Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Beşto Yılmaz Beştepe
Adığelerde Namıs-Saygınlığın Doğası ve İşlevleri
02 Şubat 2018 Cuma Saat 13:17


Namus kavramı, her toplumun kendince yorumladığı ve değerler yüklediği soyut bir kavram. Namus sözcüğünü eski Arap kaynaklarından geldiği düşünülse de Antik Yunan kaynaklarında da bulmak mümkün. 


Eski Yunanca da yasa kanun, kural anlamına gelen “Nomos” sözcüğünden türediği düşünülüyor. Kelime anlamı olarak, kanun nizamar, edep, ırz, temizlik, doğruluk anlamlarını taşıdığı söylenebilir. Ayrıca,  Tevrat’ın Yunanca adı da ‘ilahi kurallar’ anlamında “Tora Namus”tur. 


Türk Dil Kurumu'na göre; "Bir toplum içinde ahlak kurallarına karşı beslenen bağlılık" ve "dürüstlük, doğruluk" olarak tanımlanıyor.


Namus olgusu evrensel olmakla birlikte bazı konularda, bölgelere ülkelere,  yörelere ve de zamana göre de değişiklikler gösterebilir.


“Koca dünya pelte halindeyken, yeryüzü henüz soğuyup kabuk bağlamışken, gökler ağlarla gerilip yükseltilirken, toprak lavla dövülüp sertleştirilirken, Oşhamahua (Elbrus) küçücük bir tümsek iken” halkımızın yaratmaya başladığı  kültür değerleri içerisinde  Çerkes (Adige) etik sisteminde  нэмыс (Namıs) kavramı onurlu bir yer kaplıyor.


Saygınlığın ifadesi olarak, nezaket, incelik, tevazu, itaat, saygı ve anlayış özelliklerinin tamamını ifade eden  bireyin içsel göstergesi ЦIыхум и нэмыс  (Tzıxum yi namıs) İnsanın namusu  olarak ifade ediliyor.


Günlük hayatta toplumsal mekanizmanın işleyişinde kullanılan  нэмыс хэлъщ-namıs xelsh ifadesi bir kişinin görgü kurallarına saygılı olduğu kibar, hassas, yardım sever, eğitimli,mütevazi olduğunu ima eder.


Нэмыс (Namıs) insani değerlerin bileşimi olarak saygı, sevgi, şükran ilişkilerini simgelerken, bunlara aykırı olarak insanı aşağılayan, küçümseyen, onur ve şereflerini zedeleyen eylemleri engelleyen ve harekete geçen kontrol mekanizmasını sağlayan укIытэ (uk’ıte) utanç duygusudur.


НэмысыфIэ (namısıfe)  saygılı, nazik, mütevazi, eğitimli, terbiyeli kişidir. Yüksek ses tonuyla konuşmaz, övünmez, sesli gülmez, başkasının konuşmasına müdahale etmez. Bulunduğu ortamda olumlu atmosfer yaratır. İletişimde psikolojik rahatlık verir, onurlarının güvenli bir şekilde korunduğu taktir edilir, etik olmayan davranışları bertaraf eder, davranışları görgü kurallarına yönlendirir ve caydırıcı bir kuvvet görevi yapar.


Нэмыс (Namıs) kavramı  aile içi ilişkilerde, iş yerinde ve halka açık mekanlardaki ilişkilerde  ideal olma kavramıyla da bağlantılıdır. Buralardaki düzen, saygı, sevgi, anlayış ilişkisini vurgulamak amacıyla  Нэмыс яку дэлъщ (namıs yaku delsh.)Aralarında ''namıs'' var olarak ifade edilir.


Aksi durum da ise, ilişkilerde hiçbir anlaşmanın olmaması, karşılıklı saygı ve anlayışın olmaması durumunda  kınama ile yanıt verilir. Нэмыс яку дэлъкъым (namıs yaku delkım) aralarında ''namıs'' yoktur.


Çerkes (Adıgelerin) gerçek doğasının temel özellikleri; şeref, onur, itibar, saygı, tevazü, utanma ile birlikte cesaret ile taçlandırılmış olması nedeniyle,  Адыгэр умыгъэшынэзэ, бгъэукIытэщт (Adıgeleri sindirmen imkansız ama utandırman mümkündür) denilmiştir.


Нэмыс (Namıs)  genel olarak görgü ve ahlaki değerlerin Adıgece olarak anlatımın bir ifadesidir.


Адыгэ нэмыс (Adıge namıs)  terimi  ise, bir yandan  Adıgelerin görgü kurallarının, karakteristlik özelliklerinin anlaşılması ve öte yandan insanların eğitimli yetiştirilmesinin sağlanması özelliğidir. Neredeyse Adıgeizm ile eşanlamlıdır.


Gurur, kibir gösterişçiliğin göstergesi olarak olumsuz bir özellik olarak kabul edilir. Пагагъэм акъылыр еIуб  (Pagağam akılır eub.) Kibirin zihni zayıflattığı söylenmiştir.  


Bireysel onurlu, haysiyetli olmak  olumlu bir özellik olarak kabul edilir. щхьэлъытэж, щхьэм и пщIэ (Shalıtej sham yi pshe )


Çerkes (Adıge) etik kavramına göre, övünmek büyük kusur olarak kabul edilir. Eserlerinden ve başarılarından sınırlama getirmeden övünerek bahseden bir kişi, çevresindekiler tarafında ayıplanır ve sorgulanır. Bu nedenle sözcükler ve davranışlar üzerinde sıkı bir denetim vardır. Böyle durumlarda Уи псалъэ гъэкIэщи, уи нэмыс гъэбыдэ (wi psale ğak’eshi wi namıs ğabıde) Konuşmayı sınırla ve düşüncelerini güçlendir denmiştir. Çerkesler (Adıgeler) mütevazi, az ve öz olanı ideal olarak kabul ederler.

    

Çerkes (Adıge) şövalyeleri arasında da kibar, nazik bir dil kullanılırdı. Örneğin, kazandıkları zaferi bildirmek için, Си Iэм IэщIэлъ фочыр уэри лIыр джэлащ ( Elimde olan silah ateş etti ve adam yere düştü.) Си Iэм IэщIэлъ къамэр ехуэхри, лIыр уIэгъэ хъуащ ( Elimdeki kama düştü ve adamı yaraladı). Benzeri imalı ifadeler kullanılırdı.


Çerkesler (Adıgeler) rakipleri söz konusu olduğu zaman özellikle çok daha hassastır. Ben kazandım, ben daha güçlüyüm, daha akıllıyım v.b ifadeleri hiç kullanmazlar. Diğerinden üstünlüğüne dair herhangi bir ip ucu vermezler. Sadece, Си нэсып текIуащ (Si nasıp tekuash) ben daha şanslıydım ifadesi kullanılarak tevazu gösterilir.


Genel kanı; tüm insanlar tanrı katında eşittir ancak bazıları daha şanslı, diğerleri daha az şanslıdır. Bu Çerkeslerin (Adigelerin) tevazu ve nezaketinin de temel  felsefesidir.


2 Şubat 2018-Kayseri


Bu yazı toplam 3473 defa okundu.





Yılmaz Beştepe

Hoş bulduk Semih bey..
Teşekkür ederim.
Selamlar..

06 Şubat 2018 Salı Saat 00:20
Yılmaz Beştepe

Selam KOBLİ
Namus sözcüğü Türkçe kökenli olmamakla birlikte dilimize namıs olarak girmiştir. Dilimize girmiş olan bir çok diğer yabancı sözcükler gibi.. Yazılı ve sözlü literatürde namısın karşılığı çerkesce kökenli kullanılan başka bir sözcük bulunmuyor.

06 Şubat 2018 Salı Saat 00:15
KOBLİ

Namus sözcüğü türkçe. Çerkesce ismi yok mu aynı anlamı taşıyan yılmaz bey?

SELAMLAR.

05 Şubat 2018 Pazartesi Saat 14:28
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net