar Yahudi eğitiminin ötesine geçmenin vakti gelmemiş miydi? 


Adına Haskala denen Doğu Avrupa Yahudi aydınlanması böyle başladı. 


***

Erken dönem hümanistler Yahudi köyünün geriliğine alternatif bulmaya çalışıyorlardı. 


“İçeride Yahudi, dışarıda yurttaş olun” diyordu Haskala ozanı Judah Leib Gordon… Haskala sürecinin en köktenci düsturuydu… Dış dünyayla ilişki kurmak iç dünyalarını zenginleştirecekti. 


***

Haskala hareketi önceleri Siyon’un yüceltilmesine mesafeli durdu. 


Ne var ki Haskala felsefesinde mesleki üretkenlik vardı. 


Haskala edebiyatı da emekten, tarladan, fabrikadan dem vurmaya başladı. İşçi Siyonizmi buradan doğacaktı. 


Bir yandan da seküler insan idealize edildi. Bu dini taassupla arasına mesafe koyan, kendini kuşatan dünyayla bağ kuran, ondan nasiplenen bir insan tiplemesiydi. 


***

Daha da önemlisi, Haskala İbraniceyi canlandırdı. 


On dokuzuncu yüzyılın ortasına kadar İbranicenin kullanımı sınırlıydı; havranın ve dini okulun dili olmuştu. 


Doğu Avrupa Yahudiliğinin konuşma dili Yidiş idi. 


Oysa şimdi Yahudi aydınlanmacıları düşüncelerini ifade etmek için İbraniceyi kullanıyorlardı.  


Bunun bir nedeni Yidiş konuşan proletaryadan kendilerini ayırmak istemeleriydi.  


Ama asıl sebep başkaydı. 


Kültürünün değerini bilen aydınlanmış “Rusya Yahudilerinin” yetişmesi asıl hedefti. Eğitim almış “Yahudi Rus” olmanın bir önemi yoktu. 


***

İbranicenin seküler amaçlar için kullanılması Siyon imgesi üzerinde de etkili oldu.


Haskala hareketi kadim Siyon’u mistifiye etti. Siyon şan ve şeref diyarı olarak betimlendi. Orada çalışkan çiftçiler, yiğit askerler, eylem adamları yaşıyordu. 


İdealize edilmiş Siyon imgesi Rusya kırsalının geri kalmış Yahudi köyüyle kıyaslandı.



Bu yazı toplam 3765 defa okundu.





Kuzeyli (Temir)

Teşekkürler Aytek bey. HASKALA yı anlatmak makale yazan herkesin harcı olmadığı için. İlluminati arkadaşın yazdıklarına ek yapmak isterim.
Bu hareket önce Batı avrupa yahudileri arasında başlayor. Daha sonra doğuyu da içine alan aydınlanma hareketine dönüşüyor. Batı avrupa'daki "özgürleşme" (emancipation) hareketiyle içiçedir.
18. yüzyıla kadar istediği meslekte çalışma, toprak sahibi olma, istediği yerde oturma ve seyahat özgürlüğüne sahip olmayan Yahudilere bu haklar veriliyor.
Kendi okullarında dini eğitimin yanında, bilim ve sanat dersleri de öğrenmeye başladılar ve Yahudilik dinsel bir kimlik olmaktan çıkarak milli bir kimlik olma yoluna girdi.

16 Eylül 2017 Cumartesi Saat 13:44
Omer Cansoy

SAYIN Kurmel,
Haskala'nın Yahudi aydınlanmasına etkisi tartışılmaz bir gerçek.
Her toplum için örnek alınması gereken yönleri var. Bir toplum dinsel, siyasi kültürel aşırılıklarını törpüleyerek daha hızlı kabul görür ve savrulma riski azalır düşüncesindeyim.SELAMLARIMLA.

15 Eylül 2017 Cuma Saat 16:42
İlluminati

Haskala İbranice aydınlanma demek. Yahudilerin reformu yani.
18. ve 19. yüzyılda Avrupa'lı toplumlara entegre olmak için Avrupalı Yahudiler tarafından, laik eğitim, yahudi tarihi ve dilinde seküler yaklaşımı benimseyen ve savunan fikir akımı dersek yanlış olmaz herhalde Aytek Hocam. Avrupalılar ile eşit sosyal haklara sahip olmasını amaçlayan bu laikleşme hareketi, Yahudilerin ilk politik hareketi olarak da ifade edilir.
Bu akımla aynı düşünceye sahip olanlara Maskilim deniyordu.
Yalnız Haskala, Avrupa'nın reformunu sağlayan Deizm akımından farklıdır. Yahudiler inanışlarını ve yaşam şekillerini modernize ettiler, Avrupalılar gibi Deism etkisinde dinde reform yaşamadılar.

09 Eylül 2017 Cumartesi Saat 16:32
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net