Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Adıge Mak: Çerkes Ulusal Bilimi Gelişiyor
13 Şubat 2017 Pazartesi Saat 20:36
 
Adıge Mak:Çerkes Ulusal Bilimi Gelişiyor
 
8 Şubat Bilim Günü. Gün, ülke düzeyinde bilime önem verilmesi gereğine ilişkin. Bu konuda herkes elinden geleni yapmalıdır. 1929 yılında Adıge Özerk Oblastı’nda  bilimsel araştırma amaçlı Adıge Bilimsel Araştırma   Enstitüsü kuruldu. O günden bu yana eğitimli kişilerimiz ulusal bilim konularında önemli çalışmalar yürüttüler. Şimdiki adıyla Adıge  Cumhuriyeti Tembot K’eraş Sosyal Araştırma Enstitüsü 87 yıldan beri çok yanlı   araştırmalar yapıyor. Bu konuda yapılan çalışmaları öğrenmek üzere sözü edilen enstitünün  müdürü dilbilimleri uzmanı Prof. Dr. Bırsır Batırbıy’ı ziyaret ettik.
 
Bırsır Batırbiy: 16 yıldan beri Bilim Günü’nü kutluyoruz. Buna bağlı olarak yapılmış olan ve bilim niteliği taşıyan çalışmaları özetliyor, her birimiz yeni görevler üstleniyoruz, diye anlatıyor Bırsır Batırbıy. Şu sıralar enstitümüz değişik konulara   ilişkin çalışmalar yürütüyor. Anlatmaya Etnoloji bölümünden başlayalım, Bölüm Başkanı   Ğubjeko Marat, yeni bir bölüm. Çalışanları genç bilim insanları, iyi eğitim almış uzman kişiler. Sorunları çözmede başarılı yöntemler uyguluyorlar ve iyi sonuçlar elde ediyorlar. İlginç bilimsel makaleler yayınlıyorlar. Bilimin derinliklerine inme yeterlilikleri var. 
 
 
                    Prof. Dr. Bırsır Batırbiy: Tembot K'eraş Sosyal Araştırma Enstitüsü Müdürü, Dilbilimleri uzmanı
 
 
Felsefe ve sosyoloji bölümü başkanı da Hanehu Ruslan. Bu bölüm Hükümete daha yakın olup toplumsal sorunları inceliyor ve geleceğe ilişkin öngörülerde bulunuyor ve çalışma özetlemeleri yayınlıyor.   
 
Ulusal bilimin ilerlemesinde en önemli çalışmaları Açumıj Kazbek başkanlığındaki Tarih Bölümü yapıyor. Büyük tarihsel sorunlar  ele alınıyor ve bir sonuca varılmaya çalışılıyor. Sadece Adıge Cumhuriyeti düzeyinde değil, bütün bir Rusya düzeyinde çalışmalar yapılıyor. Çok sayıda yayınlanmış kaynağı, makaleleri ve kitapları var. Bilimsel amaçlı konferanslar ve yuvarlak masa toplantıları yapıyor, çok sayıda özetlemeleri  bulunuyor.   
 
Adıge folkloru bölümü başkanı aynı zamanda bir dilbilimleri uzmanı olan Prof. Dr. Çuyeko Nafset’tir. Bölümün 4 çalışanı var (yetersiz, artırılması gerekiyor) ancak hastalanmış olmaları  nedeniyle bütün iş Nafset’in üzerinde kaldı. Buna rağmen, bütün işleri neredeyse tamamlayacak biçimde çalışıyor. Örneğin, 2015 yılında oluşturduğumuz Nart Araştırmaları Merkezi (нартоведением и   Гупчэ) başkanı olarak çalışıyor. Bu bölüm enstitünün tüm bölümleri ile işbirliği içinde araştırmalar yapıyor. Çuyeko Nasfet çalışkan bir biliminsanı, folklorik ürünleri derleme ve değerlendirme konularında yoğun çalışmaları oldu. Kıyıboyu Şapsığe’ye giden bilim heyetini o oluşturdu ve oradan derlenen bilgi ve belgeleri “Şapsığlar” adı altında bir kitapta topladı. 
 
Nart destanını yeniden yayınlamak sürekli amaçlarımız arasında. Bu yakınlarda   -eski devlet başkanı- Şevmen Hazret’ten yardım ricasında bulunduk, bize para gönderdi, destanın 2 cildini yayınladık. Geride kalan beş cildin yayına hazırlanması işini Çuyeko Nasfet ile Çuyeko Ali üstlenmiş bulunuyorlar.
 
Bu iş için Şevmen Hazret bize 2 milyon 600 bin ruble para yardımında bulundu. Söz konusu yedi cilt ile birlikte “Adıge Folklorunun Toparlanması” (Адыгэфольклорымизэфэхьысыжь/ Сводадыгскогофольклора) serisinin 4. cildini de bu para sayesinde yayınlamayı düşünüyoruz. Daha yayını gerekli 22 folklor kitabımız duruyor, bunları da yayınlayacağız. Bölümün görevi folkloru derleyip yaşatmaktır, ancak parasızlık nedeniyle araştırma ve sefer heyetleri oluşturamıyoruz. 
 
Çermıt Muhdin’in bilgisi dahilinde Şapsığlarla anlaştık, bir bilim   heyeti oluşturduk, parayı işadamı Haçmamıko Viyaçeslav verdi.  
 
Büyük çalışmalar başaran Dil bölümü başkanı da dil bilimleri uzmanı Prof. Dr. Ğış Nuh’tur. Adıge Yazı Dili Günü’ne ilişkin anmalar, - dilbilimci- Rogave üzerine konferanslar Adıgey’de ve Türkiye’de yapıldı. Büyük bilim insanı Meretıko Kasim’e ilişkin bir jübile/ yıldönümü düzenledik ve ona ilişkin bir kitap yayınladık.   
 
Ulusal bilimi koruma ve geliştirme konularında büyük görevler üstlenmiş olan enstitüye özen göstermek, üzerine titremek gerekiyor, bu bir görev olarak algılanmalı. Elimizden geldiğince bilimi geliştirmeye çalışıyoruz. Örneğin tanınmış eğitimci Ançoko Hacıbeç üzerine bir uluslararası konferans verdik. Hacıbeç üzerine hazırlanan kitabın yayını için Adıge Devlet Üniversitesi rektörü Hunego Reşid gerekli parayı  verdi. 
 
Dil Bölümü olarak yuvarlak masa toplantıları, ilk tanıtımlar (лъэтегъэуцохэр)   ve konferanslar düzenliyoruz. Bütün bunlar enstitümüzün halka yakınlaşmasında önem taşıyorlar. “Anı Yazıları” (Ученыезаписки) adlı bilim insanlarımızın yazılarını on yıldan beri yayınlayamıyorduk. 2010 yılından beri “Bilim Rehberi” (ШIэны­гъэгъуаз)   adıyla yeniden yayına başladık, büyük yararını gördük.
 
Bilimsanlarının kendileri de çalışmalarının yayınlandığını görmeliler. Yayınlanma   durumunda yazarları teşvik edilmiş, yapıtları canlanmış oluyor. 
 
Ulusal bilimin gelişmesinde 3 ciltlik  “Adıgece Açıklamalı Sözlük”ün (АдыгабзэмизэхэфгущыIалъ) yayınlanmış olması önemli bir etken olmuştur. Sözlük, Dil Bölümü çalışanlarının 30 yıllık bir emeğinin ürünü. Sözlüğü   hazırlayanlar; Ğış Nuh, Meretıko K.,Zêk’oğu V., Tharkoho Y., Tutarış M., Tev   N.’dir, başredaktör ise Bırsır Batırbıy’dır. 
 
“Adıgey Tarihi” (ИсторияАдыгеи/ Адыгеимитарихъ) adlı serinin ilk kitabı yayınlandı, ikincisi de   yayına hazır. 
 
Enstitümüz edebiyat bölümü başkanı Şeş’e Şamset’tir, Adıge-Slaviyan kültürel   ilişkileri bölümü başkanı da N. Denisovar’dır, edebiyat bölümü kendi içinde bu   iki alt bölüme ayrılıyor. Adıge yazarlarının yıldönümlerinde, ilk tanıtımlarda, sözgelişi ünlü Adıge oyun  yazarı Mamıy Yercıbe üzerine toplantı, Adıge Çocuk Edebiyatı’nın geliştiğini kanıtlamak üzere Vılape köyünde düzenlenen toplantı, vb Adıge yazılı   edebiyatımızın yeni adımlar attığını gösteriyor. Adıge-Slavyan Kültürü Bölümü mükemmel çalışıyor. Çok sayıda ulusun birliğini ve kardeşliğini koruma ve pekiştirme amaçlı çalışıyor. Rusça yazılar ve çalışmalar yayınlıyor, bu sayede enstitümüzde yapılan ulusal nitelikli çalışmalar da  tanıtılmış oluyor.   
 
Ulusal bilimin gerekli temele kavuşması ve kökleşmesi için yeni kadrolara gereksinim var. Enstitü kadromuzda daha önce 93 kişi yer almıştı, optimizasyon (eldekinden en iyi yararlanma amacı) gereği içlerinden 38’ini enstitüde bıraktık, bunların çoğu genç; diğerlerini, bilimsel yeterliliklerini kanıtlayamadıkları için enstitüden çıkardık. Kuşkusuz enstitümüz daha fazla sayıda yetenekli gence   gereksinim duyuyor. 
 
Daha önceki bölümlerimiz olan, Nart bilimleri (başkanı Hadeğale Asker idi) ve Arkeoloji bölümünü (başkanı Avle P.)  sektörlere çevirdik, ilkini folklor, ikincisini tarih bölümüne bağladık. Ancak destan konusunda çalışacak uzman kişimiz kalmadı, bu nedenle çalışmalar duraklamış durumda. Arkeoloji de onun gibi. 
 
Eksikliklerden söz etmiş bulunuyorum. Ancak AdıgeCumhuriyeti   Hükümeti, Lışha (ЛIышъхьэ/ Cumhuriyet başı) ve bakanlar her zaman bize destek çıktılar. Bunun bir kanıtı da enstitümüzün yenilenmesi, restore edilmesidir. Ayrıca gerekli gereçler, teknik donanım, internet olanağı sağlandı. Bütün bunları cumhuriyetimizin fahri başkanı A. Thakuşın kendi fonundan (-örtülü ödeneğinden-) bize verdiği parayla gerçekleştirdik, bunu belirtmek isterim. Elimizden geldiğince kaliteli bir kadro oluşturmak için çalışıyoruz. Bize verilmiş yapıtların yayınlanması için hibe ve yardımlar bekliyoruz. Ayrıca bu tür işler için Rusya bütçesi kapsamında Adıge Cumhuriyeti için ayrılan pay içinde enstitümüze de bir kaynak ayrılmalıdır.  
 
Sevinç içinde Bilim Günü’nü kutluyor, tüm topluluğumuzu ve bilim çalışanlarını selamlıyorum! 
 
Söyleşi: Mamırıko Nuriyet, Adıgemak, 8 Şubat 2017 
 
 
Not: Tire içindekiler çevirmene aittir. 
 
 
 
 
Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız
 
Cherkessia.net, 13 Şubat 2017
 

Bu haber toplam 2494 defa okundu.


hapi cevdet yıldız

Sn. Canberk,
Sorunlara kötümser değil, iyimser, yapıcı yaklaşmak, gerektiğinde de sert eleştirilerde bulunmak, sanırım daha uygunu olur. Adıge bilim ve eğitimine parasal destekte bulunan yurtsever sadece Sayın Hazret

Şevmen değil, o en çok yardımda bulunan kişi ama başkaları da var. Bu arada yapılan olumlu çalışmaları, enstitünün yaşlı ve yetersiz kişilerden arındırılarak gençleştirildiği açıklamasını da dikkate almak gerekir. Bu başarı için Sayın Bırsır Batırbıy ve ilgililere teşekkürler. Bunu eski müdür Mekule Cebrail göze alamamıştı...
'Kadronun kabaık, sayının yüksek olması değil, çalışkan ve yetenekli kadro bulmak daha önemli' anlayışı benimsenmeli. Kadro 93 kişiden 38 kişiye indirildi, gençleştirildi. Gençlere alan açılmış oldu. Enstitü bir tembelhane olmamalıydı. Üretmeyen, arasıra enstitüye uğrayıp maaş alıp giden kişilerle ne yapılabilir? Kayırmacılık (torpil) yapılmamışsa gençleştirme işi güzel bir şey.

Adıge Cumhuriyeti dediğimiz şey, aslında küçük bir ilçe nüfusu, Rus bizi bitirmiş. Bakın Türkiye 3 milyon Suriyeli sığınmacıya kapılarını açtı, onları yurttaşlığa almaya hazırlanıyor. Ama Rus, 3 Adıge'yi olsun almıyor ve kapılardan geri çeviriyor. Faşizan ve emperyalist bir politika elbette. Bunu da gördükten sonra konuşmak gerekir. Adıgey dediğimiz yer azınlığın azınlığı. Sivrisineğin bir bacağından parça alındığında "Aldığın şeye ve kimden aldığına bir bak" (Arğoyım yıkopk zıxaxım, xepxığemi zıxepxığemi ze yepl) demiş sivrisinek. Bunu da dikkate almak gerekir. Saygılar.

26 Şubat 2017 Pazar Saat 13:42
CANBERK

Evet gelişiyor Hazret Şovmen para verirse.
Başlıkla yazının içeriğinde anlatılanlar uymamış pek.

15 Şubat 2017 Çarşamba Saat 22:25
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net