Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Açumıj Hilmi
Adıge Xabze Yenilebilecek Bir Nane mi?
25 Aralık 2017 Pazartesi Saat 19:57


O öyle değilmiş, böyleymiş, falan filan.


Thamateymiş, çok acayip bir şeymiş.


Hiç öyle değil.


Thamate denilen adam xase zehişeşuştır arı (olmuyor işte) yarım hoca dinden edermiş misali türkçe ifade etmek yetmiyor. Çerkescesini de çoğu kimse anlamıyor, açalım bakalım; Xase (meclis) organize edebilecek, kurabilecek adama Thamate denir.


***


Xase ise xabze yapan zamazingodur.


Nizamın yapıcısıdır.


Xabze nizamdır.


Ama biz öyle duymadık ki.


Bizim duyduğumuz, ceket iliklemek, büyük gelince kalkmak, koyunun başını paylaştırmak....


Heeee, eğer xabze o ise, alın size thamate de böyle olur.


Ceketini ilikle hazır ola geç!


***


Hayır bu xabze değil.


Bunun adı, durun çerkesçe yazayım sonra yine açarız ‘Алэм-астэм (eski gramerde алам-астэм).


Türkçe açıklayayım  (aman laf uzayacak ama kusura bakmazsınız, umarım), alem-astem yanlız başına anlamlı kelimelerden oluşmuyor, kökünü mökünü kurcalamayın, kökü mökü yok, hani türkçede zart-zurt, laga-luga gibi kelimeler var ya onların yapısına benziyor, alem-astem işte.


Taşıdığı anlama en yakın türkçe kelime ise TEŞRİFAT...


Nizama uygun davranışlar, sözler.


Nizamın kendisi, özellikle özü falan değil yani.... Gelen birisini ‘-Ahhhh, ahhh, aman Allahım senmisin gelen’ diye karşılamaktır.


Kısaca teşrifat.


Bunda öne çıkana ise Nahıj denilir, nahıjlığından teşrifatta thamatedir.


O kadar işte...


Thamatenin yaşına başına bakılmaz. Thamate dediğin nizam koyucu nitelikleri de taşıyabilendir, ama teşrifatta ikinci üçüncü sırada olabilir.


***


Böyle birileri Türkiyede var mı derseniz, vardır elbette neden olmasın.


Adıgeyde var mı derseniz, vardır herhalde....


Ama nahıj boldur...


Teşrifatta nahıjın da çok önemi vardır.


Mesela Adıgeyde emekli, geçmişte önemli görevlerde bulunmuş, toplum içerisinde çeşitli pek çok sebepten saygınlık kazanmış nahıjların kurduğu bir konsey var.


Adı ‘Nahıjlar Konseyi’. Ne hikmetse kendilerine 'Thamateler Konseyi' diyememişler.


Pek çok konuda devlet başkanınından tutun sivil toplum kuruluşlarına nasihatlerde falan da bulunurlar.


Allah muhafaza Türkiyede Çerkesler arasında böyle bir yapı olsaydı, muhakkak THAMATELER zamazingosu der işin içinden çıkarlardı.


***


Bir nevi, Türkçede büyük adam derler ya onun gibi bir şey.


Herkese büyük adam denilebilir, ama gerçekten büyük adam, büyüktür be..


Thamate de öyle işte. 


Teşrifattan, nahıjlıktan dolayı büyük adam olanın büyüklüğü, thamateliği ise anca o kadardır.


Teşrifattandır, Alem-astemdendir.


***


Thamate dediğin Kezanıko Cebağ gibileridir.


Şaka falan değil.


Xabze-nizam üzerine etkisi olan, olabilendir.


Cebağ çocukken gerçekleşen o ünlü mevzuyu, hepiniz bilirsiniz, duymuşsunuzdur, (pek çok farklı versiyonla anlatılsa da) özünde şöyle gelişmiş;


Bir koyunu dört kişi paylaşmış. Bir bacağının tarafı birisinin diğer bacağının tarafı diğerinin.


Gel zaman git zaman koyunun bacaklarından birisi yaralanmış. Bezle bu bacağı sarmışlar.


Yaralı bu bacağa sarılı bez bir ateş parçasıyla tutuşmuş.


Koyun can havliyle kendisini bir ekin tarlasına atmış...


Koca tarla alev alev yanmış.


Büyükler, tutuşan bacaktan dolayı, o bacağın sahibini suçlu bulmuş.


Cebağ bunu duyunca gülmüş, ‘O bacak sakatken mi koyunu taşayıp tarlayı yakmış’ demiş...


İşte böyle azizim, ‘akıl yaşta değil baştadır’ denilen şey de bu.


Alem-astemden, karşısında ceketinizi iliklemeniz gereken herkes karşısında ceketinizi muhakkak iliklemelisiniz, ama iş koyunun bacağına geldiğinde Cebağıyı çocuksa bile, (alem-astemden dolayı) önünüze katılmayacak birisi ise bile dinlemelisiniz.


Yani Adıge xabze ve thamatelik öyle bazılarının yediği nane gibi şeyler değildir.


Bu yazı toplam 3884 defa okundu.





Rahmi Gökgöz

Pşerah ın olmadığı yerde thamatemı olur, olursa da yaş nane yer.

25 Aralık 2017 Pazartesi Saat 22:15
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net