Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Beşto Yılmaz Beştepe
Şubat (Mazae)
04 Şubat 2020 Salı Saat 14:31

Günümüz miladi takviminde yılın ikinci sırasında yerini alan Şubat'ın, Roma'nın kurucusu Romulus’un emriyle yapılan ilk takvimde adı bile geçmiyordu. Kral Numa Pompilius onu "ay" ilan edene kadar. Roma takviminde, kış mevsimi olan ocak ve şubat "aysız dönem" sayılıyordu. İmparator Numa Ocak ve Şubat'ı sonradan takvime ilave ettirdi.


Yeni eklenen aylar da yılın son ayları olarak yerlerini aldılar. Bu durumda Şubat, yılın son ayı olarak "arınma" anlamına gelen februare’den esinlenerek Februarius denmiştir.


Batı dillerinde Şubat ayına verilen latince isimler, Antik Roma dininde Februus arınma tanrısı ve bu ayda günahlarına kefaret olarak kurban kestikleri arınma festivaline verdikleri februa isminden gelmektedir.


Şubat kelimesi Süryanice "şabat" sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Süryani takviminde aylardan biridir. Şabat; "dinlenme günü" anlamına geliyor. Tarımsal faaliyet yapılmadığı kışın son ayı olan şubat ayı dinlenme ayı olarak kabul görmüştür.


Şubat ayı, Rumi takviminin 12. ve son ayıdır. Eski Babil takviminde Sabatu adıyla kullanılmıştır. Anadolu’da halk takvimine göre, diğer aylara göre kısa sürdüğü için gücük (küçük) ayı denilmiştir.


İbrani takvimine göre yılın beşinci ayı olan Şevat, Miladi takvimine göre Ocak/Şubat aylarına denk gelmesi ve Yahudilerin Cuma gün batımından Cumartesi gün batımına kadar süren haftalık dinlenme günü olarak "Şabat" ile ifade edilmesini de not etmek gerekir.


Çerkesler açısından;


Çerkesler (Adıgeler) şubat ayı için, mazae (мазэе), maze ğuane (мазэ хъуанэ), maze yabge ( мазэ ябгэ) isimlerini kullandılar. Hepside kötü, şiddetli,sert hava koşulları ifadesi olarak kullanılmıştır.


Şubat ayının başka bir ismi de "kışın sonu" anlamına gelen Shımahuek’e ‘dir. (щIымахуэкIэ) (Negume Şore’ye göre)


Günümüzde Şubat ayı olarak güncel kullanılan mazae ismidir. Kelime anlamı "kötü ay" demektir.


Çerkesçe (Adıgebze) maze +e (mazae) "е" son eki ile yeni sözcük yapımına çok az rastlanıyor. Sözcüğe tamamen olumsuz, negatif anlam yüklüyor.


Уае - fırtına,kötü hava,


Фае - Renksiz,soluk,mat


E sesi tek başına da olumsuz,negatif, kötülük anlamı taşıyor.


"Kötülük yaptıktan sonra, iyilik bekleme." (Е пщIауэ фIым ущымыгугъ.)


"Kötülüğü görmeyen iyiliği bilmez." (Ер зымлъэгъуам Фыр ищIэнкъым)

Fotoğraf açıklaması yok.

Resim : Bersır Abdulah , Çerkes çocukların kış oyunları


Ayrıca, halk edebiyatında Şubat ile ilgili olan ata sözlerine rastlanıyor.


"Ocak ayın kaçırdığını ,Şubat ayı topluyor." (ЩIышылэм IэщIэкIар мазаем къещтэж.)


"Şubat fırtınalı,soğuk olursa, kış kısa olacaktır."( Мазаер уаемэ, щIымахуэр кIэщIынущ.)


“Şubat bir köprü inşa ediyor ve Mart onu yok ediyor." (Мазаем лъэмыж еухуэри, гъатхэпэм ар екъутэж.)


"Şubat karı ilkbahar kokuyor." ( Мазае уэсым гъатхэмэ къыхех)


"Şubat, güne üç saat ekliyor." (Мазаем махуэм сыхьэтищ къыхегъахъуэ.)


"Şubat kar bakımından, Nisan su bakımından zengindir," Мазаер уэскIэ, мэлыжьыхьыр псыкIэ къулейхэщ)


"Baharın gelişi Şubat ayına bağlıdır." (Мазаем гъатхэм и къэкIуэнур елъытащ)


"Şubat ayında buzda yürümeyin." (Мазаем мылым утемыхьэ)


"Şubat - Nisan ayının dedesidir." (Мазаер мэлыжьыхьым и адэшхуэщ)


"Sıcak Şubat soğuk bahara yol açar." Мазае хуабэм гъатхэ щIыIэ къешэ


"Şubat ayının son haftası ne kadar soğuk olursa, Mart da o kadar sıcak olur."


(Мазаем и иужьрей тхьэмахуэр нэхъ щIыIэхукIэ, гъатхэпэр нэхъ хуэбэнущ)


"Şubat ayında çatılardaki buz sarkıtları uzunsa, kış uzun olacaktır."


(Мазаем унэ кIапэхэм пищIэ мылхэр кIыхьмэ, щIымахуэр кIыхь хъунущ)


"Şubat fırtınalar koparsada, baharın gelişini hissediyor." (Мазаем зиукIыж пэтми, гъатхэр къызэрыблагъэр зыхещIэ)


Çerkes halk takvimine göre, yaz ve kış olmak üzere şıle (шылэ) dönemleri bulunmaktadır.


Yaz şılesi ğamahue şıle (гъэмахуэ шылэ) 17 Temmuz – 25 Ağustos (40 gün) yazın en sıcak günleri olarak kabul edilir.


Kış şilesi, shımahue şıle, (ЩIымахуэ шылэ) 17 Ocak – 25 Şubat (40 gün) kışın en soğuk günleri olarak kabul edilir.


Şiddetli soğukların yaşandığı şıle döneminde karın katılaşıp sertleştiği, buzun ise kolayca kırılgan, dağılan, gevşek haline gelmesi nedeniyle “ şıle döneminde buza basılmaz” uyarısı ata sözü olarak kaldı. Şıle dönemi şiddetli soğukların bitmesinin akabinde Şubat ayı da bitmiş oluyor. Daha sonra,Koca karı soğukları, Kırlangıç fırtınası vb. sayılı günler baharın gelişinin işaretidir.


Böylece, 28-29 gün döngüsü yaşayan Şubat’ın başına gelmeyen kalmamış. Arınma , dinlenme dönemi, küçümsenme, adının kötüye çıkması, yılın sonuncu ay olması ve asırlar sonra yılın ikinci sırasına terfi ettirilmiş.


Bu yazı toplam 3063 defa okundu.





Pınar CNSZ

Her ayın böyle hikayeleri varsa çok hoş. Elinize sağlık.

16 Şubat 2020 Pazar Saat 14:19
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net