Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Tegulan Yakup Temel
КЪУРМЭН / KURBAN
11 Ağustos 2019 Pazar Saat 09:00

Çerkesler hayatın her alanında olduğu gibi kurban kesme işleminde de kendilerine has bir kültür geliştirmişlerdir (xabze k’el’ızerahat).


Çerkeslerde kurban kesme ( kurban etme ) işlemi çok eskilerden beri yapılan bir çeşit ibadet olup (Thal’eu Тхьэлъэ1у) Tanrı’ya (Tha) teşekkürlerini sunma mantığı ile törensel bir şekilde gerçekleştirilirdi. Bu etkinlik bir dertten bir hastalıktan bir kazadan kurtulma, askerlikten - savaştan dönme gibi durumlarda kurban kesilip bütün köy veya diğer köylerden insanların da davet edilmesi ile toplum olarak sevinçli bir olayın kutlanması şeklinde halen Uzunyayla’da da yapılmaktadır (Thal’eu xuaş’as Тхьэлъэ1у хуащ1ащ).


Dedem bayramlarda (хьидхэм) kurban keserken çok defa yanında bulundum ve bu ritüelle ilgili en çok aklımda kalan görüntü kurban etinden ziyade kendisi ile kurbanının arasındaki ilişki ve kurban keserken ona olan mistik yaklaşımıdır. Çerkesler hayatın içinde olan her şeye kendilerine özgü bir yaklaşım gösterdikleri gibi kurban kesme ile ilgili bir kúltür - xabze geliştirmişlerdi.


Evimizin avlusunda bildim bileli büyükçe bir bıcak bileme taşı ( mıvewıpdze мывэупц1э) bulunur (onun Xeku’ den getirildiğini de söylenirdi ) ve köyde bıçak, koyun kırkma makası gibi bilenecek ne varsa onda bilenirdi . Dedem de bayramdan bir gün önce bıçakları alır ve onları saatlerce büyük bir özenle bu mıvewıpzde bilerdi. Zira kör bıçakla kurban kesmek hayvana eziyet vereceğinden kesinlikle kabul edilemez bir durumdu (ser jan ğhun xueyt сэр жан хъун хуейт).


Bayram günü bayram namazından sonra hiç eve girmeden erkenden kurban kesme işlemine başlanırdı. Dedem de doğruca aylar öncesinden özenle seçilen kurbanlıkların tutuldukları kete gider ve avluda tertemiz süpürülmüş kesim yerine kurbanlıkları sıra ile getirirdi ve bu işlemi yaparken hayvana çok sevecen davranır, kesinlikle sürüklenme gibi zorlayıcı davranışlarda bulunmaz, birisi kesilirken de diğerlerinin onu görmesine izin vermezdi.


Kesim yerine getirdikten sonra kurbana hiç acele etmeden kısık sesle edilen dualar eşliğinde ibrik (kubğan къубгъан ) ile apdest aldırır ve bu sırada ortama yoğun bir mistik hava hakim olurdu. Daha sonra tek bir hamlede kurbanı yere yatırır ve yanındakilerin yardımı ile üç bacağını bağlar, kesim sırasında enerjisini boşaltması için bir bacağını da (yi k’ebdz l’akueham yazır) bağlamadan serbest bırakırdı. Bir taraftan dua etmeye devam ederken aynı zamanda hayvanın boynunun kesilecek iç tarafını parmakları ile hafifce okşayarak onu sakinleştirme yoluna gider, sonrada ani bir hareketle bir hamlede kurban kesme işlemini bitirir ve kan tamamen akıp kurban hareketsiz kalıncaya kadar da sıkıca bağlı tutardı. Dedem kurbana canlı iken gösterdiği saygıyı kesildikten sonrada devam ettirir, kurban etini özenle parçalara ayırır ve gerekli yerlere kendisi pay ederdi.


Çerkeslerde köylerde kurban kesme işlemi hemen hemen bu şekilde tamamen bir ibadet havasında gerçekleştirilirdi ve günümüzde özellikle şehirlerde gördüğümüz kurban kesme şekliyle hiç bir yönden bir ilgisi yoktu.


***


КЪУРМЭН 


Къурмэныпхъэхэр мазищ - пл1ы ипэ ягъэхьэзыру щ1адзэт, 1эщым и нэхъыф1 дыдэхэм щыщу мэлыбгъэ , щынэхъу, т1ы хуэдэхэр, былымышхуэи щащ1и хъут, 1эщым дыркъуэ тетын хуейтэкъым.


Къурмэныпхъэр губгъэм имытмэ щ1эубыдауэ 1эхьэ лейк1э ягъашхэт, хуэсакъыурэ к1элъыплъхэт, къурмэным хуэщ1ауэ пщэру нэгъэсын хуейти.


Къурмэн ф1эбгъэжын папщ1э уи 1эр хуиту п1эщ1элъыуэ къурмэн къыптехуэн хуейт, иджы куэдым ф1агъэж хъуами ипэм къурмэн зыщ1ыфыр нэхъ мащ1эт.


Си адэшхуэм къурмэн ищ1ыуэ куэдрэ сыбгъэдэтащ, ди унагъуэм къурмэнищ щыф1агъэжт, зыр си адэшхуэм езбы ейуэ, адрей т1ури си анэмрэ си адэмрэ ейуэ, адрей унагъуэм исхэм къашэуэ унагъуэуэ т1ыса нэужьт къурмэн къащатехуэр.


Зы мывэупц1эжь 1улъу щытащ ди бжэ1упэм Хэкум къыздырахауэ жа1эуэ, къуажэм хэт хуейми къак1уэурэ и сэ, и лэныстэ иригъэжану, си адэшхуэм мис мы мывэупц1эмк1э зы махуэ ипэ къурмэн зэриф1игъэжыну сэхэр и щхьэк1э ек1уу игъэжанти хьэзыру щигъэлъынт, сэ дзагуэк1э къурмэн уе1эну 1эмал и1этэкъым.


Къурмэн махуэ пщэжджыжьым, хьид нэмэзыр ящ1у мэжджытым къызэрыщ1эк1ыжу къурмэн ф1эгъэжын къыщ1адзэнт.


Си адэшхуэр занщ1уэ чэтым к1уэнт къурмэныпхъэр имгъэгужьеиурэ едэхащ1эурэ къыщ1ишынти, ипэк1э къабзэуэ япхъэнк1ыуэ ягъэхьэзыра щыт ф1эгъэжып1эм дей къишэнт.


Къурмэн ф1эгъэжынри нэмэзым хуэду зы хьибадэту дыкъэзгъэщ1а ди Тхьэм хуащ1ыуэ зэралъытэм къыхэк1ыуэ, абыи зы хабзэрэ зынэмысрэ хузрахьат, былымыр гуъу ебгъэхьыуэ быгъэгуауэщхьэуэну 1эмал и1этэкъым, дахэрэ хомурэ уе1эзэщ1эн хуейт.


Къумэныпхъэм ипэщ1ык1э зыф1этыуэ андез къыригъащтэт дыуэхэр ищ1ыурэ ,


" Аллахьу 1экбэр 1эллахьу 1экбэр

Лаилахьэ илэллахьу уэллахьу 1экбэр

Аллахьу 1экбэру уэлиллахьил хьэмд .."


Ит1анэ хомурэ ириудынт зэ иудыгъуэк1эи, и к1эбз лъакъуэхэм зыр хуит1у къигъэнэнт т1ыншу иреп1этрауэ жи1энти, адрей щыр ипхэнт, жьэк1э нейт ищ1ынт Алыхь папщ1э зэрыф1игъэжымк1э.


Зэ е1эгъуэк1э ф1эбгъэжын хуейт и псэм гугъехь йомытын папщ1э, дыуэ ищ1ыурэ и жъэгъум т1эу - щэ 1э дилъа нэужь , " бысмыллахьу Аллахьу 1экбэр " жи1эти сэмк1э зоу е1энт, 1эщым лъыр зэрыщыту щ1эжу и псэр хэк1ыук1эи зэтыри1ыгъэнт.


Си адэшхуэм мэлыхъуэ щынагъуэм я мэл ф1эгъэжык1э зыпкъырыхык1эхэр зэи игу ирихьтэкъыми " Мо тыркужьхэм лыр зыхауц1ап1э " жери ар жи1э зэпытт, адыгэхэри 1эщым сыт щыгъуи хуэ1эзэтэкъэ, къурмэныр дахэм хуэду езбы зыпкъырихти езбы игуэшыжт, мор мобы мыр мыбы и1эхьэщ жи1энти.


Арат, къурмэн щ1ынми зы хабзэ хэлът.


Дуней 1уэхук1э адыгэхэм хабзэ зырамщ1ыл1а зыгуэрэ щы1э ныт1э..


Bu yazı toplam 3538 defa okundu.





Erkan Hak'aşe

Nurhan hanım her zaman çok kibardır, yine kibarlık yapmış. Fakat; iki yazının birbirleriyle ilgisi yok ise ayrı yayınlanır ya da not düşülür-bir formül bulunur...Öyle birşey olduğunu düşünmek için de sebep yok.(Daha önceki yazılarda da aynı sorunlar var.) Belli bölümler, ya türkçe ya da adıgebze metinde hiç yok, metinler arası epeyce eksiklik var, kalan bölümlerde de tercüme sorunları( ya da yumuşatma mı demeliyim?) var....Bunların hiçbirinin Yakup Bey'in dile hakimiyet sorunu olduğunu(kendisini şahsen tanıyan biri olarak) düşünmüyorum. Sorum basit, neden?

28 Ağustos 2019 Çarşamba Saat 19:28
Kube Nurhan Fidan

slm erkan. dikkatin, takibin ve itirazın değerli. yakup abi seninde dediğin gibi hem çerkesce hem türkçe yazıyor köşesinde. ancak bu iki yazısı birbirinden bağımsız bayram teması içerikli olduğu için ben ikisini bir arada yayına vermeyi uygun buldum.
slmlr. sevgiler.

27 Ağustos 2019 Salı Saat 16:21
Erkan Hak'aşe

Ya bir de söylemden edemeyeceğim, Yakup Bey'in yazılarının adıgebze olarak yayınlanması cok değer verdiğim bir çaba....Bu böyle de, adıgebze metinde yer alıp türkçe metinde hiç yer almayan bölümler olduğu gibi, bire bir çevrilmeyen bölümler de var....Ben Yakup Bey'in Çerkesçe bilgisini sorgulamam. Neden diyorum sadece?

22 Ağustos 2019 Perşembe Saat 19:29
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net