Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Beşto Yılmaz Beştepe
Hem Çerkesçe Hem de Adıgebze
09 Ocak 2020 Perşembe Saat 21:49

Çerkes (Adıge) halkının konuşma ve yazı dili Çerkesçedir.


Kendi etnik anadillerinde Adıgebze/Адыгэбзэ olarak adlandırılıyor,yani kelime anlamı “Adıge dili”dir. Türkçe telaffuzu ve yazılışı “Çerkesçe”dir. Türkçe başka bir ismi ve ifade şekli olmadığı gibi, ayrıca “Çerkesçe” bir yazım kuralıdır. Çerkesçe binlerce yıldır başlı başına bir dildir. Hiçbir dile bağlı değildir.


Bir ulusun kendi etnik ismi ve ulusal isminin bilinmesinin önemli olduğu gibi, konuştuğu dilin dünya literatüründe nasıl bilindiği , kendi etnik anadilinde nasıl isimlendirildiğini, aradaki farkı bilmek ve ayırt etmek de önemlidir ve de gereklidir.


Tek bir etnik kökenle sınırlandırılmış bir yapıya sahip dünyadaki bağımsız ülkelerde veya etnik bir halkın konuştuğu dilin etnik ismi (etnonim ) dışında bilimsel literatürde ya da çevre toplumlar tarafından tanımlanan ulusal bir isme ( ekzonim) sahip pek çok dil örneği vardır.


Görüntünün olası içeriği: şunu diyen bir yazı 'Ulusal ismi (Ekzonim) Gürcüce Lazca Fince Ermenice Japonca Çeçence İngusca Süryanice Etnik ismi (Etnonim) Kartuli ena Lazuri nena Suomi Nihongo Nohciyn mott Galğay Surovo Suraya'

Daha bir çok dilde olduğu gibi, bir halkın konuştuğu dilin ismi genellikle yabancı ismidir. Yani kendi etnik ana dilinden farklı olarak dünya literatüründe kendilerine verilen ulusal ismidir.


Adıgeler ise, 13. yüzyıldan itibaren tüm dünyada kesin ve münhasıran ulusal adlarıyla “Çerkes” konuştukları dil ise “ Çerkesçe” olarak bilinir. Kendi etnik anadilimizle ismimiz Adıge/Адыгэ , dilimiz ise Adıgebze/Адыгэбзэ olarak adlandırılıyor.


Herkes , Çerkesçe’nin Adıgebze olduğunu , Adıgebze’nin de Çerkesçe olduğunu bilir. Bunun çok sayıda tarihsel,belgesel kanıtıyla doğrulanabilir ve onaylanabilir olduğunu, bunun için, Çerkesya’yı farklı zamanlarda ziyaret eden yabancı seyyahların, coğrafyacıların, etnografların, tarihçilerin ve yazarların notlarını okumak bile yeterlidir.


Bazı örnekler:


LY Lulje, Çerkesya: tarihi ve etnografik makaleler : "Çerkesçe , Terek'ten Kuban'ın ağızlarına ve Karadeniz'in doğu kıyıları boyunca Kafkas dağlarının kuzey yamacında yaşayan bütün Adıge boyları tarafından küçük farklılıklarla konuşuluyor. Çerkesçe , Kafkasya'nın diğer dilleriyle ve hatta Tatar diliyle hiçbir benzerliği yoktur. ”


M. Peysonel, Kırım'da Fransız konsolosu olarak bulundu (1750-1762) : “Çerkesçe çok eski bir dil, Azak denizinden Hazar denizine kadar tüm Çerkesya ve Kabardeyde konuşuluyor. Dünyadaki hiçbir dile benzemiyor .. Bu dilin, Meotların kuzey kıyılarında yaşayan eski Yazigi ve Pannonia'yı istila eden ve fetheten Yazigi-metanastyler tarafından konuşulmuş olması mümkündür.”


.James Stanislaus Bell: "Çerkeslerin dili ve etnik adı -"Adige"... Bu dil, Kabardeyin doğu eteklerinden, Abzeh bölgesi de dahil olmak üzere Karadenize kadar kullanılıyor."


Tornau F.F . Rus subayı, diplomat, yazar : “Yerel Çerkes dilinin çeşitli lehçelerini konuşan Çerkesler, Karadeniz kıyısında Saşe’den yukarıya doğru Anapa’ya kadar ve Kuban ile Kafkas Dağları'nın ana menzili arasındaki tüm topraklarda yaşıyorlar.”


Johann Blaramberg, Kafkasya'nın Tarihsel Topografik İstatistiksel Etnografik ve Askeri Tanımı: ”Çerkesçe diğer tanınmış dillerden tamamen farklıdır; Çerkesçe Büyük - Küçük Kabardey'de ve Laba yakınlarında yaşayan Besleneyler tarafından tamamen saf,temiz Çerkesçe konuşuluyor. Kuban'ın ötesinde ve Karadeniz'in kıyılarına kadar yaşayan diğer Çerkes halkları, yerel dilden az ya da çok farklı lehçeler konuşuyorlar.”


Bu yazarların “Adıge” ismini yazmaları gerçekten zor muydu? Onlar için yazmamalarının tek sebebi, uzun tarihsel geçmişin izlerini ve gelenekleri takip etmeleridir. Daha açıkçası, eski dönemlerden beri diğer halklar tarafından Adıgeleri “Çerkes” olarak ve konuştukları dillerini de “Çerkesçe” olarak adlandırıldığı, bu nedenle cahil, bilgisiz görünmek istemediklerini biliyorlardı. Başka seçenekleri yoktu.


Ancak, Türkiye’deki Çerkes diasporası bu konuda seçeneksiz kalmıyor. Çerkesçe (Adıgebze) için hiç kimsenin duymadığı, bilmediği yeni isimler üretilebiliyorlar.


2012’de yürürlüğe giren, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından, ortaokullarda “Yaşayan Diller ve Lehçeler” seçmeli ders kapsamında Çerkesçe’nin müfredata girmesi engellendi ve yok sayıldı.


Binlerce yıllık tarihsel geçmişe sahip olan ve dünyanın en eski dillerden biri sayılan Çerkesçe (Adıgebze) yok sayılarak, illüzyonist entrikalarla yeni bir dil terminolojisi üretilerek “Adiğece ve Abazaca”adının MEB müfredatına kazandırılmış oldu.


Bu gün, soykırım ve sürgün ile birlikte hafızalardan silinmeye çalışılan Çerkes(Adıge) ve Çerkesçe (Adıgebze) tarihsel gerçeğine bir çoğu karşı çıkıyor ve inkar ediyor.


Kafkas,Çerkes adıyla faaliyet gösteren örgütler ve Fed’ler dezenformasyonda sınır tanımıyorlar. Çerkesçe anadiliyle ilgili bütün kampanya ve faaliyetler “Adığece” ismiyle yürütülmekte ve dayatılmaya çalışılmaktadır.


Her gün övündüğümüz efsanevi atalarımızın soylulukları, cesaretleri, yiğitlikleri, şerefli,onurlu yaşamları ve şövalyelikleri Çerkes ulusal ismiyle özdeşleşmiştir.


Çerkesçe (Adıgebze) tarihsel geçmişi yok saymak, inkâr etmek ve başka ilgisiz isimler ikame etmek, cehalet ve bilgisizlik değil ise, kendi halkına ihanet etmektir. Başka bir şey değil.


Çerkeslerle hiçbir ilişkisi olmayan halklar çeşitli ifadelerle ve tanımlarla bu terime kendileri için uygun hale getirmeye veya en azından kendilerini dahil ederek genelleştirmeye ve dolayısıyla da Çerkeslerin engin kültürel mirasının en azından bir bölümünü kendilerine uygun hale getirmeye çalışıyorlar.


Bu nedenle, Adıgelerin atalarının kanıyla yıkanmış Çerkes ve Çerkesçe isminin yüceliğini reddedenler, aynı zamanda efsanevi atalarının anısına da ihanet ediyorlar.


Eskiden olduğu gibi, şimdi de nerde olursak olalım, “hem Çerkes hem de Adıge’yiz”, dilimiz ise,”hem Çerkesçe hem de Adıgebze’dir”.


Bu yazı toplam 2639 defa okundu.





GENAR

Yılmaz abi açıkça son noktayı koymuş. Anlamak için sadece okuma yazma bilmek yeterli

11 Ocak 2020 Cumartesi Saat 12:43
Hakan Akın

Gayet açık net bir yazı. dolambaçlı kafa karistiran makale türü değil. Adıgece ile Adığabze arasinda pek fark yok gibi.
Abhazlarda abazaca diyecektir haliyle.
Ama bildigim tek şey ADIĞE/ÇERKES
ADIĞABZE/CERKESCE
hür bir dil,iyi bir dl, zor bir dil..

09 Ocak 2020 Perşembe Saat 22:54
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net