Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Beşto Yılmaz Beştepe
''Kırım Hanlığı Tarihi, Böyle Bir Yenilgi Hatırlamıyor''
14 Eylül 2019 Cumartesi Saat 12:53

17 Eylül 1708’de gerçekleşen Kanjal Savaşı, tarihi bir olaydır. Kırım Hanı Kaplan Giray'a karşı Büyük Prens (Pşıhışxue) Hatokşokua Kurğokua tarafından yönetilen Çerkeslerin (Adıgelerin) kazandığı büyük bir zaferdir. Çerkes tarihinin en parlak onurlu sayfalardan biridir.


18. yüzyılın başında Kabardey bölgesinde gerçekleşen Kanjal Savaşı'nın geçmişi ve seyri ile ilgili olaylar, o dönemin yazarlarının bir çok çalışmasında yansıtıldı.

Görüntünün olası içeriği: bulut, gökyüzü ve açık hava

Çerkes Ressam-Heykeltraş Hamid Savkuev'in, Prens Hatokşokua Kurğokua heykeli çalışması.


Osmanlı yazarları Seyyid Muhammed Rıza, Fındıklılı Mehmed Ağa, Avrupa yazarları E. Kempfer ve Abri de la Motre, Johann Gustav Gerber, eski Moldova hükümdarı ve bilim adamı Dmitry Kantemir v.b, Çerkeslerin 1708'de Kırım hanına karşı kazandıkları zafer hakkında yazdılar.


Ayrıca, ünlü tarihçi,bilim adamı Neğume Şore tarafından toplanan ve kaydedilen çok sayıda değerli bilgiler önemli birer kaynaktır.


Bu yazarların ifadeleri kısmen birbirleriyle tutarlıdır ve kısmen farklılıklar gösteriyor ise de, Kaynaklar, neredeyse tüm Kırım ordusunun imha edildiğini açıkça belirtiyorlar.


Osmanlı yazarı Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretname’de (Zaferler Kitabı) Kanjal Savaşından şöyle bahsediyor…. 


“Yerleşmiş geleneklere göre, Kırım Hanı değiştiğinde Çerkes prensleri yeni Han'a 300 yeni köle sunmak zorunda kalırdı. Ancak, Kırım Han'ı Kaplan Giray tahta çıktığında, geleneksel sayıya karşı muhalefetini dile getirdi ve kategorik olarak 3 bine kadar köle sayısında bir artış talep etti. Bu talebe yanıt olarak, Çerkes prensleri bir araya gelerek Kırım hanının bu kararını tartıştılar. 3 bin kölenin çok büyük bir rakam olmadığını, ancak hanlar 15-20 yılda bir kez değişiyor ise de, şimdi her yıl birbirlerini değiştirmeye başladılar. Bu şartlar altında Han sarayına bu kadar köle tedarik etmek mümkün değildir. Buna ek olarak, şu anda Çerkeslerin çoğu İslam'ı kabul etti ve hemen hemen her köyde bir cami inşa edildi, ilkokullar açıldı. Her yetişkin Çerkes, günde beş vakit namaz kılıyor ve çocuklarına bunu öğretiyor. Peki onları Gavur savaşçılar olarak nasıl büyütebilirsiniz? 


Kırım Hanına gönderilen bir mektupta Çerkes prensleri kesin bir cevap verdi. Kutsal şeriat'a göre, Muhammed'in cemaatinden insanları cezbetmek ve onları hanlara göndermek yasal mıdır? Kutsal şeriat'a göre, Muhammed'in cemaatinden insanları esarete, tutsaklığa ve onları Hanlara göndermek yasal mıdır? Allah böyle bir şiddete izin veriyor mu? Hiçbir koşulda “affedilenler”e bunu yapamazsınız.


Bundan sonra Kaplan Giray, askerlerini hazırlayarak, onları Kerç Boğazı'ndan Çerkes topraklarına taşıdı ve Taman'ı geçerek Kabardey'e ulaştı. Bu koşullar altında, Kabardey prensleri Kırım birliklerine tuzak kurmaktan başka seçeneği yoktu.


Daha önce, prensler Kaplan Giray'a dönerek ona gerekli sayıda köle vermeyi vaat ettiler, ancak üç gün boyunca birliklerin soygun ve yağmalama girişiminde bulunmamaları koşulu ile.


Doğası gereği kibirli olan Han, bu koşulları kabul etti ve askerlerinin eğlenme ve eğlenceye teslim olduğu dar bir vadide birliklerine kamp kurdu. Geceleri, Kırım askerleri içkiden bilinçlerini yitirdiğinde, Kabardey askerleri onlara saldırdı ve Han'ın ordusunu tamamen imha etti. Kırım Hanlığı tarihi, böyle bir yenilgi hatırlamıyor. Bu savaşta, Kırım'ın en iyi ve ünlü insanları öldürüldü.


Kaplan Girey, geri kalan askerleri ile birlikte hayatını kurtarırken Nogaylara kaçmak zorunda kaldı ve vicdanı oradan Kırım'a geri dönmesine izin vermedi.


Bu olayla bağlantılı olarak, Kırım Tatarları tahta yeni bir Han’ın çıkarılmasını istediler.”


Ayrıca Kanjal savaşı, folklor materyallerinde, özellikle de Adıge folklorunda ve komşu halkların folklorunda doğrulanıyor. “Kanjal savaşı olayı”( Къэнжал зауэм и хъыбар), “Kırım Savaşı'nın Şarkısı” (Къырым зауэм и уэрэдыр), Kırım Savaşı (Къырым зауэ), Kırım hikayeleri (Къырым таурыхъ) Kırım'a köle vermeyi nasıl bıraktılar (Къырым цIыхутым кIэ щигъуэта),“ Kazanoko, Kırım ordusuna ne yaptı''  (Къэзэнокъуэм къырымыдзэм ярищIар).


Kanjal Savaşı,Oset folkloruna özellikle, Kırım Savaşçılarının Şarkısında ve Elberduk'un Şarkısına yansıdı.


Kırımlıların saldırısına adanmış Balkar şarkılarından birinde endişe dolu satırları yansıyor.


Orada iki Kabardey, bir Kırım olacak.


Kırım, bir Kabardey darbesine bile dayanamaz.


Hey! aferin, bize ne olacak, nasıl yaşayacağız?


Eğer kanlı Kırım Kabardey’in düşmanı olursa.

Görüntünün olası içeriği: dağ, gökyüzü, açık hava ve doğa

Savaşın geçtiği Kanjal Vadisi'nin bügünkü görünümü.

Belirleyici savaş 17 Eylül 1708'de Kanjal dağı yakınlarında gerçekleşti. Çerkesler, genel savaşt taktiğinden ziyade, gece saldırısı taktiğine başvurdular (жещ теуэ зауэ) Kırım askerinin  hala uyudukları, sabahın erken saatlerinde Çerkesler dik yamaçlardan saldırmaya başladılar. Han'ın ordusunda büyük kayıplar verdirdiler, bu durumda sağ kalanlar çekilmek zorunda kaldılar. 


Hatokşokua Kurğokua komutasında Kabardey ordusu, sayıca çok daha fazla olan Kırım Hanı Kaplan Giray ordusunu büyük bir yenilgiye uğrattı. Kırım Hanlığı'na verilen darbe o kadar güçlüydü ki, uzun süre toparlanamadı. 


Bazı tarihçiler, bu olayın Rus askerlerinin Poltava yakınlarındaki İsveçlilere karşı kazandıkları zafer için de önemli olduğuna inanıyorlar, çünkü İsveç ile ittifak yapan Osmanlı’nın bir kıtası olan Kırım Han’ı birlikleri Charles XII’nin yardımına gelemedi. Bu nedenle Kanjal Savaşı, aynı zamanda daha geniş uluslararası bir tarihi öneme sahiptir.


Çerkes halkının tarihsel hafızasına Kırım savaşı (Къырым зауэ) veya Kanjal savaşı (Къэнжал зауэ) olarak kaydedilen muharebe Çerkeslerin belki de en önemli askeri başarısıdır. Kabardeyler Kırım Hanlığı ve Osmanlı bağımlılığına son verdi ve bağımsızlığını pekiştirdi.


Kırım’a direnebilecek güce sahip olduğunu gösterdi ve zamanın gelişmiş halklarının ön saflarında yerini aldı.


Kabardey'de birlik sağlandı. Büyük prens Hatokşokua Kurğokua tehlikedeki insanları bir araya getirmeyi başardı. Şüphesiz ki, askeri yetenek ve liderlik örneği gösterdi. Değerli bir liderin varlığında, insanların bağımsızlıklarını savunmada oldukça yetenekli olacağını gösterdi.


Büyük prens Kurğokua’ya adanmış tarihi bir şarkıda şu sözlere yer veriliyor. “Hatokşokua oğlu Kurğokua prenslerin en mutlu ve en şanslısı”( ХьэтIэхъущокъуэ и къуэ Кургъуокъуэ пщым я Iумахуэт) Nitekim cesaret ve zekası sayesinde Kabardeyler, Kırım’a karşı güçlerini aşarak, en önemli savaşı kazandılar. Ancak prens Kurğokua'nın ömrü, bu onurlu zaferin mutluluğunu uzun süre yaşamasına yetmedi. Kanjal Savaşı'ndan kısa bir süre sonra hayata veda etti. (1709)


Senaryosunu Çerkes tarihçi Anzor Kuşhabiy'in yazdığı Kanjal Savaşı'ını anlatan belgesel görüntüleri için linki tıklayınız: https://www.youtube.com/watch?v=TyeCZLJxn6Q


Bu yazı toplam 3183 defa okundu.





Yılmaz Beştepe

Selam Kabardey Ümit bey. Yazı, savaş övücü ve binlerce insanın ölümü Çerkes halkının onuru olarak mı yansıyor size bir okuyucu olarak.

Öyle ise, büyük haksızlık ve yanlış bir iş yapmışız. Bu konuda daha detaylı bilgi verebilir misiniz? Bizi biraz aydınlatın, diğer okuyucuları da yanlış yönlendirmiş olmayalım, doğru bilgiye ulaşsınlar..

16 Eylül 2019 Pazartesi Saat 20:25
KABERDEY ÜMİT

Ben mi yanlış anlıyorum yoksa savaş mı övülüyor burada?

Yılmaz bey, yüzlerce yıl önce olmuş, binlerce insanın öldüğü savaşı Çerkes halkının onurlu sayfası olarak mı ilan ediyorsunuz? Neden, neden?

15 Eylül 2019 Pazar Saat 22:38
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net