Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Tlepşuko Ömer Çakırer
Çerkeslerin En Büyük Sorunu; Novaya Russia'ya Dönüştürülen Çerkesya
24 Eylül 2017 Pazar Saat 20:39

Novaya Rusya Projesi-Güney Federal Bölgesi 

Güney Federal Bölgesi Rusya'nın 8 federal bölgesinden biridir. Yüzölçümü 418.500 km2'dir, ancak Güney Federal Bölgesine de-facto olarak bağlanan Kırım Özerk Cumhuriyet'i ile birlikte yüzölçümü 447.821 km2'ye çıkmaktadır.


2002 sayımına göre nüfusu 13.973.252'dir. 2017 sayımına göre nüfusu 16.428.458'dir.


Rusyanın sıcak denizlere inme sevdasının ilk adımı olan Karadeniz kıyılarına inmek, daha Çarlık döneminde hayalleri süsleyen bir düşünce idi. Bu düşüncenin adı "Yeni Rusya" yani "Новая Россия" dır.


Karadeniz kıyısındaki Kırım ve Tarihi Çerkesya kıyılarının suptropikal ikliminin büyüleyici güzelliği yanında, Rusya'nın dış dünyaya açılan en önemli kapısı olması, gücüne kat be kat fazla güç katacak stratejik yapısı ile tarımsal açıdan oldukça bereketli olan toprakları nedeniyle, Çarlık döneminde hanedanın ve bir çok yüksek rütbeli Rus subayının "Rus Rivierası/Российская Ривьера" olmasını istedikleri topraklar olmuştur.


Bunun yanında, ataları 1000 yıl kadar orta Urallarda izole bir şekilde yaşadıktan sonra, MS. 1. yüzyılda adları ilk kez tarihte anılarak ortaya çıkan Slavlar, ortaçağda, bir kısmı özellikle Avar'ların hakimiyetinde bir kısmı da bozkır halklarının itmesi ile orta Avrupa ve Balkanlara göçettiler. Geriye Doğu Slavları kaldı. 


Slavlık 2000 yıl önce ortaya çıktığından beri, güneye yerleşmek ve sıcak denizlere inmek gibi bir isteğe sahipti. Bunun patalojik nedenin, bu halkın atalarının 1000 yıl orta Urallarda izole iptidai bir hayat yaşaması ile rahatlıkla açıklayabliriz. Batı Slavları Orta Avrupa'ya göçüp Avrupa medeniyeti ile bütünleşerek bu sevdayı unutmuşlar, Güney Slavlarıda Balkanlara inerek Adriyatik ve Karadeniz'in batı kıyılarına sahip topraklar elde ederek bu sevdaya bir nebze ulaşmışlardı. Beyaz Ruslar 20. yüzyılın sonunda Avrupaya yaklaşmış, Ukraynalılar ise Karadeniz kıyısında ve kuzeyinde verimli topraklara sahip olmuşlardı. Sıcak denizlere inme sevdası ise Rus halkına miras kaldı ve bu sevda Çar İvan Grozni ile Rusya'nın değişmez en önemli ve birinci devlet politikası haline geldi.


Genel olarak Slavlık içinde ve Doğu Slavlılığı içinde iptidai hayat tarzını muhafaza eden ve Avrupa Medeniyetince kabul görmeyen tek halk olan Ruslar, sıcak denizlere inmek için fırsat kollarken Baltık ve Hazar kıyılarına, oradan Uralları geçip Sibiryaya ve Orta Asya'ya hakim olmayada devam ediyorlardı.


Asyalı ve Sibiryalı halkları fethederken daha fazla Asyalı özelliklerde elde eden Ruslar, kendilerinden önce gelmiş Asya Bozkır İmparatorluklarının da, özelliklede Altınordu Hanlığı'nın siyasi mirasınıda devraldılar.


Diğer taraftan daha 9. yüzyılda Ortodoksluğu kabul eden Doğu Slavları, bu Hristiyan inancına sadakatle bağlı kaldılar. Ortodoksluğun, Katolik Haçlı zihniyetininde hedefi olduğunu, İstanbul'un Haçlılar tarafından Haçlı Seferleri sırasında alınması ve Ortodoksların katledilmesi ile anlayan Ruslar, Novgorod Kralı Aleksandr Nevsky döneminde, Papalığın el altından kışkırtığı İsveçli'lerle mücadele ederken Altınordu Moğol Hanları ile Katolik İsveç'liler ve Almanlara karşı ittifak etmekten kaçınmadı.


Rusya, hanedan değişikliğine uğrayıp Rurik Hanedanı yerine, Romanov'ların başa geçmesi ile sıcak denizlere inme konusunda çok daha fazla istekli oldu ve Rusya'nın Romanov'lar döneminde olan ondan fazla Rus - Türk savaşları ile Ruslar Osmanlı'dan İstanbul'u alıp Ortodoksluğun hakimi olma sevdasınada düştüler.


Daha 10. yüzyılda sıcak denizlere inme sevdasıyla, Karadeniz ve Hazar kıyılarına hakim olmak için Hazar Kağanlığını yıkan da Rusların, Ukraynalı'ların ve Beyaz Rus'ların ataları olan Kiev Knezliğiydi. Bu halkın en sonunda Kuzey Kafkasya kapılarına kadar dayanacağını belliydi ama hep küçük ve hor görüldüğü için çok fazla ciddiye alınmadı. Kırım Hanlığı gibi bir devletin Rusları her zaman durdurabileceğine inanıldı. Rusya Çarlık döneminden beri muhatap olduğu bu önemsiz görünme kompleksini bastırmak için orantısız güç kullanmıştır ve bu gücü kullanırken asla tereddüt etmemiştir. Rusyanın bu refleksi günümüzde de değişmedi. Çok büyük olduğu halde, büyüklüğü ile de doğru orantılı büyük korkuları, paranoyaları olan hastalıklı bir devlet anlayışına sahiptir.


Rus Halkı ile Rus Devleti birbirinden farklı iki kavramlardır. Elbette aşırı Rus milliyetçileri var özellikle Kazaklar içinde. Ancak Rus halkı genel itibarı ile diğer halklarla beraber yaşamada uyumlu bir halk olsada, Rus Devleti bu konuda tam tersidir. Rusya gerektiğinde kendi halkına dahi oldukça acımasız olabilen bir devlettir ki düşünün Rus olmayan halkların, Rus Devleti nezdindeki değerini burdan biçin.


Rus Devleti'nin bir taktiği de, Rus olmayan istenmeyen bir halka karşı, Rus olmayan başka halkın/halkların, istenmeyen halk aleyhine desteklenerek kullanılmasıdır. Çerkesler noktasında bu taktiği Rusyanın Karaçay-Çerkesya ve Kabardey-Balkaryada ve daha önce de, 1864'ten önce Çerkes - Rus savaşlarında Çerkeslere karşı yine Çerkesya cephesinde ordusu içine aldığını yerel unsurlar ile daha net görebiliriz. Günümüzde de Çerkeslerin bütünlüğünü parçalamak için Rusya'nın bu taktikle bu tür faaliyetler yürüttüğünün açık izlerini görüyoruz. Mesela, Çerkes adının içinin boşaltılması, Çerkes halkının bütünlüğü ve birçok tarihi hakkını ortadan kaldırmaya yönelik, Çerkesler içinde tarihi karşılığı olmayan yeni topluluklar üretme projeleri ile 1864'ten önce Çerkes olduğu açık bir şekilde belli ve bu konuda hiç bir tarihi sıkıntı ve şüphe olmayan toplulukların, Çerkes olmadığı, başka bir halk olduğu yönünde yapılan faaliyetler ve iddialar ile Çerkes diasporasını parçalama çalışmaları tüm hızıyla devam etmektedir. 


Bunu dışında Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi içine alınarak, idari ve coğrafi olarakta Çerkesler  bölünmüş, Karaçay-Çerkesyada yaşayan Çerkesler 1930'larda sahip oldukları toprakların bu gün oldukça küçük bir parçasına, bu gün 14.100 km2'lik Karaçay-Çerkesya Cumhuriyeti içinde, iki rayonda 870 km2'lik bir alana hapsedilmiş hale getirilmişler ve üstelik Cumhuriyetin diğer halklarınca "200 yıl önce cumhuriyet topraklarına göçüp yerleşmiş yabancı halk" muamelesi ile karşı karşıya kalmışlardır. 


Benzer şekilde Kabardey'ler de, yaşadıkları Cumhuriyete sonradan gelen yabancı halk olarak nitelendirilirken, diğer taraftan Karaçay-Çerkesyadaki Çerkes  varlığı her geçen gün biraz daha zayıflatılıp ortadan kaldırılmak istenerek, Kabardey-Balkarya'da yaşayan Çerkeslerin, coğrafi olarak Batı Çerkesleri ile bağlantısı tamamen kesilip, Kabardey'ler ayrı bir etnos olarak, Kabardeylerin 1828'e kadar 350 yıllık tarihinin, Batı Çerkeslerinden lokal olarak ayrı olması da istismar edilerek, Çerkesler'den farklılaştırılmak istenmektedir. Bunu açıkça yıllardır görüyoruz. Yani itiraz edilecek bir tarafı da yok bu gerçeklerin.


Birde bu yönden bakınca, dünya üzerinde son 254 yıldır bu kadar uğraşılan, soykırıma uğrayıp, defalarca sürgün edilip, onlarca parçası yok olduğu halde, büyük çoğunluğu vatanı dışında dört bir tarafa dağılmış olduğu halde halen kendisiyle uğraşılıp parçalanmak istenen bir halk Çerkesler.


Şimdi Güney Rusya Federal Bölgesi'ne dönecek olursak, yukarda anlatılanlar ışığında, bu federal bölge hakkında daha iyi fikir edineceğiz.

Güney Federal Bölgesi, 8 federal birimden oluşur ve bunların içinde yer alan Sivastopol ve Kırım Cumhuriyeti uluslararası olarak tanınmamış de-facto topraklarıdır ve hukuken Ukrayna’ya aittir.


Bu 8 federal birim sırayla aşağıdaki gibidir.

1-Adığe Cumhuriyeti

2-Astrahan Oblastı

3-Volgagrad Oblastı

4-Kalmıya Cumhuriyeti

5-Krasnodar Krayı

6-Rostov Oblastı 

7-Kırım Cumhuriyeti

8-Akyar/Sivastopol şehri


Güney Federal Bölgesi'nin yönetim merkezi Rostov-na-Donu şehridir ve 8 federal birim oraya bağlıdır. Güney Rusya Federal Bölgesi 21 Haziran 2000 tarihinde kurulmuştur.


Aslında Rusya Federasyonu içindeki bu federal bölge yapılanması, 13 federal birimden yani Adıgey, Dağıstan, İnguşetya, Kabardey-Balkar, Kalmıkya, Karaçay-Çerkesya, Kuzey Osetya, Çeçenistan, Krasnodar Krayı, Stavropol Krayı, Astrahan Oblastı, Rostov Oblastı ve Volgagrad Oblastı'ndan oluşmuş şekilde 13 Mayıs 2000 yıllında Vladimir Putin'in imzaladığı 849 no'lu kararname ile kuruldu. Kurulan bu ilk federal bölge'nin adı Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi idi. (1)


Başlangıçta Bölge Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi olarak kurulsada, bu federal bölge içinde 21 Haziran 2000'de 1149 sayılı kararname ile Güney Federal Bölgesi kuruldu.(2)


Yeniden adlandırma'nın gereği olarak Kalmıkya Cumhuriyeti, Volgograd Oblastı ve Astrakhan Oblastı Kuzey Kafkasya'da olmadığı için Rostov Oblastı ile de coğrafi bir bütünlük içinde oldukları gerekçesiyle Güney Rusya Federal Bölgesi'ne dahil edildiler. Bu gerekçe Krasnodar Krayı ve dolayısıyla tamamen Krasnodar Krayı ile çevrili Adıgey Cumhuriyeti içinde geçerli kılınıp, bu federal bölge oluşturuldu ve Tarihi Çerkesya Toprakları böylece Güney Rusya Federal Bölgesi içine alınarak, sessiz şekilde resmen Kuzey Kafkasya coğrafi ve idari alanının içinden çıkartılıp, artık tamamlanma aşamasına gelen Yeni Rusya'nın parçası yapıldı. (3)


Kafa karışıklığı olmaması için yeniden toparlarsak; 13 Mayıs 2000'de federal bölgeler kurulduğunda, Kuzey Kafkas Federal Bölgesi zaten kuruldu ve 21 Haziran 2000'de Güney Federal Bölgesi olarak yeniden adlandırıldı. 19 Ocak 2010 yılında Pyatigorks merkezli olarak resmen faaliyetine başlayan Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi gibi federal bölgelerin oluşumu sayısı ve kurulduğu günden itibaren federal bölgelerin topraklarında ilk değişim, Rusya Devlet Başkanı Putin'in 2000 yılındaki kararnamesi ile oldu. (4)


17 yıl önce gerçekleşen bu yapılanma, Çerkes diasporasının yüzde 90'nını doğrudan ilgilendiren büyük bir mesele iken, o günden bu güne çok fazla dile getirilmedi. Niye çok fazla üstünde durulmadı, niye Çerkes Diasporası bu konuda yeteri kadar bilgilendirilmedi, işte burada onlarca soru ortaya çıkmaya başlıyor. Çerkes diasporasının yüzde 90'ının atalarının geldiği topraklar coğrafi ve idari olarak resmen, Kuzey Kafkasya’dan koparılmış durumda 17 yıldır. Aslında bahse konu Tarihi Çerkesya Toprakları daha Rus Çarlığı döneminde kurulan Kuban Oblastı ile fiilen Kuzey Kafkasya'dan koparılmış ve o dönem Rus Kazaklarından (Don) ve Ukrayana Kazaklarından (Zaporejiye) oluşan bir nüfus çoğunluğuna sahip olmuştu. Kuban Oblastının Batı Bölgeleri Ukraynalı Kazaklarla, doğu bölgeleri ise Rus (Don) Kazakları ile meskun hale getirilmiş, Rusya içlerinden getirilen azad edilmiş Rus serf köylüsü Mujik'lerde aralarına serpiştirilmişti.


Şunuda bu konuyla alakalı ek bilgi olarak vermekte fayda var. Rus İmparatorluğu döneminde, Kuban, doğrudan Çar tarafından, genellikle üst seviyede ve Kazak olmayan bir general tarafından atanmış bir Ataman tarafından idare edildi. Egemenliğin iptali ile, Mart 1917'de Ukraynalı Kazak kökenli ağırlıklı Kuban parlamentosu Kuban Rada, kendisini Kuban'ın yönetimini elinde tutacak tek yönetim organı olarak ilan etti. Amaç bir askerî yönetim yaratmaktı. 17 Haziran 1917 tarihinde yeni Rus Cumhuriyeti içinde Kuban Halk Cumhuriyeti ilan edildi. Bolşeviklerin Kuban Sovyet Cumhuriyeti kurulması için, Kazak olmayan köylüleri teşvik etmesiyle birlikte genç cumhuriyetin sona ereceği beklenirken, Kuban Rada 28 Ocak1918 tarihinde Kuban Halk Cumhuriyeti'nin bağımsız olacağını duyurdu. 16 Şubat 1918 tarihinde de bağımsızlık ilanı gerçekleşti. 


Kuban Halk Cumhuriyetini tanıyan İlk devlet'te KUZEY KAFKASYA CUMHURİYETİ'YDİ. Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti içinde yer almış hiç bir halkın temsilcisi, Kuban Halk Cumhuriyetinin 1918'te üzerinde kurulduğu toprakların 54 yıl önce Çerkes halkına ait olduğunu ve Osmanlı Topraklarında darmadağın halde yaşayan yüzbinlerce Çerkes (Adığe)'in o toprakların gerçek sahibi olduğunu ifade etmeyerek, daha o dönemde, Kuban Halk Cumhuriyeti'ni oluşturan toprakların Rus ve Kazak (Cossak) toprağı olduğunu da zımnen kabul etmiş oluyordu. Böyle bir tanımanın hukuken bu yönde bir anlamıda vardır. Günümüzde Çerkeslerin, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti'nin o dönemde aldığı, Kuban Halk Cumhuriyeti'ni tanıma kararını "TANIMAMA" hakkını doğuruyor. Elbette günümüze kadar bu durum, "Kuzey Kafkas Kardeşliğini" sözde zedeler denilerek gündeme getirilmemiş ve resmen ifade edilmemiştir.


2010 yılında Güney Rusya Federal Bölgesi içinde Adıgeyli Çerkes  nüfus, 109.699'u Adıgey Cumhuriyetin'de olmak üzere, toplam 121.391 kişidir ve toplam nüfusa oranı %0,88 yani onbinde 88'dir. Ancak bu 121.391 Çerkes (Adığe), Adıgeytsi (адыгейцы) olarak anılan Çerkesler'lerdir. Adıgeysti olarak tanımlanan Çerkesler , Adıgey dışında Krasnodar Krayının Uspensk ilçesindeki üç Çerkes yerleşiminden iki'sinde yaşar ve kültürel olarak Adıgey Cumhuriyeti'ne bağlıdır. Diğer yerleşim "Çerkes" olarak adlandırılır ve kültürel olarak Karaçay-Çerkesya Cumhuriyeti'ne bağlıdır.


Yani Güney Rusya Federal Bölgesi içinde Adıgeytsi olarak adlandırılanlar dışında kalan Çerkesalt gruplarından Şapsığ ve Çerkes olarak anılanlarda vardır. Krasnodar Krayı'nın Tuapse ve Soçi Rayonlarında yaşayan Şapsığlar'da ikiye bölünmüş, Tuapse Rayonundaki Şapsığlar, çoğunluk ile daha önce Şapsığ olarak sayılırken, Adıgeytsi olarak sayılarak, resmi açıdan Şapsığ nüfus düşük gösterilip Şapsığların Tuapse ve Soçi Rayonları içinde, 1945'te lav edilen Ulusal Şapsığ Rayonunun kurulmasını engellemek amaç edinilmiştir. Ama Şapsığlar ile aşağı yukarı aynı sayısa yerel nüfusa sahip başka halklara ait ulusal rayonlar, bazı cumhuriyetler içinde 2007 yılında kurulmuş, Şapsığlara sırf Çerkes  oldukları için verilmeyen bu hak, Çerkes olmayan halklara manidar bir şekilde verilmişti.


Güney Rusya Federal Bölgesi içinde Adıgeytsi, Şapsığ ve Çerkes olarak adlandırılan toplam Çerkes  nüfusu ise 140.519'dur. Yani 2010 yılındaki toplam Federal bölge nüfusunun yüzde 1,1'i. Ancak 2010'dan 2017'ye kadar Federal bölge nüfusu %70'i Rus olan 1,9 milyon nüfuslu Kırım Cumhuriyetinin ve Sivastopol şehrinin de-facto olarak Federal Bölgeye dahil edilmesi ve bunun yanında çoğu Rus olan yaklaşık 1 milyon doğal olmayan nüfus artışı ile 3 milyondan fazla artış göstediği için Çerkes toplam nüfusunun genel nüfusa oranının bindeler seviyesine indiği kesindir.


2010 yılında Kırım ve Sivastopol şehri, henüz Ukrayna sınırları içinde ve işgal edilmemiş olup, Güney Rusya Federal Bölgesi içinde değilken, federal bölge toplam nüfusu 13.854.334 kişiydi ve bu nüfusun 11.602.452'si Rus olup toplam nüfusa oranı%83,75'ti. Bu oran 2010 yılında ki Rusya Federasyonu içindeki toplam Rus nüfus oranından yüksektir.


2010 yılında Rusya Federasyonu içindeki toplam Rus nüfus'u toplam nüfusun %80,9'uydu. Kırım Cumhuriyeti ve Sivastopol şehrininde Federal bölgeye de-facto katılması ve bunun yanında 1 milyondan fazla doğal nüfus artışı dışında, çoğu Rus olan göçlerle nüfusu artan Güney Rusya Federal Bölgesindeki Rus nüfusunun toplam nüfusa oranı %90'lara yaklaşmış ve Güney Rusya Federal Bölgesi (Güney Federal Bölgesi), Rus nüfus oranı açısından, Rusya Federasyonu içinde en homojen idari bölge haline gelmiştir. 


Bunun anlamı şudur; Rusya Federasyonu döneminde, Yeni Rusya projesi büyük ölçüde tamamlanmış ve Güney Federal Bölgesi adıyla Novaya Russia kurulmuştur.


Karşımızdaki bu realite'nin Çerkesleri ilgilendiren yeri ise, diasporanın yüzde 90'nının atalarının geldiği topraklar, büyük ölçüde resmen idari olarak ve fiilen demografik olarak "Yeni Rusya" yapılırken, Çerkes diasporası buna karşı yeteri kadar bilgi sahibi yapılmamış ve organize edilememiş, enerjisi bu oluşan resmi ve fiili duruma uygun bir karşı pozisyonda harcanmamış bir nevi zayi edilmiştir.


Ancak Çerkeslerin elinde hâlâ kimsenin ortadan kaldıramayacağı tarihi hakları ve imkanları mevcut olmakla birlikte, bu hakların ve imkanların neler olduğu konusunda, diasporadaki Çerkes halkı daha fazla bilinçlendirilmeli, Çerkes = Adığe realitesine dayalı dayanışma ruhu güçlendirilmelidir. 


Ayrıca şu ana kadar gerçekleşmiş bu resmi ve fiili duruma bakarak, Rusya'nın Çerkeslere bakış açısı ve Tarihi Çerkesya'nın Rusya açısından stratejik ve psikolojik önemi de göz önünde bulundurularak, ileride Rusya’nın ne gibi adımlar atabileceği tartışılıp, Çerkesleri temsil eden yada ettiği iddiasında olan oluşumların bu güne kadar olduğundan çok daha fazla, Çerkeslerin geleceğini etkileyecek bu resmi ve fiili durum içinde varlıklarını sürdürmeleri için çalışması ve Çerkes diasporasının Çerkes kimliğine daha fazla sarılmasını sağlayacak atılımlar yapması gerekmektedir.


Görüldüğü üzere Çerkes diasporasının yüzde 90'nını ilgilendiren, Tarihi Toprakları Güney Rusya Federal Bölgesi içinde kalmış diasporadaki Çerkeslere küçük somut varlığı ile manevi olarak büyük destek veren Adıgey Cumhuriyeti, Yeni Rusya içinde çepeçevre kuşatılmış ve Çerkesliğin yaşayabileceği öz yurdu, yok olma tehlikesi altındadır. Hal böyleyken Çerkesler bu konuda yalnızlar ve haklı mücadelelerini yaparken bu gerçeği görmek durumundayız.


Bu gerçek ışığında Çerkes = Adığe realitesinin önemi daha da fazla ortaya çıkmaktadır. Çünkü Çerkesya (Adığe Xeku) denince akla gelen topraklar, hızla Rusların hayalini kurdukları "Novaya Russia" olmaya başlamış, bu topraklarda yaşayan bir avuç Çerkes'e çeşitli baskılar planlı ve programlı olarak alenen, dünya kamuoyunun sessizliğinden de cesaret alınarak hâlâ yapılmaktadır. Rus zülmu bitmiş değil, farklı şekillerde devam etmektedir.


Not: Rusya’da Çerkesler черкесы (Ады́ги) olarak, tarihte ve günümüzde bilindiği gibi adlandırılır. Ancak idari yapılanmalar içinde 4 alt grup adı altında adlandırılırlar. (5)


Rus resmi idari literatüründe yeralan bu dört alt grup; Adığeyli (адыгейцы), Kabardey (кабардинцы), Çerkeskli (черкесы), Şapsığ (шапсуги) şeklindedir.

Otomatik alternatif metin yok.

Kaynaklar:

1- Указ Президента Российской Федерации от 13.05.2000 № 849 "О полномочном представителе Президента Российской Федерации в федеральном округе"

2- Указ Президента Российской Федерации от 21.06.2000 № 1149 "Вопросы обеспечения деятельности аппаратов полномочных представителей Президента Российской Федерации в федеральных округах"

3- Газета - Казанцев совершил бросок на юг. 

4- Подписан Указ о Южном федеральном округе Kremlin.ru

5- Несмотря на общее наименование и самоназвание "адыгэ" (черкесы, адыги), в советской и современной российской литературе (в том числе в современной российской этнографии) в отношении адыгских субэтносов используются 4 основных этнонима

Черкесы - Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). СПб., 1890—1907.


Bu yazı toplam 3685 defa okundu.





Dursun Kuzucu

İyi okumak, güncelin yanında tarihi hataları analiz edip, daha doğru bakma fırsadımız olabilir.

24 Eylül 2017 Pazar Saat 23:13
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net