Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Tegulan Yakup Temel
Çerkes Savaş Kadırgası / Circassian War Boat
13 Ağustos 2021 Cuma Saat 17:12

Мы 1уэры1уатэр Узуняйлэ Мэзак1уэ Джэудэт къыжезгъэ|эуэ щытащ илъэс 13 ипэ..Езбыи, хьэщ1эщ уэршэрхэм щысхихауэ же1эж..


Bu söylenceyi 13 sene önce Uzunyayla’dan Mezakue Cevdet’den dinleyerek kaydetmiştik. Geçmişi yüzlerce yıla dayanan bu söylencenin deniz, ada, mektup, yazı gibi olgular üzerinden anlatılması ilginç bir nokta.

***

Темыркъан


Темыр и Къуэ жари зыл1 ист Хэкум жи, л1ы закъуэу быни сыти имы1эуэ. Темыр и Къэур хы 1уфэм щык1уэ зэ хъыданым к1уэц1ышыхьауэ зы  нану къигъуэтащ. Къигъуэтщ и унэм къы1ихьри, и гуащэм жыри1ащ," Бын димы1эми мис къэдгъуэтащ зы щ1алэ " жери. И щхьэгъусэри  щыгуф1ык1ащ абы. Сытми, къагъуэта щ1алэ  ц1ык1ур яп1ащ, ялэжьащ..


Щ1алэм и ныбжьыр илъэсих илъэсиблым щихьэм ц|эуэ Темыркъан ф1ащащ. Темыркъан  нэхъыжьхэм ящхьэщыту, хьэщ1эщ уэршэрхэм еда1уэ ф1эк1а и ныбжьэгъухэм зэи яхэхьэтэкъым..


Темыр и Къуэр зы махуэ гуэрэм зы щ1ып1э  къик1ыжауэ моуэ же1а; " Уэлей хым зы шыбз  хъушэ къыхок1ри, къызохуэк1 къызохуэк1ри къысхуэхуну 1эмал хуэзымгъуэт, а псышхуэм  сыф1ыхохьэжым ". Темыркъан мыр щызэхихым," Сэ абы зэ сык1уэщи сеплъынмэ " жери и адэм имыщ1эуэ шым уанэ трилъхьэщ шэсщ еуэри, хы 1уфэм  к1уащ.. 


Темыр и Къэур нэху къек1ри еплъмэ, щыри  щ1алэри  щэ1эжтэкъым!


Ар щысхахым Темыркъэн и Къуэр ф1ыуэ  зылъагъухэм, " Еууэйй " жа1ащ жи, " И къуэм зыкъыримыгъащ1эуэ ишри ищтэри еуэри езэжьам!"


Жьагъуэу къэслъагъухэми, " Ищ1э имыц1уур щхьэ ип1а ныт1э " жа1ащ жи..


Ти, шэджагъуэ хуабэм хэк1ыу хы 1уфэм к1уа Темыркъан, шы хъушэр къырихуэк1а- нырихуэк1а щхьэк1э зы нэбгъаф закъуэ ф1эк1а зыри къыхуэубыдакъым. Къыубыда нэбгъафым зыридза щхьэк1э, къыхуэмгъазэу абыи хым хилэфащ..


Хы к|уэц|ым сыт хуэдиз щык1уахэми хэт ищ1эн, зыкъом дэк1а нэужь зы хыт1ыгу гуэрэм техьахэщ. Темыр зеплъыхьри жыжьэу зы  щ1ып1э 1угъуэ къыщыдырихуейуэ елъагъу. Мыбы ц1ыху щы1эуэ п1эрэ жери егъэщ1агъуэ. К1уэуэ плъэмэ, хъыджэбзищ щ1эсу зы унэ щытт жи. Хъыджэбзэхэм мо щ1алэр  къыщалъагъум, " Мы хы к1уэц1ым уэ дэнэ укъыщик1а, дауэ укъэк1уа ? " жари ягъэщ1эгъуащ Темыркъани мыпхуэдэщ- мопхуэдэщ жери ищхьэ къырик1уахэр къажри1ащ. Ит|анэи щ1ыгъужащ," Л1о сыкъызрык1уар фи жьагъуэ хъуа хуэдэй  " жери. " Хьэуэ  аракъым " жа1ащ хъыджэбзхэм, " Дэ зы дэлъу ц1ык1у ди1ат, хъыданым к1уэц1ыпхарэ гущэм хэлъу, хым дыф1ыхэхуэри  дыф|ихьри езэжа, дыгъэтыжакъым. Ар дигу къэк1ыжащи аращ  дыкъыщ1эдзыхар "


Темыркъан, " Фи дэлъхур фыц1ыхужын флъагъумэ ныт|э ? " же|а..


"1эхьей дыц1ыхужын, ди анэм къилъхуа  псомик1  я блэгъук1э зэхуакум зы 1эхъуамбэшхуэ и инагъ цы 1эрамэ дэтщ "..


" Ныт1э фыкъеплъ " жери зит1эщ1щ иригъэплъри, я дэлъхурат жи!


Ит1анэ, я дэлъхур ягъэпщк1уащ я анэр къамсыж щ1ык1э. Я анэр къосыжри гурыщхъуэ ещ1," Фэ л1ы зывошэ, фогъэпщк1у " жери..


Хъыджэбзхэм хьэуэ сыт жа1а щхьэк1э, "  Ц1ыхумэ къок1уэ, хы к1уэц1ым фэ дэнэ л1ы къыздыфхар, дэнэ къик1а? "

Щымыхъум, " Ди анэ, ди дэлъхур плъагъмэ пц1ыхужын? “жа1ащ хъыджэбзхэм.. 


" Уооо! Хъыданым к1уэц1ылъу хым ихьа нанур дэнэ къыщыбгъуэтыдын!  "


" Ныт1э плъагъумэ пц1ыхужын ? "


" Сымыц1ыхужып1эр и1э! Сэ къэслъхуау хъуам я блэгъук1э зэхуакум зы 1эхъуамбэшхуэ  и  инагъ зы цы 1эрамэ дэлъщ "..


" Ныт1э ди дэлъхур къэдгъуэтыжамэ! "

 

Щ1алэр къыкъуашри я дэлъхурат жи..


Аурэ тхьэмахуит1 шыщ1а нэужь, я анэм," Тхьэ хъарзынэм иджы ауэ Темыр и Къуэм ип1щ илъэжьри еуэри езэжащ къыпхужа1ынщ, жомыгъэ1э жьэгъуэгъухэм ар. Сэ дэнэ  сыщэ1эми сыкъэбгъуэтыщ, уэ узып1а узылэжьам и деж к1уэж. Сэ укъэслъхуа щхьэк1э  узып1ар нэхъапэщ " жери къызрык1уа нэбгъафри шы хъушэм къыхыщри  къыритыжащ..


Нэбгъафми Емэншэрыкъ фищащ,шури хым хишэри иут1ыпщыжащ..


Темыркъан къэк1уэжу илъэсит1- щы дэк1а  нужь, Темыр и Куэр л1ащ..


Къуажэм, Беслан Пц1апц1эк1э еджэу зыгуэр дэст жи. Бэслан Пц1апц1эр Темыр и Къуэм и фызым хэхьэжын хъуащ. Хэхьэжын хъури, " Сэ  усхэзгъэхьэжынщ ауэ уэ уи къуэхэмрэ сэ си къуэмрэ зэзагъынкъым, уэ къуибл уи1эщ сэ а зыращ си1эр " жи1ащ фызым..


Жи1а щхьэк1э, Бэслан Пц1апц1эм, " Зэзагъынщ " жери къигъапц1эри фызым хэхьэжащ..


Нэху къек1щ пщэдджыж хъури, Бэслан  Пц1апц1э и къуиблыр хъуак1уэ-щак1уэ дэк1ащ ауэ жэш хъухуу къэтэ пэтрэ зыри къахуэмыхьыу къэк1уэжащ..


Зыри къахуэмыхьу къэк1ужри," Диянэ,  домэжал1эм дэ ‘’ жа1ащ ..


Фызми," Тхьэ сэ нобэрей махуэм сысымаджэу сыхэлъым, зыри схуэмыпщэф1а, мобдежым  п1астэ щта тэк1урэ блэгъу щтарэ телъщи, къэфщтэи фщы "..


Зэкъуэшиблыр, " Уи блэгъу щтари уэри..''  жари щ1эк1ри езэжащ..


Абы хэту Темыркъаныр к1уэщ, зы мэз бжэн къихьщ, и фэр тырихщ, зыпкъырихщ, лэгъупым  ирилъхьэри ит1анэ," Диянэ, сымэжэл1ам " щыжыи1эм, " Уэ т1асэ, нобэрей махуэм сысымаджэу сыхэлъмэ, сымыпщэф1эфа, моуэ мэз бжэныр вэху щхьэгъубжьэм пастэ щта  тэку1рэ блэгъу щтарэ илъщи, къэхьи щхы " жи1ащ ф1ызым..  


Темыркъан п1астэ щта т|эк1умрэ блэгъу щтамрэ къихьщ ишхри щ1эк1ыжауэ Беслан Пц1апц1э къыщ|эхьэжащ:

 

"Сэ  ар иджы нэужьк1э сымыгъапсоуну!. "


" Ныт1э л1о епщ1энур? "


" Сыгъэпсэунукъым "


Иужьым, зы тхылъ итхщ Темыркъан иритри и ныбжьэгъу гуэрэм деж игъэк1уащ, " Мы тхылъыр си ныбжьэгъум ет " жери. Темыркъан  еджэк1э ищ1этэкъым..


Темыркъан, Емэншэрыкъым шесщ еуэщ зыдэк1унум нэху мыщу нэсри ишри шы ф1эдзап1эм ф1идзэри, хьэщ1эщым щ1эхьащ..


Темыркъан тэк1у зигъэк1уряуэ бысым хъыджэбзыр щ1эхьащ..


Бысым хъыджэбзыр хьэщ1эщым щ1эмыхьэ щ1ык1э, шы ф1эдзап1эм ф1элъ Емэнщэрыкъыр щилъагъум," Мыр зиш л1ыр сыт хэдэл1ыуэ п1эрэ ?" жери егупсысат..


Хъыджэбзыр хьэщ1эщым щыщ1эхьам Темыркъан жейуэ щылът тхылъри и жыпым  къищу. Хъыджэбзым тхылъыр кърихыуэ щеджэм " Мы нэзгъак1уэ щ1алэр къызрысу, еууэй ук1 " жи1эуэ иту елъагъу тхылъымп|эм!


Хъыджэбзым а тхылъыр зэф1итхъри абы ип1эк1э и жыпым, " Мы нэзгъак1уэ щ1алэм  уипхъур къет " зытет тхылъ ирилъхьэри къыщ1эк1ыжащ..


Зыдэк1уа бысымыр къэтэджщ темыркъани  къэтэджри, Тэмыркъани бысымым тхылъыр  иритащ, Бысымым, " Хъунщ “‘жи1ащ жи, зы  тхьэмахуэк1э узутыпщыжынщ"..


Зы тхьэмахуэк1э загъэхьэзырри  нысашэшхуэк1э ипхъури къыритри къиут1ыпщыжащ. Къеуэс къиут1ыпщыжри, нысашэ гупыр гъунэгъу къыщыхъум хъыбар егъащ1э ягъэк1уащ.. 


Хъыбар егъащ1э к1уахэм Беслан Пц1апц1э йоупщ1, " 1эхъу! мыр сыт нысашэ " жери..


Ахэми, " Тхьэ дымыщ1э ауэ арамэ 1уэухр  зытетыр " жа1а..


Нысашэр къырагъэблэгъэжащ. Хьэгъуэл1ыгъуэр зыф1эк1ри  Беслан Пц1апц1э ар жи1ащ, " Мыр  мыпхуэдэуэ гъэк1уэда мыхъуну " жери..


И къуэхэм яжри1ащ," Фэ мэуэ зы къуэгъэнап1э деж фоч т1ысып1э ф1щ1ыи, сэ сыбгъэдэк1а  нэужь феуэй фыук1 " жери.. 


Беслан Пц1апц1э Темыркъан жыри1ащ, " Нак1уэ, нобэ щак1уэ тэк1у дыдэк1ынщи  къытхуэзэ1эмэ мэз бжэн сытхэр къэтхьынщ "..


Темыркъан, " Хъунщ сэ шууэ сыныдэк1ынщ " жи1а щхьэк|э  Беслан П1ц1апц1э идакъым, " Хьэуэ лъэсу  уныдэк1ынущ " жери..


Лъэсу дишщ абими, щ1агъуэ мык1уэуэ жыжэу зы мэз бжэн илъэгъущ, а нап|эзып|эм триудыдэри еуэри къиук1ащ..


Къиук1ри, Темыркъан, " Беслан  П1ц1апц1эу  хьэдэгурышэ, си шэ к1уэк1эр уигу ирихьа? " жери ар жи1ащ..


Абы ф1эмык1ыу Беслан и къуэхэм къаук1ынути къеуэри Темыркъан къаук1ащ ..


Мыдэк1э къыщынауэ щыта Емэншэрыкъым, зыкъысф1ик1щ, бжэр 1уиудщ, хьэдэм къыбгъэдэлъадэщ, и дзэмк1э къищтэри ихьри хым хидзэжащ жи...


Темыркъан и к1уэдык1э хъуар аращ..

.

Мы 1уэры1уатэр,  Узуняйлэ Мэзак1уэ Джэудэт къыжезгъэ|эуэ щытащ илъэс пщык1ущ ипэ..Езбыи  хьэщ1эщ уэршэрхэм щысхихауэ же1ыж..

 

1уэры1уатэ жы1эныр иуха нэужь Джэудэт  моуэ пишэжащ и псалэм;


" Темыкъаным махъсымафэ уэрэди и1эщ. Мы зыр сигу къинэжащ; Моуэ дыц1ык1уу, Молэ Хьэжы и хьэщ1эщым махъсымафэ щащ1ти, уэлей сэ абдежым ф1эк1а щысхэзымха Темыркъаным уэрэд и1эуэ. К1эт1ык1уей Хьэшим Темыркъанымрэ Емэншэрыкъымрэ я уэрэдыр жи1эри иуха нэужь, хьэщ1эщым Мацу Лъашэк1э  еджэу зыли шэсти, нок1уэ Мацу жи1ащ.  Мацуи абы зыгуэрхэр къыпидзат..


Мис абдежым щысхэсхат махъсымафэ уэрэдыр ауэ сигу къинэжакъым "  

Fotoğraf açıklaması yok.

Bir illüstrasyon olabilir


Bir yazı görseli olabilir



Bu yazı toplam 2825 defa okundu.





Bu yazıya yorum eklenmemiştir.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net