Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
ŞOCENTSUKU ALİ (ЩОДЖЭНЦ1ЫК1У АЛИЙ)
29 Ekim 2015 Perşembe Saat 19:36
ŞOCENTSUKU ALİ
 
Şocentsuku Ali 28 ekim 1900’de KBC Stara Krepost (Kuşmezıkuey) köyünde kalabalık bir çiftçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi.
Sosyalist  ekim devriminden önce Kaberdey’de az sayıda okul vardı ve onlardan biride Baksan’da idi.Bu okulu bitirdikten sonra başkaca okuyacak bir okul bulunmadığından Müslüman din adamları ve güçlü ailelerin girişimiyle açılan okulda bir süre okudu.Daha sonra Tsağo Nuriy tarafından köylü çocuklarını eğitmek amacıyla açılan ve “Tsağo’nun üniversitesi”olarak adlandırılan okulda okudu.
Eğitimini ilerletmek istediği için Tsağo Nuriy’in de desteği ile Temirhan Şura’da(şimdiki Buynaksk) bulunan öğretmen kurslarına katıldı.1916 yılında burayı başarı ile bitirdi ve Kırım Bahçesaray’da bulunan öğretmen okulunda eğitimine devam etti.Bu yıllarda Rus edebiyatını yakından tanıdı,Türkçe öğrendi,Rusçasını geliştirdi.
 
1917 Burjuva şubat devrimi nedeniyle ülkedeki kargaşa ortamında Türkiye’ye gitmek zorunda kaldı.Yabancı yopraklarda çeşitli zorluklarla karşılaşmışsada İstanbul’da eğitimini sürdürdü.Türk dili ve edebiyatı okudu,Fransızca ve Arapçayı öğrendi,ilk şiirlerini yazmaya başladı.
 
Şocentsuku Ali 1917 yılında yazmaya başladı. “Cengizin kara suratı”,”Türk tarlasında”,”Ana” isimli şiirleri Türkiye’de yazdı.Bunlardan sadece “Ana” şiiri günümüze ulaşabilmiştir.Bu ülkede büyük zorluklarla karşılaşan şair 1919 yılında vatanına döndü ve ilk günden beri yeni yaşamın kurulması ve devrimle elde edilen kazanımların güçlendirilmesi için çalıştı.Kabardey’e dönerek öğretmenliğe başladı ve 13 yı süreyle bu görevi sürdürdü.Bu esnada edebiyat çalışmalarına ara vermedi.
 
Ş.Ali’nin sanatının gelişme göstermesi bu yıllara rastlamaktadır.İlk poemi “Yabancı ülkesinde” yi 1927 yılında yazdı.En iyi eserlerinden biri olan “Madina” adlı poemayı 1928’de yazdı.Daha sonraları”Kış gecesi”(1929), “Tembot’un dünü”(1933), “Partizan Jambot” (1934) adlı poemaları ve “Bir put(11 kg.) un”(1931), “Armut ağacının altında” (1933)adlı öyküleri yazdı.
 
1936 yılında Nalçık’a yerleşen şair Kaberdey-Balkar Yazarlar Birliği’nde sekreter olarak çalışmaya başladı ve tüm gücünü edebiyat çalışmalarına verdi.Bu görevi esnasında kendisinden yaşlı şairlere yardımcı oldu,yeni şairlere yol gösterdi,okuttu,eğitti.Adığe sözlü edebiyat ürünlerinin derlenmesi,okunması,yayınlanması için büyük emek harcadı.30 lu yılların ikinci yarısında Ali’nin şiirleri gelişme gösterdi. «Yiğit genç» adlı poemini yazdı.
 
«Dilekte bulunuyorum»(1936), «Altın düşkünleri»(1937), «Кızbrun»(1938) şairin bitmemiş poemalarıdır.M.Gorki’nin “Sokol için şarkı” ve “Boren için şarkı” adlı eserlerini,T.Şevçenko’nun “Kafkas” adlı poemasını  adığeceye çevirdi.A.Avramov ile birlikte “Kızburun” adlı ilk ulusal operayı yazdı.1941 yılında “Kambot ile Latse”adlı romanının ikinci variyantını yazdı.1941 yılında “Sözüm ulaşsın sana” adlı son poemasını yazdı.15  eylül 1941’de İkinci dünya savaşına katıldı.Bilinmeyen  bir şekilde Almanlara esir düştü,29 kasım 1941’de Belorus’ta Bobruysk şehri yakınlarındaki alman esir kampında yaşamını yitirdi.
 
Şocentsuku Ali “Kabardey-Balkar halk yazarı” ve “Kabardey Balkar önder sanat çalışanı” ünvanları sahibidir.
 
 
YAZILARI VE YAYINLANMIŞ ESERLERİ
 
Madina.poem.Nalçık,1935
Şiirler,poemler.Nalçık,1938
Bir put(11 kg.)un.Öykü,Nalçık,1940
Yiğit genç.Poem.Nalçık,1940
Şiirler,poemler.Nalçık,1941
Seçme eserler.Nalçık,1948
Yazıları.Bir cilt,Nalçık,1956
Kambot ile Latse.Şiir tarzında roman,Nalçık,1968
Yazıları.2 cilt,Nalçık,1961
Poemler.Nalçık,1980
Şiirler,poemler.Nalçık,1987
Yazıları.Nalçık,2000
Yazılar.Nalçık,2006
Şiirler poemler.Nalçık,2008
 
 
Rusça yayınlananlar:
 
Poemler.Moskova,1949
Benim çağdaşlarım.Şiir ve poemler.Nalçık,1957
Seçme eserleri.Moskova,1957
Şiirler poemler.Nalçık,1961
Seçme eserleri.Nalçık,1975
Madina.Poem,Nalçık,1976
Şiirler,poemler.Şiir tarzında roman.Nalçık,2000
NOT: Abaze Albeç’in Kabardey Yazarları kitabından alınmıştır.
 

 

Çetao İbrahim, Mıyekuape

Cherkessia.net,29 Ekim 2015

 
****
 
 
ЩОДЖЭНЦ1ЫК1У АЛИЙ
 
Щодж энц1ык1у Алий 1эсхьэд и къуэр 1900 гъэм октябрым и 28-м Бахъсэн районым хыхьэ Старэ Крепость (Кущмэзыкъуэй) къуажэм мэкъумэшыщ1э бынунагъуэшхуэм къыщалъхуащ.
Октябрьскэ социалистическэ революцэм ипэк1э Къэбэрдейм еджап1э мащ1эщ итар,ауэ ахэм ящыщ зы Бахъсэн дэтащ.А еджап1эр къиуха нэужъ,нэгъуэщ1 зэрэщымы1эм къыхэк1к1э,Щоджэнц1ык1ур зыкъомрэ щоджэ муслъымэн диным и лэжъак1уэхэмрэ тепщэ гупымрэ Бахъсэн къыщызэрагъэпэща еджап1эм.Иужък1э илъэс нэблагъэк1э Алий щоджэ Цагъо Нурий и дэж,нэгъуэш1у жып1эмэ,жэрдэмк1э мэкъумэшыщ1э сабийхэр щырагъэджэн папщ1э Бахъсэн къыщыза1уахауэ щыта «Цагъуэм и университет» еджап1эм.Еджэным гупыж хузыщ1 а,зи щ1эныгъэм хэзыгъэхъуэну мурад зыщ1а щ1алэр Нурий и джэнджэщк1э ик1и и сэбэпк1э Темырхъан Шурэ (иджы Буйнакск къ.Дагъыстан респ.) щы1э егъэджак1уэ курсым щоджэ.Ехъул1эныгъэ ин и1эу а курсхэр 1916 гъэм къеухри а гъэ дыдэм Алий Кърымым ягъак1уэ Бахъчи-Сарай къалэм дэт педагогическэ училищэм,и щ1эныгъэм щихигъэхъуэну.Мы гъэхэм Алий куууэ щыгъуазэ зещ1 урыс литературэм,тыркубзэр зрегъащ1э,урысыбзэмк1э и1э щ1эныгъэм хегъахъуэ.
 
1917 гъэм Урысейм февральско-буржуазнэ революцэ щытек1уам п1алъэк1э къихьа зэман зэхэмыбзым и зэранк1э Кърым къыщына щ1алэр Тыркум ик1а мэхъу.Хамэ щ1ып1эм  Алий гугъуехь куэдым щы1уощ1э,ауэ мурадыр зрегъэхъул1э-Истамбыл щоджэ.Абы тыркубзэмрэ литературэмрэ едж,французыбзэм щыгъуазэ зещ1,хьэрыпыбзэр зрегъащ1э,усэ тхыным гупыж хуещ1ри и къарур егъэунэху,и япэ тхыгъэхэр дунейм къытохьэ.
 
Щоджэнц1ык1ум тхэн щыщ1идзар 1917 гъэм тохуэ.А зэманым Алий Тыркум щитхыгъащ «Жынгызым и нып ф1ыц1эжъыр», «Тырку хадэм», «Нанэ» усэхэр,ауэ нэхъ нэтхысауэ ди деж къэсар  «Нанэ» усэм и закъуэщ.Гугъуехь куэд  зи нэгу щ1эк1а усак1уэр Тыркум къик1ыжри 1919 гъэм и адэ хэкум къэк1уэжащ,ик1и япэ махуэхэм къыщыщ1эдзауэ псэук1эщ1эр ухуэнымрэ революцэм и къэзэуныгъэхэр гъэбыдэнымрэ хуолажьэ.Къэбэрдейм къегъэзэжри егъэджак1уэ лэжьыгъэм щ1едзэ.А 1эщ1агъэм ирилэжьащ Щоджэнц1ык1ур илъэс 13-м нэблагъэк1э,ауэ литературнэ лэжьыгъэр зэи 1эщ1ыб ищ1акъым.
 
Уеблэмэ,мы гъэхэрщ Алий и творчествэм зыужъыныгъэ нэхъ ин игъуэту щыхуежъар.Усак1уэм и япэ поэмэщ 1927 гъэм итха «Хамэ щ1ып1эм» жыхуи1эр.Ауэ поэмэр дунейм къытехьакъым.Щодженц1ык1ум и тхыгъэ нэхъыф1хэм ящыщ зыщ 1928 гъэм итха «Мадинэ» поэмэр.Иужък1э усак1уэм и 1эдакъэ къыщ1эк1ащ «Щ1ымахуэ жэщ» (1929), «Тембот и дыгъуасэхэр» (1933), «Партизан Жамбот» (1934) поэмэ хьэлэмэтхэмрэ «Хьэжыгъэ пут закъуэ» (1931), «Кхъужей щ1агъым» (1933) рассказ гъуэзэджэхэмрэ.
Зэф1эк1 ин зи1э хъуа усак1уэр 1936 гъэм Налшык къалэм къо1эпхъуэ,Къэбэрдей-Балъкъэр Тхак1уэхэм я союзым и правленэм и секретару лажъэу щ1едзэ ик1и и гъащ1эри и гуащ1эри литературнэ лэжъыгъэм хуеунэт1.
 
А илъэсхэм Алий къызэгъэпэщыныгъэ лэжъыгъэ ирегъэк1уэк1,усэк1уэ нэхъыжъхэм дэ1эпыкъуэгъу яхуохъу,нэхъыщ1эхэр еущий,егъасэ,ирэгъаджэ.Ар жыджэру йолэжъ адыгэ 1уэры1уатэр зэхуэхьэсыным,джыным,ар и лъабжъэу тхыгъэ зэгъэпэщыным,къыдэгъэк1ыным.30 гъэхэм и ет1уанэ 1ыхьэм Алий и усыгъэхэм зыужъыныгъэщ1э ягъуэт.Мы гъэхэм усак1уэр йолэжъ «Ныбжъыщ1э хахуэ» поэмэм.
 
Усак1уэм нимыгъэсу къэна поэмэхэм ящыщщ «Сохъуэхъур» (1936), «Дыщэ нэпсейхэр»(1937), «Къызбрун» (1938) жыхуи1эхэр.Усак1уэм 1эзагъ ин хэлъу зэрытхэм къыдэк1уэу,адыгабзэк1э зэредзэк1 М.Горькэм «Соколым папщ1э уэрэд», «Борэнпежъэм папщ1эк1э уэрэд» тхыгъэхэр.Т.Шевченкэ и «Кавказ» поэмэр.Композитор А.Авраамовым детх «Къызбрун» япэ лъэпкъ оперер.1941 гъэм абы къыдегъэк1 «Къамботрэ Лацэрэ» романым и ет1уанэ вариантыр.1941 гъэм Алий етх «Нырес си псалъэр уи деж» жыхуи1э и иужърей поэмэр.Поэмэм къыдэк1уэу а зэманым Алий усэ куэд етх.1941 гъэм сентябрым и 15-м Хэку зауэшхуэм мак1уэ.Куэд дыдэ дэмык1ыуи ар зэрымыщ1эк1э гъэр мэхъури,а гъэм ноябрым и 29-м Беларусь республикэм и Бобруйск къалэм пэгъунэгъуу щы1а нэмыцэ концлагерым усак1уэр йол1ыхь.
Алий «Къэбэрдей-Балъкъэрым и ц1ыхубэ усак1уэ», «КъБАССР-м искусствэмк1э и лэжъак1уэ пащэ» ц1э лъап1эхэр ф1ащащ.
 
ТХЫЛЪ ЩХЬЭХУЭХЭМРЭ ТХЫГЪЭХЭМРЭ
 
Адыгэбзэк1э
Мадина.Поэмэ.Налшык,1935
Усэхэмрэ поэмэхэмрэ.Налшык,1938
Хьэжъыгъэ пут закъуэ.Рассказ,Налшык,1940
Ныбжъыщ1э хахуэ.Поэмэ,Налшык,1940
Усэхэмрэ поэмэхэмрэ.Налшык,1941
Тхыгъэ нэхъыф1хэр.Налшык,1948
Тхыгъэхэр зы тому.Налшык,1956
Къамботрэ Лацэрэ.Усэу тха роман,Налшык,1968
Тхыгъэхэр.Томит1у: 1 том,усэхэр.Пэублэ псалъэр Хьэк1ащэ А.Хь.ейщ.
11 томым и пэублэ псалъэр Сокъур М.Хь.ейщ.Налшык,1961
Поэмэхэр.Налшык,1980
Усэхэмрэ поэмэхэмрэ.Налшык,1987
Тхыгъэхэр.Налшык,2000
Тхыгъэхэр.Налшык,2006
Усэхэмрэ поэмэхэмрэ.Налшык,2008
 
Урысыбзэк1э
 
Поэмы.М.1949
Моим современникам.Стихи и поэмы.Н,1957
Избранное.М,1957
Стихи и поемы.Н.1961
Избранное.Н.1975
Мадина.Поэма,1976
Стихотворения.Поэма.Роман и стихах.Н.2000
 
 

Bu haber toplam 3724 defa okundu.


Bleneğaps

Aliy'in ''Kambot ile Latse'' destanı tarihde ki wuneut ayaklanmasını anlatır.

Orada bir şiir vardır.

Zararı yok, dünya öyle küçük değil.
Elbette iyiliksever bir ''pşı'' bulunur!
Makheşokue'yi istemiyorum ben,
Bana pşı olabilecek birini aramalıyım
Bende halkına değer veren birinin
Konuğu olmak isterim.

Ş. Aliy tanıtımı yamçı dergisi pdf linki;

http://www.vizyon21yy.com/documan/Genel_Konular/Kuzey_Kafkasya/Onemli_Insanlar/S_Aliy/Socentsuk_Aliy.pdf

06 Kasım 2015 Cuma Saat 16:54
Cihat Ulus

1917 de İstanbulda yazdığı ''NANE'' Şiiri

https://www.facebook.com/cihat.ulus.98/videos/348102888715648/?hc_location=ufi

03 Kasım 2015 Salı Saat 20:43
Wotey

1970lerde çıkan yamçı dergisinde şiirleri olurdu Şocentsuk Aliy'in.

''Ne Cengizlerin kara bayrağı gölge olur Adıgelere,

Nede aksak Timur'un güneşi eritebilir Oşhamafenin karını.''

02 Kasım 2015 Pazartesi Saat 19:29
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net