Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Tambi Elekhotı : Dağlıların Siyasi Evrimi
21 Aralık 2015 Pazartesi Saat 16:47
 
1880’li yıllarda –yani Kafkasya’nın istilasından 15-20 yıl sonra –Dağlı aydın sınıfı boy atmaya başladı. Rus okullarını bitirmişlerdi. Aralarında tarımcılar, ormancılar, tarihçiler, avukatlar, doktorlar, mühendisler ve öğretmenler vardı.
 
Tamamına yakını “Dağlılar Arasında Eğitim ve Teknik Bilgileri Yayma Cemiyeti” (ObşçestvoRasprostraneniyaObrazovaniya i TehniçeskihZnaniySrediGortsev) kurucusu veya üyesiydi.
 
Siyasi bilinç bu dernek bünyesinde mayalanıyordu.
 
Dernek öncülüğünde 1900 yılında Vladikafkas’taDağlı halkların temsilcileri toplandı. Kafkasya Genel Valisi’ne hitaben ilk ortak dilekçe kaleme alındı. Dava vekillerinin katılacağı bir mahkemenin kurulması istendi.
 
Rus-Japon Savaşı’nda gönüllü Kuban-Terek Alayı’nın yararlılık göstermesinin ardından halk temsilcileri bir kez daha Vladikafkas’ta toplanarak yeni bir dilekçe hazırladılar.
 
Önceki talep tekrar edildi. Ek olarak, Rusya’da yapılan öz-idare reformunun Kafkasya’da da yapılması istendi.
 
Bu bağlamda Gürcistan’a değinmek gerekir. 
 
Dağlı aydın sınıfının doğduğu 1880’li yıllarda Tiflis’te Kafkasya Dağlıları Hakkında Bilgi Derlemesi (SbornikSvedeniy o KavkazskihGortsah) adıyla Rusça dil, tarih ve etnografi kitapları yayınlanmıştı.
 
Soylular meclisi gibi temsili organlara sahip Gürcü halkı Dağlıların 1904 sonrasında dile getirdiği talepleri desteklediler.
 
Genel Vali’ye başka dilekçeler de yazıldı. Toprak, orman ve yeraltı kaynaklarının kullanım hakkının korunacağına ilişkin verilen sözler hükümete hatırlatıldı.
 
Dağlılarla Genel Vali arasında “belge savaşı” sürerken 1905 Devrimine giden süreç başladı.Böylece Dağlılar kısıtlanmış haklarını geri alma fırsatını buldular. Gönderdikleri dilekçeler yanıtsız bırakılmıştı
 
Ayaklanma sadece Vladikafkas yöresine yayıldı. Dağlılar hazırlıksız yakalanmışlardı. General Lyahov isyanı acımasızca bastırdı. Devrim Rusya’da da başarıya ulaşamadı.
 
1905 Devriminden sonra yaşam normale döndüğünde Dağlılar Kafkasya Genel Valisi’yle ilişkilerini tanzim ettiler.
 
Dağlı halkların temsilcileri yine Vladikafkas’ta bir araya geldiler ve yeni bir dilekçe yazdılar. Bu defa daha ileri talepler ileri sürüldü.
 
Dağlılar dava vekilli mahkeme ve öz-idare reformu taleplerinin “çölde boğulan bir ses” olarak kaldığını belirterek kültürel özerklik istediler. Kafkasya halkları artık yeterince olgunlaşmıştı. Ayrıca Tiflis’te kendileri için bir üniversite ve ilahiyat fakültesi açılmasını talep ettiler.
 
Kısa süre sonra Birinci Dünya Savaşı başladı. Talepler daha fazla ilerletilemedi. Savaş sürerken Şubat Devrimi patladı. 
 
Dağlılar siyasallaşma sürecini daha ileriye taşıdılar. Kaldıkları yerden federalizmle devam ettiler ve Bolşevik darbesinden sonra bağımsızlık ilan ettiler. 
 
Son nokta Kafkasya Konfederasyonu olacaktı ki Bolşevik istilası buna engel oldu.
 
 
(*) BarasbiBaytugan Arşivinden alınmıştır
 
Tambi Elekhotı:
1889 yılında Osetya yöresinde (Digorya) doğdu. Petersburg’da Hukuk Fakültesini bitirdi (1913). Kuzey Kafkasya’nın devletleşme ve bağımsızlık sürecine katıldı. Bolşevik istilası üzerine Kafkasya’yı terk etmek zorunda kaldı. Fransa’ya yerleşti. İki dünya savaşı arası dönemde Haydar Bammat yönetiminde çıkan dergilerde yazıları yayınlandı. 1942-45 yılları arasında Kuzey Kafkasya Milli Komisyonunda (Komitesi) görev yaptı. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan Kuzey Kafkasya Milli Merkezi’nin Fransa temsilciliğini yürüttü. Mayıs 1952’de Nice kentinde hayata veda etti.
 
 
 
Ruscadan Çeviri: Ç.Net- Moderasyon
 
Cherkessia.net, 21 Aralık 2015
 
 

Bu haber toplam 1993 defa okundu.


Omer Cakirer

Bu belgenin siyasi kronolojisi önemli bence çerkes tarihi açısından. Benzer başka yayınlar varsa B.Baytugan'ın arşivinden haberdar ederseniz memnuniyet duyarım.

saygılarımla

12 Ocak 2016 Salı Saat 00:54
Nart Wujoukh

Yüksek entelektüel donanım mevcutmuş. Peki bunların hiç mi yetiştirdikleri sonraki kuşak yokmuş?
Ve varsa neredeler?

23 Aralık 2015 Çarşamba Saat 02:14
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net