Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Tlepşuko Ömer Çakırer
Tlepşuko Öner Ağabey ile 'КIунэ и тIыгъэ' Hakkında Forum
11 Nisan 2018 Çarşamba Saat 21:37

Kabardey -Balkarya'da Babukovo (Sarmakovo/Сэрмакъ, Бабыгуей) ve Karmovo (Kamenomost/Къэрмэ хьэблэ) köyleri arasında КIунэитIыгъэ denilen bir yer vardır. Babukova, 1743 yılında Malka vadisine göç eden Natukhay Pşısı Elmırze Babuko (Elmurza Babuka) tarafından kuruluyor. КIунэ и тIыгъэ dağı. Rusça Кунэтига yazılır. İki kelimeden oluşur КIунэ и тIыгъэ diye ve anlamı "Kune'nin kazdığı" demek. Söylencelere göre burada büyük bir savaş olmuş ve Кунэ/КIунэ son savaşçılardan biriydi.

Otomatik alternatif metin yok.

Bu dağın batı yamaçlarına doğru, keskin uçurumların da olduğu yerden sonra Malka nehrini geçince, karşıda üzeri tamga dolu bir kaya vardı. Sovyet döneminde bu kaya tahrip edildi. Bu yöre ayrıca "Дахэнагъуэ" ve "Лашин" adlı kadın savaşçılar ile ilgili hatıraları da söylencelerde yer veren bir yer. Kabardey-Balkarya'da özellikle Zelikue ve Bahsan Rayonlarındaki Çerkesce (Adıgabze) yer yüzü şekillerinin (toponimlerin) adlarının çok eski devirlerden kaldığını söylersek yanlış olmaz.


Tlepşuko Ömer Çakırer: Bu yerde yapılan büyük bir savaşa ait bir çok tahkimat var. Bahsan İlçesindeki Mahoğaps (Махуэгъэпс) dağı ile Kişpek köyü arasındaki yaylalık hafif engebeli arazide Kuneyitığe'dekinin devamı böyle tahkimatlar var. Bu tahkimatlar çok büyük bir saldırıya karşı savunma amaçlı yapılmış. Kabardey-Balkaryada bu yörelerdekine benzer daha 12 büyük tahkimat bulunuyor (hendek, siper, duvar vs).


Tlepşuko Ömer Çakırer: Öner ağabey, bu aynı döneme tarihlendirilen tahkimatların Hun veya Avar saldırılarına karşı yapıldığını söyleyebilir miyiz? Çünki çok eskiler. Siz ne düşünüyorsunuz?


Tlepşuko Öner Yılmaz: Öncelikli olarak kaya yüzeyindeki çizimler..tamga nitelikli..

1- Burada bulunanların hatırasına bu çimler yapılmış olabilir ve sonrasında belli bir döneme kadar (günümüzde turistlerin, gençlerin, askerlerin kayaya-betona-ağaca devre vb şeyleri yazıp-çizmesi gibi) çizm geleneği devam etmiş olabilir..burası bir ölenlerin adına periyodik olarak ziyaret edilerek dua edilen bir yerde olabilir.

2- Tahkimatlar ile ilgili olarak... bildiğim kadarıyla arkeolojik kazılarda MÖ 3.500-3000 lerden sonra yerleşim yerleri çevresinde tahkimat yapılması gözleniyor..öncesinde yok..yada çok sık değil..buda tarımsal ekonomiye geçerek besin üretimi, ve maden kullanımının bir yerleşkede yoğunlaşması ve bunların avcı-çoban toplumlarca zorla alınmaya başalanması, tarımcı yerleşiklerin arasındaki rekabet vb nedenler.

3- Bu tahkimatların..hızla dağ vadilerine ormanlara kaçacak nufüsun korunması ve/veya bir stratejik yol güzerganın korunmasına yönelik olabilir..Hunlar Kuzey Kafkasyaya 350-400 arasında saldırdı diye hatırlıyorum..(sen bu tür irdelemelerde bize zaman -kronolojik eşik verirsen rahat ederiz.)

4- Kayalara tamga çizme adetinin günümüze geldikçe hayvan sürülerinde görülmesine rağmen, taş-kaya-kitabe benzeri yazılı gösterimlerin azalma eğilimine bakarsak...Hun saldırılarına uygun olmalı..sonrada Avar saldırılarına.

5- Bu gibi tarihsel irdelemelerde Hapi Cevdet büyüğümüzün katkıları bizden daha fazla olacaktır.


Tlepşuko Ömer Çakırer: Bu bölgeye yapılan büyük saldırılar Hun ve Avar döneminde. Öncesinde İskit ve Sarmatların böyle büyük bir saldırı yaptıkları ile tarihi kayıtlar yok. Moğol istilası ise Merkezi Kafkasyadan çok Kuban bölgesine doğru yoğunlaşmış 13. yüzyılda her ne hikmetse. İskitlerin de en azından yönetici sınıfının Yerli Koban Kültürü kökenli olduğunu (Skuda=Kud-ar/Kowd kabilesi) ve Sarmatların da Koban Kültürü kabileleri ile Meotların karışımı olduğunu söyleyebilirim. Yani her iki halkta özünde Kafkas yerlisi, İrani değil. (Sarmatların Meotlar ile karıştığını Grakov İskitler adındaki kitabında açıklıyor). Savr-o-Mat adından Sarmat adı doğuyor. İki kavim yada iki kabilenin birleşimi ile oluşuyor Sarmatlar >Savr+Mat.


Mat'lar Meot bunu anlıyoruz kolaylıkla. Savr ise Savır (Savirler, Bahsanda yaşadı). Samoyed kökenli Sabirler ile Savirler karıştırılıyor bazen.


Hunlar döneminde, Kafkasyadan Orta Doğuya yapılan Hun akınlarını yöneten (Tarihte niye Hun akınları dendiyse artık, bu akınları yapanların etnik olarak Hunlar ile ne ilgisi vardı bulamadım), Kursık, Basık, Eşkam ve Atakam adlı komutanlar Savir.


Sibiryalı Ugor-Samoyed kökenli Sabirler ise Hunlar'dan 100 yıl sonra Sibiryadan Kuzey Doğu Kafkasya'ya geliyor ve Hazar Kağanlığının da kuruluşuna katılıyor. Sabirlerin en yakın etnik akrabası ise günümüz Selkup'ları. Savırlar ile Sabirlerin birbiri ile ilgisi yok.


Tlepşuko Öner Yılmaz: İskit Sarmat zaman aralığı verebilir misin?


Tlepşuko Ömer Çakırer: MÖ. II ve MS. III yüzyıllar Sarmat. Öncesi İskit, Sonrası Alan.

Lev Gumilev külliyatı babında bir nevi hocam. Sovyet döneminde Avrupa Hunları ve Hazarları Türki halk yaptırdılar ona. Hazar Tarihini yazan Artamonovun kitabınıda okudum. Lev Gumilev'e baskı yapıyorlar anti kominist diye. Kitapta satır aralarında Lev Gumilev'in bunları ifşa ettiğini defalarca tespit ettim. 


Hunlar adlı kitabında Avrupa Hunları ile Asya Hunlarını (daha doğrusu Hyungnu'ları) birbirine zorlama olarak bağlamış. Ve bunu zorlama yaptığına dair de izleri de net olarak bırakmış. Grakov'un İskitler hakkında, bir çok tarihçi ve araştırmacı açısından baş yapıt ve baş kaynak olan kitabını da okudum. Bu kitapta adam hiç bir kaynak yok iken Heredot'un anlatılarından kendince çıkarım yaparak İskitler ve Orta Asya Sakalarını birbirine bağlıyor ve bunları İrani ve elbette Hind-Avrupa kavmi yapıyor.


Tlepşuko Öner Yılmaz: Nartlar...900 lü yıllarda Kırım tarafından görülen küçük insanları söylencesine katmasına rağmen..İskit ve Savr-o-mat ları da katması gerekir...belki farklı isimle konu ediyordur.


Tlepşuko Ömer Çakırer: Nart Destanları Kalkolitik çağda tamamlandı ağabey. Sovyet Bilimler Akademisinin iddiası ise Nart destanları MÖ. 900'den sonra İskit Çağı ile oluşmaya başlayıp, MS. 1200'lerde tamamlandığı şeklinde. Elbette bu Hind-Avrupacı saçmalığı kabul etmiyoruz.


Destanda yöresel farklılık yerine ana temaya bakmak gerek. Rusya Bilimler Akademisinin üyesi iken oradan ayrılıp Londra'ya yerleşmiş bir akademisyen ile tartışıyorum bazen. Ona sorduğum yüzlerce sorulardan biri şuydu. Kimmer, Trak, İskit, Neuri, Sarmat, As ve Alanların Hind-Avrupalı ve İrani olduğunu nereden biliyorsunuz? diye.


İkinci soruda Hazarlar, Avarlar, Akhunlar ve Avrupa Hunlarının Türki halklar olduğunu nereden biliyorsunuz diye olan soruma cevap veremiyor. İspat etmeye çalışıyor ama sonuç yok. Sadece laf kalabalığı yapıyor. Avrupa Hunlarının Volga nehrini geçip Avrupaya geldiğine dair tek bir kanıtları yok. Ama buna rağmen MS. 370'lerde Volga nehrini geçerek Avrupa'ya girdiklerine dair salt ifadeler var tarih kitaplarında.


"Çerkes dilinin bu bölgede de -Tuna ve Kuzey Karadeniz arasındaki bölgede yani günümüz Romanya, Moldova ve Ukraynasında da çok eski çağlarda konuşulduğu, hatta Panonyayı - yani günümüz Macaristan'ını- fetheden fatihlerin dili olduğu açıktır" diyor, Claude-Charles de Peyssonnel "Observations historiques et géographiques sur les peuples barbares qui ont habité les bords du Danube et du Pont-Euxin, 1765/Tuna ve Kuzey Karadeniz arasındaki barbarlara ait tarihi ve coğrafi gözlemler, 1765" adlı kitabında.


Ukraynada Kiev Rus Knezliğinden önce var olan Kiev ve Harkov şehirlerinin Çerkeslerce (Adığelerce) kurulduğuna dairde V. Chaplenko adında Ukraynalı bilim adamının tarihi, etnolojik ve etimolojik çalışmaları var. Macarlara liderlik eden ve yukarıda bahsedildiği üzere günümüz Macaristan'ını fetheden fatihler olan Hazar Federatif Devleti bünyesindeki "Kabar" topluluğunun da Çerkes (Adığe) olduğu bilim çevrelerinde dile getirilmekte. 


Hazarların, hanedan olarak Türk olması ile yola çıkıyorlar. Gaznelilerde de hanedan Türk'tü. Ancak hakim olunan coğrafyada İrani ve Hind halkları üzerinde egemendiler. Hazar adı bir etnik ad değil üstelik. Hazar adı Devletin adı. Ve bu devlet Kuzey Kafkasya özellikle Çerkes etnik topluluğunun ordu ve yönetimde çok ağır bastığı bir devletti.


Tlepşuko Öner Yılmaz: Anlıyorum..ancak sözlü gelenek aktarımı sırasında kimi yöresel deyişlerde dönemsel olarak sembol yerlerin olayların isim değişimi ile bir şekilde karışması gerekir..nasıl Beştaw, İndil vb isimler.. Ayrıca MÖ. 900'lerden sonra sözlü aktarım kesilmedi ki. Başka sözlü kayıtlar masal kültürü-dua-yer ismi- insan ismi, özellikle lakaplar taşınır.


Tlepşuko Ömer Çakırer: Bu tahkimatlardan biride federal otoyolun kenarında Bahsan ile İslamey arasındaymış Öner ağabey. Senin topraklar orası. Kabardey kökenli Tlepşukolar özellikle Bahsan, Duğuluğoy ve Bahsanyinok'da var.


Tlepşuko Öner Yılmaz: Tahkimat bu vadi üzerinde fonksiyonel. Evet Bahsan-İslamey arası başka fiziki alan yok.

Görüntünün olası içeriği: açık hava

Otomatik alternatif metin yok.

Otomatik alternatif metin yok.

Tlepşuko Ömer Çakırer: Diğer 11 tahkimatın yerlerini de öğrenirsem sana söyleyeceğim ağabey. Zelençuk vadisindeki Adiyuh kulesi de aynı prensiple inşa edilmiş. Platonun kenarında durmakta. Çevresinde de eski toprak tahkimatların izleri var. Mahogaps (Махуэгъэпс) dağında, Kişpek nehrinin sol kıyısı boyunca 2 tane çok büyük sur var. Arkeolojik adı "Kizburun Muhafızları" Öner ağabey. Bunun yanında Karme Hable yakınındaki dağ isimleri de ilginç.


-Бгыгъуанэ (Rusça yazılışı Бгугана), Delikli Dağ

-Бгыху (Rusça yazılışı Бгух), Beyaz Dağ

-Бгыхъурей (Rusça yazılışı Бгыхурей), Yuvarlak Dağ

-Къалэжь (Rusça yazılışı Калеж), Eski şehir

-Нывэду (Rusça yazılışı Ниваду), Taş anbarı.


Ayrıca Шэдхъурей (Rusça yazılışı Шадхурей) adlı bir dağ gölü ile Псынэщхьибл (Rusça yazılışı Псынашхибль) adında sülfürlü bir soğuk su kaynağı var aynı bölgede.

Görüntünün olası içeriği: gökyüzü, doğa ve açık hava

Görüntünün olası içeriği: gökyüzü, ağaç, açık hava ve doğa

Yine Karme Hable yakınında Джэналкъы adında tepelik bir dağ sırası bulunuyor. Karme Hable'nin oluşumunda ise şu köyler var; Думаней, ДыгъапIэ, Жэмэнкъул, Къэрмэ хьэблэ, Къурэты, Хьэгъундыкъуей, Хьэмыцей.


Tlepşuko Öner Yılmaz: Adıyuh Kale ve vadinin konumu..tahkimat için yap desen en uygun yer burası olarak görünüyor. Dağ isimleri ; kireçtaşı tabakası ile kaplı Anadolu'da ki fiziksel görümüme göre adlandırma mantığına uygun..

Otomatik alternatif metin yok.

Görüntünün olası içeriği: su


Tlepşuko Ömer Çakırer: Zelikue ve Bahsan'daki toponim, Kıyı Şapsığ'ede Soçi ve Tuapse' deki toponimler ile de uyumlu.


Devam edecek...


Bu yazı toplam 3120 defa okundu.





Hajuko Ihsan Eker

Kiymetli kardeşlerim muazzam bir maziye demirlediniz bizleri.
Komputer ile internet olanaklarını muazzam şahsi bilgilerinizle birleştirince çok mühim bilgileri taşıyıp önümüze koydunuz.
Az şey mi. Sizlere müteşekkirim. Baki selamlar kardeşlerim.

17 Nisan 2018 Salı Saat 20:48
Gonepsey YLDRM

Google Earth haritalarda gördüğümüz tahkimat hatlarının tahmini tarihleri nedir Ömer bey? Tarihimiz açısından olağanüstü çalışmalar bunlar. Varolun!

13 Nisan 2018 Cuma Saat 19:19
EMİN (AWTLE)

Çok ilginç muhteşem!

Tarihi tahkimat hatlarını toponimlerine göre inceleyebilmek müthiş doğrusu Öner ve Ömer bey elinize sağlık!

12 Nisan 2018 Perşembe Saat 12:18
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net