Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Beşto Yılmaz Beştepe
Halk Takvimine Göre Yaz ve Kış ( Гъэрэ – Шlырэ )
21 Mart 2020 Cumartesi Saat 20:18

Tarih öncesi dönemlerde, henüz modern takvimler icat edilmemişken insanlar zamanı gündüz ve gece olarak iki bölüme , mevsimleri ise, yaz ve kış olmak üzere iki döneme ayırmışlardı. Çerkes (Adıge) halk takvimine göre yaz dönemi, гъэ-махуэ (yaz) ve kış dönemi щIы-махуэ (kış) olarak adlandırıldı.


Kışın bitimi, yazın başlangıcı olarak kabul edilen 22 Mart yeni yılın ilk günüdür. İşte bu nedenle bu gün için, "Yazın kışı yendiği gün " veya "Yaz ile kışın birbirinden ayrıldığı gün" (Гъэрэ шlырэ шызыхэкl махуэ ) denmiştir. 22 Mart günü, henüz Güneş doğmadan kutsal ağaçın Жыгудж (dans eden ağaç) etrafında tüm ahali toplanarak yeni yılın gelişi kutlama ritüeliyle karşılanırdı.

Görüntünün olası içeriği: 2 kişi, ayakta duran insanlar

Çerkesler (Adıgeler) daha çok Güneş ,Ay,yıldız gibi astronomik olayların çevrimi ile suların yükselmesi, çekilmesi, hasat zamanı vb. doğal olaylar üzerinden zamanı belirlemeye çalıştılar. Gözlemciler tarafından güneşin doğuşu, batışı önceden belirlenmiş tepeliklerde izlenerek, belli bir ağacın gölgesi takip edilerek ihtiyaçlarına göre zamanı belirlediler.


Daha sonra nesnelerin gölge boylarının gün içinde değiştiğini fark ettiler. Bunu fark etmeleriyle birlikte toprağa sapladıkları bir çubuğun gölge boyunu ve yönünü izleyerek gündüz zamanı ölçmeye çalıştılar. Gece ise, uzayda gözlemledikleri takım yıldızları ve gök cisimlerini zamanı belirlemede, yerleri ve yönleri bulmada kullandılar. Gece sefere çıktıklarında bu konuda son derece yetenekli olmak zorundalardı.


Daha sonra yeryüzünün orta kuşak ülkeleri için geçerli olmak üzere, ilkbahar, yaz, sonbahar, kış olarak bilinen klasik dört mevsim ayrımı yapıldı.


İlkbahar - гъатхэ (гъа-тхэ), Yaz - гъэмахуэ (гъэ-махуэ), Sonbahar – бжьыхьэ (бжьы-хьэ) , Kış- щIымахуэ (щIы-махуэ).


Çerkesler (Adıgeler) dört mevsim sistemini kullanmaya başlamalarıyla birlikte, mevsimsel olayları yaygın olarak Vağuebe (Вагъуэбэ) (Boğa takımyıldızı) ile ilişkilendirdiler. (Vağuebe,Yunus takımyıldızı olarak da ifade ediliyor.)


Vağuebe (Boğa), Güneş sisteminde bulunan burçlar kuşağının 12 takımyıldızlarından biridir. Kuzey yarımkürede çıplak gözle dahi seçilebilecek kadar göze çarpan bir takımyıldızıdır.


Mevsimsel olayların, Vağuebe takımyıldızının görüntüsüyle belirlendiği ile ilgili deyişler, dilimiz Çerkesçe (Adıgebze) tarihsel geçmişi ile birlikte günümüze kadar gelmiştir.


"Vağuebe topraktan çıktı." (,Вагъуэбэр щIым къыхэкIащ) Eski çağlardan beri, Vağuebe (Boğa) takımyıldızın gökyüzünde ortaya çıkması gözlemlenerek, yeni yılın başlangıcı ifadesi olarak söylenmiştir. 21-22 Mart gecesi Vağuebe (Boğa) takımyıldızın gök yüzünde görünmesi, Çerkes takvimine göre yeni yıl (Адыгэ илъэсыщIэ) başlangıcı olarak kabul edildi. Astronomik bir olay olarak, gece ile gündüzün eşitlendiği ilkbahar ekinoksu ile ilişkilidir.


"Vağuebe ekine baktı." (Вагъуэбэр гъавэм къыхэплъащ) Günümüzde 21-22 Haziran denk geliyor. Yazın başlangıcı olarak kabul edildi.


Toprağa ekili tarım ürünlerin verimi Vağuebe ile ilişkilendiriliyordu.


"Vağuebe toprağa bakarsa, kabak kökleri yayılıyor,gelişiyor." (Вагъуэбэр щIым хэплъэмэ, къэб къуэпсым зедз)


"Vağuebe görünmeden mısır gelişmiyor, o zamana kadar zor büyüyor." (Вагъуэбэр къыхэмыплъауэ нартыхум зиIэтыркъым, апщIондэху хэхъуэгъуейщ.)


"Vağuebe ağacın tepesinde oturdu." (Вагъуэбэр жыг щхьэкIэм хыхьащ) 21-22 Eylül Sonbaharın başlangıcıdır.


Vağuebe toprağa geri döndü." (Вагъуэбэр щIым хыхьэжащ) 21-22 Aralık Kışın başlangıcı olarak kabul edilirdi.


"Vağuebe toprağa temas eder etmez, yeryüzü ve su donar, kış başlar." (Вагъуэбэр щIым зэрынэсу, щIыри псыри мэщтри, щIымахуэм щIедзэ) derlerdi.


Çok eski dönemlerden beri, çiftçilerin yaz mevsimine dikkat çekmek için, "Bir yaz günü kış ayını besler." (гъатхэ махуэ гъэ егъашхэ ) Sözü söylenirdi.


Bu gün,Çerkes (Adıge) halk takvimine göre, Vağuebe’nin topraktan çıktığı olarak ifade edilen, yani Vağuebe’nin gök yüzünde görülmeye başlandığı, yaz ile kışın birbirinden ayrılıp, yeni yıla girildiği gündür.


Aynı zamanda, dünya üzerinde çeşitli halklar tarafından nevruz bayramı olarak kutlanan geleneksel yeni yıl veya doğanın uyanışı , bahar bayramıdır.


Tha, bütün yeryüzüne ve insanlara, bol bereketli, mutlu bir yıl olmasını nasip etsin.



Bu yazı toplam 2328 defa okundu.





Yılmaz Beştepe

Selam Genar uğursuz, kötü,hayırsız,talihsiz vs. negatif ifadeler için Çerkesçe угъурсыз (uğursız) sözcüğü genel anlamda kullanılır.

Илъэс угъурсыз veya гъэ угъурсыз -iles uğursız veya ğa uğursız (uğursuz sene veya uğursuz yıl) gibi..

26 Mart 2020 Perşembe Saat 11:44
GENAR

Amin Yılmaz abi. Uğursuz yıllara Çerkesce nasıl diyorlar?

2020 de her bela başımıza gelecek gibi. Ben dünyaya çarpacak olası göktaşını bekliyorum artık. :(

25 Mart 2020 Çarşamba Saat 20:44
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net