Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Soçi ve Soçi Prensleri Woblağoların Kökeni Hakkında
27 Mart 2018 Salı Saat 10:40
 
Prof. Dr. Almir Abreg, 30 Mart 2015
 
Gürcü M. K.Khatilashvili, Soçi prensleri Woblağo'ların kökeni için onların "Sadz" ve sonuçta Abhaz Prensleri olduğunu söylüyor. Ancak Mira Konstantinovna, bu konudaki tezleriyle çelişen çeşitli engellerin üstesinden gelemiyor.
 
Çevirenin notu 1: Almir Abreg, bu makalesinde Woblağo'ların Abhaz kökenli olduğuna dair bir iddia ortaya atan Gürcü etimoloğun hipotezini çürütüyor. Bu tür tarihi, etnolojik ve lingustik Gürcü hipotezi çoktur.
 
F. F. Tornau ki, genellikle Abhaz bilim adamları ona atıfta bulunur. Tornau Soçi nehrinin her iki tarafında Prens Ali Ahmed'e ait olduğu ifade edilen Soçıpsı Kuace adlı bir köy olduğunu gösterir. 
 
İlk olarak, Soçipsı nehir adı içindeki Çerkesce nehir anlamındaki "psı" mükemmel bir şekilde tanınmaktadır. İkincisi, Woblagu-kuace köyünün adı içindeki Çerkesce sözcüğü "kuace" köy anlamı ile açıkça görülmektedir. Köyün adı ve Woblagua adıyla ilgili olarak, "Wo/O" 'nun "gök" olduğu açık bir etimolojiye sahiptir. Örneğin: Wo-şkh/О-щх - yağmur, Wo-ş' u/О-щъу-dolu, Wo-şüi/O-щIу - iyi bir hava, Wo/O (уэ) ile yani gök ve yağış ile bağlantılıdır. Wo/уэ+blağo/благъуэ, "ejderha" = göksel ejderha anlamındadır. Bu şekilde Abhazya'daki mitolojinin, Awublaa klanının gökyüzü ile olan bağlantısı hakkında ortaya çıkmasına da katkıda bulunulmuş oluyor.
 
Çevirenin notu 2: Türkçe yazılarda Oblagua şeklinde yazımların tamamı yanlıştır. Dillere göre doğru yazım, Rusça-Облагу/Oblagu, Çerkesce: уэблагъуэ/Woblağo, Abhazca: Аублаа/Awublaa şeklindedir. F. F. Tornau da, Abhaz etimolog ve tarihçilerin sık sık başvurduğu en önemli kaynaklardan biridir.
 
"a" uyumluluk ön eki eklendiğinde, Abhaz dilindeki alışılmış fonetik süreçlerle birlikte, Awublaa' isminin görünüşü ile ilişkilidir. A + woblagu/А+облагу adıyla, Awoblagu/Аоблагу = Awublaa/Аублаа şeklinde, sondaki "g" 'nin de değişiklik sürecinde kaybıyla geçti. Bu nedenle, Awublaa/Аублаа sözcüğü veya soyadının Abhaz dilinde etimolojisi yoktur.
 
Ayrıca bu kadar etkili bir prens hakkında doğru bir şekilde ilgilenen F.F. Tornau iz sürerek, Ali Ahmed Woblağo'nun bir "Adıge" kabilesinden geldiğini yazdığı gibi (ki burası önemli) burada F.F. Thornau, "Çerkes" adını, Adıge anlamı ile söylüyor.
 
Ve son olarak, Abhaz dilinde, bir dönem kullanılan "Awublaa", Soçi bölgesi ve çevresindeki yerlerde ki nüfusun Adıge-Wubıh olduğu gerçeğine bir başka kanıttır. (Awublaa, Abhaz dilinde Wubıh anlamına gelir.) Bu durumda, "Ciget" için "Sadz" adıyla başka bir isimle eşanlamlı olan etnik köken, Abhazlar tarafından eski Abhaz anlatılarında Çerkesleri (Adıgeleri) ifade etmek için kullanılırdı.

Prof. Dr. Almir Abreg, Tarihçi.
 
Çevirenin notu 3: Abhaz dilinde bütün Çerkesleri ifade eden Sadz etnonim'i sonradan, Bzıp ve Kodor nehirleri arasındaki Abhazya Feodal Prensliği içinde Pitsunda ile Abjuwa-Cigerda arasında dağınık yaşayan "Çerkes Abhazı" denen bir grup Apsuwa'yı ifade etmek için kullanılmaya başlandı. Bkz. Temur Açugba
 
Böylece Sadz/садз (= Ciget/джигет) kullanımları arasında Abhazlarca Çerkesler (Adıgeler) anlamındadır, Awublaa'da Wubıhlar anlamındadır. Cigetlerin Adıge olduğu gerçeğini ve Cigetler teriminin aslında Wubıhlarca ifade edilen "джыхыбзэ" teriminden, Çerkes (Adıge)-Abzakhları ifade ettiği anlaşılmıştır. Wubıhlar, Abhaz ve Abazinleri de "Azğa/азгъа" olarak adlandırırlardı.
 
Çevirenin notu 4: Çerkes (Adıge) Wubıh lehçesinde bütün Abhaz ve Abazinlere yani Apsuwa, Aşuwa ve Aşharıwalara Azğa/азгъа denirken, diğer Çerkes (Adıge) lehçelerinde de Apsuwa, Aşuwa ve Aşharıwalara Azğe/азгъэ deniyordu. Azğe/азгъэ adı Avrupalılarca "Azra" olarak Apsuwa dili konuşanlar için ifade edildi.
 
"Azğe/азгъэ" (ama "adzığa" değil, bu ad yanlıştır, böyle bir adlandırma yoktur) etnik terimi tüm Karadeniz Çerkesleri arasında yaygın olarak kullanıldı ve Abhazlar ve Abazinler bu adla adlandırıldı. Lyulede'de, bu "Azğe/азгъэ" adı yanlış şekilde "Azega" olarak yazılmıştır.
 
Çevirenin notu 5: Sadz etnonimi, Çerkesce (Adıgabze) olan aslının Abhazca transkripsiyonudur. Bu etnonim 1864 öncesi Bzıp ve Kodor nehirleri arasındaki Abhazya Prensliği ile 1864-1878 arasında gene Bzıp ve Kodor arasında bulunan Sohum okrug'u içinde yer alan ve diğer Abhazlarca "Çerkes Abhazı" olarak adlandırılan Pitsunda ile Abjuwa-Cigerda arasında dağınık olarak yaşayan bir grup Abhaz için diğer Abhazlar tarafından da kullanıldı. (Bkz. Temur Aguçba, Abhaz tarihçi). 
 
Abhazca noktasında etimolojik olarak bu etnonim üzerinde çok uğraştılar ama Sa-dzı (yağmurlu - karlı yer) dışında bir anlam yakalayamadılar. Bu etnonimin Evliya Çelebi'nin seyahatnamesindeki "Sadşe" ile de bir ilgisi yoktur. Sadşe'nin "Altın kılıç" anlamında Çerkesce (Adığabze) olduğunu biliyoruz. Ayrıca Evliya Çelebi'nin seyahatnamesinde Soçi, Sadşe değil, "Suçeler Aşireti" olarak ifade edilen bir Çerkes (Adıge) yerleşimidir ve Evliya Çelebi burada "Havdaka" adlı köyde misafir kalmıştır. 
 
Sadz etnonimi Abhaz literatürüne 18. yüzyılın ikinci yarısında girdi. Bu etnonimin girişi Abhazlar'ın o dönemde kuzeydeki Çerkeslere (Adığelere) ne dediğiyle ilgilidir. Abhazların Çerkesler (Adıgeler) için kullandıklarını ifade ettikleri "Azakhwua", "Aduğa", "Agukhua" gibi etnonimler hiç gerçekçi gelmiyor. Almir Abreg'in de ifade ettiği gibi eski Abhaz söylencelerinde Sadz, bütün Çerkesleri (Adıgeleri) ifade eden bir etnonimdi. Başlangıçta çok iyi biliyoruz ki Abhazlar, Gürcülerin Ciget dediği Bzıp nehrinin (Çerkesce gerçek adı Psıbe) kuzeyinden itibaren yaşayan Çerkeslere (Adıgelere), "Sadz" demeye başladılar. Elbette bu ad Abhazlarca üretilmiş bir ad değildi. 
 
Sadz/Cадз etnonimi Çerkesce (Adıgabze) "сэдз" kelimesinden transkripsiyon ile Abhaz diline geçmiştir. Se/сэ Çerkesce (Adıgabze) bıçak, kama, kılıç anlamına gelir. Mesele сэшхо (Rusça'ya da шашка diye geçti) kelimesinde olduğu gibi se-şkho/сэ-шхо. Dze/дзэ ise ordu, askeri anlamda birlik demektir. Bunların kolektif/organize hareket eden silahlı savaşçı Çerkesler (Adıgeler) olduğunu ve kendilerine "сэдз" dediklerini ve Abhazya Prensliğine sık sık akınlar yaptıklarını söyleyebiliriz. Bu Çerkes (Adıge) savaşçılar atlı, iyi kılıçları olan ve bunları profesyonel düzeyde kullanan adamlar. Oldukça organize ve kolektifler. Bir imparatorluğa bağlı topraklara (1810'a kadar Osmanlı'ya, 1810'dan sonra Rusya'ya bağlıydı Abhazya) girdiklerinin de bilincindeydiler.
 
Osmanlı belgelerinde 17. ve 18. yüzyılda Çerkeslerin (Adıgelerin) sık sık Sohum'a saldırdığı anlatılıyor. Bu belgeler Başbakanlık arşivinde bulunmaktadır. Bu Çerkes (Adıge) savaşçılar kendilerine muhtemelen сэдз/blade army/sword cohort diyorlardı.Sadz adının, Çerkesce Sedz/сэдз kelimesinden Abhaz diline geçtiğine dair Çerkes (Adıge) tarihçi Samir Hotko'nun açıklamaları vardır. Sadz etnoniminin Çerkesce (Adıgabze) сэдз olduğunu ilk dile getiren odur.
 
Kaynak: http://www.natpressru.info/index.php?newsid=9480
 
Çeviri: Tlepşuko Ömer Çakırer
 
Cherkessia.net, 27 Mart 2018
 
***
 
Альмир Абрегов о происхождении сочинских князей Аублаа – Облагъу
 
Альмир Абрегов о происхождении сочинских
 
О происхождении сочинских князей Аублаа, которые согласно М.К. Хатилашвили, являются «садзскими» и, следовательно, абхазскими князьями. Но Мира Константиновна здесь не могла преодолеть несколько препятствий, которые вступают в противоречия с ее тезисами.
 
Ф.Ф. Торнау, на которого часто ссылаются абхазские ученые, указывает на то, что по обоим берегам реки Сочипсы находилось село Облагу-куадже, принадлежавшее князю Али Ахмету Облагу. Во-первых, в названии р. Сочипсы прекрасно распознается черкесское слово «псы» – река, вода. Во-вторых, название села Облагу-куадже содержится черкесское слово «куадже» – село, аул.
 
Что касается название села и фамилии Облагу, то оно имеет прозрачную этимологию, где О – «небо», [Например: в композитах – О-щх - дождь, О-щъу – град, О-щIу – хорошая погода, т.е. погодные изменения осадки связаны с О (уэ) - небо] + благъуэ «дракон» = небесный дракон. Вот почему эта информация способствовала появлению у абхазов мифологем о связи рода Аублаа (Облагъу) с небом и т.д.
 
Появление названия Аублаа связано с обычными фонетическими процессами в абхазском языке, когда префикс совместности «а» был прибавлен к фамилии А+облагу прошел процесс изменений Аоблагу = Аублаа с утерей конечного – «г». Потому, слово или фамилия Аублаа не этимологизируются из абхазского языка.
 
Кроме того Ф.Ф. Торнау, который как разведчик был заинтересован в точной информации о таком влиятельном князе каким был Али Ахмет Облагу пишет что он родом из племени «адыгэ». Это очень важно, поскольку здесь Ф.Ф. Торнау говорит о нем не просто как о черкесе, а именно как об адыге.
 
И, наконец, в абхазском языке термин «аублаа» означает убых, что является еще одним доказательством того, что население в районе Сочи и прилегающих окрестностей было адыго-убыхским. В таком случае этноним «садзы», который является синонимом другого названия «джигеты», употребляется абхазами для обозначения именно черкесов (адыгов), о чем говорят старые абхазские сказители садзского (черкесского) происхождения.
 
Таким образом садз (=джигет) употребляется среди абхазского народа для обозначения черкесов (адыгов), Аублаа – для обозначения убыхов. В пользу того что джигеты являлись адыгами говорит и тот факт, что термином джигеты, джыхыбзе сами убыхи называли один из адыгских субъэтносов – абадзехов, а абхазов и абазин он называл термином «азгъа».
 
Этноним «азгъа» (но не «адзыгъа» – термин не правильный!) был в широком употреблении среди всех причерноморских черкесов, и они обозначали так абхазов и абазин. У Люлье это передается неправильно как «азега».
 
Альмир Абрегов

Bu haber toplam 4727 defa okundu.


Bu habere yorum eklenmemiştir. İlk yorumu siz ekleyin.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net