Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
UTIJ BORİS (1УТ1ЫЖ БОРИС)
14 Ekim 2015 Çarşamba Saat 22:31
 
Çerkes yazar,şair ve dramaturg Utıj Boris 15 ekim 1940 tarihinde Kabardey Balkar Cumhuriyeti Zereğıj köyünde çiftçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi.Orta öğrenimini  doğduğu köyde tamamladı.Üç yıl askerlik görevini yaptı.1963-1968 yıllarında Kabardey Balkar Üniversitesi Adığe dili ve edbiyatı bölümünde okudu.Üniversiteyi bitirdikten sonra 22 yıl süreyle Kabardey Balkar Bilim Araştırma Enstitüsü’nde saygı duyulan bir bilimadamı olarak çalıştı.
 
Bu zaman içerisinde Tiflis Bilimler Akademisi Dilbilim Enstitüsü’nde asistanlığını tamamladı.Adığe dilinin en zor konularından biri üzerinde tezini vererek kandidat oldu.Adığe dili üzerine yaptığı çalışmalar çeşitli dergilerde yayınlandı.Sözlüklerin hazırlanmasına katkı sağladı.
 
 
Sonraki yıllarda Nalçık’ta bulunan öğretmenlerin mesleki bilgilerini geliştirme enstitüsünde Adığe dili ve edebiyatı bölümü başkanı olarak çalıştı.
Bu görevini başarı ile sürdürmekte iken 1991 yılında “Oşhamafe” dergisinin redaktörlüğüne atandı.2008 yılında yaşama veda edinceye kadarda bu zorlu görevi sürdürdü.
 
 
Utıj Boris 1982 yılından beri yazarlar birliği üyesidir.O daha çok ulusal tiyatroya ilgi duymuş,onlarca piyes yazmıştır. Piyesleri Adığey,Karaçay Çerkes ve Dağıstan da da sahnelenmiştir. “Tırğatau” adlı piyesi Moskova ve Şam’da, “Dameley” adlı piyesi istanbul’da sahnelenmiştir.
 
 
Esas uğraşısı tiyatro olmakla birlikte edebiyatın başka dallarında da önemli eserler vermiştir.Şiir ve öykü kitapları yayınlamış,çocuklar içinde şiir,öykü ve piyesler yazmıştır.
 
 
Utıj Boris bu çalışmalarının yanısıra aynı zamanda ressam,heykeltıraş ve bir bilim insanıdır. “Rusya Federasyonu saygın kültür çalışanı” ve “Kabardey Balkar halk yazarı” ünvanları sahibidir.
 
28 Ekim 2008 de yaşama veda etmiş ve doğduğu köyde toprağa verilmiştir.
 
 
 
YAYINLANMIŞ KİTAP VE YAZILARI
 
Kabardey-Çerkes dilinde emir ve rıza kipleri.Nalçık.1972
 
Piyesler.(“Tırğatau”, “Kaynana istemeyen köy”),Nalçık,1983
 
Benim Dahenağom.Şiirler,poema.Nalçık,1987
 
Dameley.Piyesler.(“Dameley”,”Nartların güneşi”)Nalçık,1991
 
Mutlu sohbetler.Komediler.(“Şemhun’un evlenişi”, “Pılı pırtılar”, “Mutlu sohbetler”,”Güzel Hasas”)Nalçık.1993
 
Adığe öyküsü.Piyesler.Nalçık.1995
 
Dünya tiyatrodur.Piyesler.(Edip,mutlu sohbetler,Söz sözdür,hoplayıp zıplayarak gidiyoruz,dünya tiyatrodur,tiyatro geldi,Vodışe,atalarımızın kökeni,senaryolar)Nalçık,1998
 
Yazılar.Nalçık.2000
 
Trajediler.Nalçık,2007
 
İz.Nalçık,2007
 
Adığe sözü,Nalçık,2008
 
Akşam hüzmeleri.Denemeler,makaleler.Nalçık.2008
 
Prens Kuşuk.3 bölümlük trajedi.Nalçık,2008
 
Sınırlar.Seçme eserler.2010
 
 
Not:Yazı Abaze Albeç’in “Kabardey yazarları”kitabından alınmıştır.
 
 
 
Nalçık’tan Fahri Huvaj’ın bildirdiğine göre; Utıj Boris’in doğumunun 75 nci yılı nedeniyle 7 ekim günü Nalçık’ta Şocentsıku Aliy tiyatrosunda anma toplantısı düzenlendi.Sanatçının piyeslerinden bölümler gösteridi,şiir ve şarkıları seslendirildi.
 
 
Türkiye’den Akile Duman’ın girişim ve sponsorluğu ile Utıj Boris anısına düzenlenen öykü yarışması sonuçlandırıldı.Jüri,birincilik ödülünü Karaçay Çerkesli yarışmacı Ğuçekul İrina’nın “Bu yıl çilekler tatsız» adlı öyküsüne,ikincilik ödülünü Kabardey Balkar’dan Tajce Zamir’in “Yeşil renkli küçük dükkan” adlı öyküsüne, üçüncülük ödülünü Kabardey-Balkarlı yarışmacı Nefedz Muhammet’in “Gönül yarası” adlı öyküsüne verdi.
 
Birinciye 75.000 ,ikinciye 50.000,üçüncüye 25.000 ruble verildi.Ayrıca dört yarışmacıya 10.000 ner ruble,diğer yarışmacılara da 5.000 ner ruble verildi.
 
 

 

Çetao İbrahim, Mıyekuape

Cherkessia.net,14 Ekim 2015

 

****

 
1УТ1ЫЖ БОРИС
 
Адыгэ тхак1о,усак1уэ,драматург 1ут1ыж Борис Къуней и къуэр октябрым и 15-м 1940 гъэм Шэрэдж районым хыхьэ зэрэгъыж къуажэм мэкъумэшыщ1э унагъуэм къыщалъхуащ.Балигъып1эм иувэху и гъащ1эр къуажэм щигъэк1уащ,абы курыт еджап1эр ехъул1эныгъэк1э къыщиухащ.
Къуажэ еджап1эр къиуха нэужь,1ут1ыжым илъэсищк1э дзэм къулыкъу щищ1ащ.1963 гъэм къыщыщ1эдзауэ 1968 гъэ пш1ондэ Къэбэрдей-Балъкъэр университетым адыгабзэмрэ литературэмрэ щадж отделенэм щеджащ.Университетыр къызэриуху,Борис Къэбэрдей-Балъкъэр ш1эныгъэ къэхутак1уэ институтым адыгабзэм елэжъу щы1э секторым лэжэн щыщ1идзащ,ик1и илъэс 22-к1э пщ1э зыхуаш1 щ1эныгъэл1у щылэжъащ.А зэманым къриубыдэу 1ут1ыжым къиухащ куржы лъахэм щ1эныгъэхэмк1э я академией хыхьэу бзэ щ1эныгъэмк1э институт Тбилиси дэтым и аспирантурэр. А институт дыдэм абы утыку къыщрилъхьащ адыгабзэм и зы 1ыхьэ нэхъ гугъухэм ащыщ зым теухуа диссертацэр,ик1и къыф1ащащ бзэ щ1эныгъэхэмк1э кандидат ц1эр.Адыгэбзэм ехьэл1ауэ абы къыдигъэк1ащ монографие,сборник щхьэхуэхэмрэ журналхэмрэ тхыгъэ куэд къытригъэдзащ,псалъалъэ зэмыл1эужъыгъуэхэр зэхэлъхьэным и гуащ1и и щ1эныгъи ирихьэл1ащ.
 
Къык1элъык1уэ илъэсхэм Борис егъэджак1уэхэм я щ1эныгъэм щыхагъахъуэу Налшык дэт институтым лъэпкъыбзэхэмрэ лъэпкъ литературэхэмк1э щы1э кафедрэм и унафэщ1у лэжъащ.
 
Зыпэрыува лэжъыгъэщ1эм хъарзынэу хэзэгъа къудейуэ,абы лэжъап1эр имыхъуэжу хъуакъым;1ут1ыжыр 1991 гъэм зэдэарызыуэ хахащ «Уащхьэмахуэ» журналым и редактор нэхъыщхьэу,ик1и 2008 гъэ пщ1ондэ-дунейм ехыжыху абы и къалэн мытынщыр игъэзащ1ащ.
 
1982 гъэм лъандэрэ 1ут1ыжыр хэтщ Тхак1охэм я союзым,абы тхылъ зыбжани къыдигъэк1ащ.Ар нэхъ дэзыхьэхыр,нэхъыбэу зыхэлэжъыхьыр лъэпкъ драматургиерщ,абы и къалэмым къыщ1эк1ащ пьесэу пщ1ы бжыгъэхэр,Драматургым и пьесэхэр щагъэуващ Адыгейми,Къэрэшей-Шэрджэсми,Дагъыстэнми. «Тыргъэтауэ» драмэр Москва щагъэлъэгъуащ,хьэрыпыбзэк1и зэрадзэк1ри Щам тхылъэу къыщыдагъэк1ащ ик1и щагъэлъэгъуащ. «Дамэлей» пьесэр Тыркум хыхьэ Стамбул щагъэуващ.
 
Драматургием нэхъ дихьэх ик1и нэхъ хэлэжъыхь пэтами,1ут1ыжыр хъарзынэу хэзагъэрт литературэм и адрей жанр л1эужъыгъуэхэми.Абы итхащ усэхэмрэ рассказхэмрэ,литературэм,гъащ1эм и 1уэхугъуэ языныкъуэм ятеухуа тхыгъэщхьэхуэхэр.1ут1ыжым сабийхэми балигъхэми яхуитхауэ и1эщ усэхэмрэ,рассказхэмрэ,пьесэхэр.Ар ящыщщ прозэу усэ тхыным и зэхэублак1уэ адыгэ тхак1уэхэм,нэгъуэщ1 жанрхэми я зэхэублак1уэщ.
 
Ц1эры1уэ хъуа и драматургическэ тхыгъэхэм къыдэк1уэу Борис и къалэмыпэ къыщ1эк1ащ радиомрэ телевидениемрэ папщ1э итха сценариехэри.Жанр зэхуэмыдэхэм зыкъызэрыщигъэлъагъуэм и щапхъэщ абы и поэмэхэр,сатирическэ,юмористическэ рассказхэр,нэгъуэщ1хэри.
 
Лъэпкъ культурэм,литературэм,бзэм теухуауэ илэжъ 1уэхугъуэф1хэм къыдэк1уэу Борис зыкъигъэлъэгъуауэ щытащ зэдзэк1ак1уэ 1эзэу.Абы зэридзэк1ащ пьесэ зыбжанэ.
1ут1ыж Борис и литературно-творческэ зэф1эк1ым дихьэхыу зи 1эдакъэщ1эк1хэм ц1ыху куэд щыгъуазэу щыта усак1уэщ,тхак1уэщ,драматургщ.
Абы къыдэк1уэу ар сурэтыщ1 1эзэт,скульптор 1эк1уэлъак1уэт,зэф1эк1 зи1э щ1эныгъэл1т. «УФ-м культурэмк1э щ1ыхь зи1э и лэжъак1уэ», «КъБР-м и ц1ыхубэ тхак1уэ» 1ут1ыж Борис 2008 гъэм октябрым и 27-м дунейм ехыжащ.Ар щыщ1алъхьэжащ къыщалъхуа къуажэм.
 
ТХЫЛЪ ШХЬЭХУЭХЭМРЭ ТХЫГЪЭХЭМРЭ
 
Позволительно-новелительные формы в кабардино-черкесском языке,Автореферат.Н.,1972.
Пьесэхэр.(«Тыргъэтауэ», «Гущэмыдэхьэблэ»).Н.,»  «Эльбрус»,1983.
Си дахэнагъуэ.Усэхэр,поэмэ.Н,. «Эльбрус»,1987.
Дамэлей.Пьесэхэр.(«Дамэлей», «Нартхэм я дыгъэ»),Н., «Эльбрус»,1991.
Гушы1э махуэ апщий.Комедиехэр.(«Шемхьун и фызышэ», «Гушы1э махуэ апщий!», «Хьэпэщыпхэ», «Хьэцацэ дахэ»),Н., «Эльбрус»,1993.
Адыгэ хъыбарыжъ.Пьесэхэр.Н., «Эльбрус»,1995.
Дунейр-театрщ.Пьесэхэр (Эдип,Гушы1э махуэ апщий!,Гушы1эр гушу1эщ,Дык1уэм-дылъэурэ,Дунейр-театрэщ,Театр къэк1уащ,1уэдыщэ,Адэжь лъапсэ,Сценариехэр),Н., «Эльбрус»,1998.
Тхыгъэхэр.Н., «Эльбрус»,2000.
Трагедиехэр.Н., «Эль-фа»,2007.
Лъэужъ.Н., «Эльбрус»,2007.
Адыгэ псалъэ.Н., «Эль-фа»,2008.
Пщыхьэщхьэ нэбзийхэр.Очеркхэр,статьяхэр,публицистикэ,Н., «Эльбрус»,2008.
Князь Кушук.Трагедия в 3-х частях с прологом и эпилогом(Печатается в сокращении),Н., «Издателство М.и В.Котляровых»,2008.
Грани. Изранное.Нальчик: ГП КБР «РПК им.Революции 1905 года»,2010.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Bu haber toplam 2079 defa okundu.


Bu habere yorum eklenmemiştir. İlk yorumu siz ekleyin.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net