Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
ÇERKES-ABZAKH KIYI TOPLULUĞU ĞIŞ-KUACE (ГЪЫЩ-KЪУAДЖ)
16 Nisan 2018 Pazartesi Saat 00:39
Bir Çerkes (Adıge) Topluluğu Olan Ciget (CIHI/ДЖЫХЫ)'lere Mensup Kıyı Topluluğu Olan Ğış-Kuace ile İlgili Her şeyi Prof. Dr. Almir Abreg Açıklıyor
 
Çevirenin Notu: Değerli arkadaşım Matsuis Ankuap'ın 2013 senesinde açtığı, resimde paylaştığım Ğış-Kuac hakkındaki tartışma konusuna Prof. Dr. Almir Abreg’in, Soçi ve Bzıp nehirleri arasının ve Ğış-Kuace'ın da elbette, 17 Haziran 1864 öncesinde etnolojik, lingustik, kültürel ve siyasi olarak her açıdan Çerkes (Adıge) olduğunu ve bu toprakların Tarihi Çerkesya'nın (Adıge Kheku'nun)  parçası olduğuna dair yaptığı bilimsel açıklamalarını Türkçe'ye çevirdim. 
Türkiye Abhaz Diaspora'sından Sayın Mahinur Tuna’nın Prof. Dr. Almir Abreg'in bu açıklamalarına verdiği cevabı da yazının sonunda bulabilirsiniz. (Ö.Ç)
 
ГЪЭЩ/ГЪЫЩ-KЪУAДЖ - ĞEŞ/ĞIŞ-KUACE 
 
Önerdim hatta şimdi, kaynakların sıralamasını yapmak gerekiyor. Bu ne demek? Umarım bunun iyi farkındasınız. Bu arada Abhaz anlatıcısının söylediği ile Sadzların kendilerinin söylediği şeyler eşit olamaz ve Sadzlarla ilgili belirli bilgilerin doğruluğunu doğrulama açısından bakıldığında, hala Sadzlara güvenmek gereklidir. Ve onlar (Sadzlar) tarafından değil, aslında, Sadzların etnik kökenleri hakkında bir şeyler söyleyen yabancıların verdiği bilgilere de bakılmalı. Bu durumda, iki veya üç Sadz bilgilendiricinin söylediklerinin güvenilirliği, onlarca Abhaz tarafından söylenenden daha ağır basıyor. Bu ilki. İkincisi, zaman faktörüdür - yani, ilkelere göre Sadzlar hakkındaki bilgilerin ortaya çıkması için zaman faktörü - önceki, daha güvenilirdir.
 
Sadz Smeyl Mkelba (bu oldukça önemli, kendisi eski Gagra sakini! Bu kişinin güvenilirliği, Batum sakini Murat Atsanba'nın söyledikleri ile karşılaştırılamaz), 1950'lerde Şalva D. İnal-ipa Smeyl Mkelba hakkında söylüyor "O bir Sadz Çerkesiydi". (Kaynak-черкесом. - А.А)
 
Ama Smeyl Mkelba, aynı zamanda dedesinin isminin de - Bekhukh ( Bekukh Adıge Abzakh sülalesidir, ama o bir ismide olabilir) olduğunu söylüyor. Ayrıca Smel Mkelba, Gagra bölgesinde Çerkes ve Abhazların dağılımı hakkında da önemli bilgiler de verdi. "Sağ tarafta Çerkesler sol tarafta Abhazlar yaşıyordu." diye.
 
Konuştuğum ikinci anlatıcı Smal Bartsits, kendilerine Adıge adını verdiklerini bildirdi. Buna ek olarak, XIX. Yüzyıl Solomon Zvanba’nın bildirdiğine göre Abhaz’lar Sadzların kendilerinden olmadığını düşünüyorlardı.
 
Sadzlar da Abhaz olmadıklarını düşünüyorlardı.
 
L. Lavrov'da aynı konuyla ilgili şöyle dedi- Abhazların Sadzları kendilerinden görmedikleri ve Abhazya'nın sınırı olarak Bzıp Nehri'ne işaret ettiklerini söyledi. Diğer kaynak ise Sadz Prensi olarak da anılan Ciget Prensi olan Raşid Geç'tir. (Not: Geç, bu soyadının Rusça yazımı)
 
Prof. Dr. almir Abreg, Tarihçi
 
Cigetlerin kim olduğu konusunda doğru söylenişinin ДЖЫХЫ/CIHI olduğunu bir kaç kez söyledik. Sadz ve Ciget isimlerinin eşanlamlı (sinonim) oldukları ve aynı halkı belirttiği kesin olarak belirlenmiş kabul edilebilir. Bazı Sadzlar, söylediğimiz gibi, Sadzların Çerkesler (Adıge) olduğuna inanır. Öte yandan Vubıhlar, Cigetleri Çerkes (Adıge), daha özel olarak Abzakhlar olarak görüyorlardı.
 
Vubıhların bir diğer enformasyonuna göre de, CİGET/ДЖЫХЫ, TSCHERKESSENLAND/Adıge ülkesi, CIHIBZE/ДЖЫХЫБЗЭ -TSCHERKESSENSPRACHE - Çerkesce (Adıge dili) demekti.
 
Böylece Sadz kimdi, daha doğrusu "Ciget" -ve Cikh olarak (джихский) daha doğru yazılması gerek - olmalı. Ciget Prensi Raşit Geç'in soyadı Geç adı Ğeş/Гъэщ yada Ğış/Гъэщ olması gerekiyor. En azından J. BELL'de GECH yazmıyor, GHESH yazıyor. Sonuçta, hiçbir yerde bu şekilde bu kişi hakkında Abhaz Prensi diye terminoloji mevcut değildir, onun Abhaz prensi olduğunu da yazmıyor.
 
1878 yılında "Ses/Голос" gazetesinde yayınlanan D. Machavariani'ye ait "Abhazya'daki İnsanlar huzursuzluk," adlı makale bu konuya ışık tutuyor. Türkiye'ye 1864-1866 de nasıl sınır dışı ediliyor Çerkesler (1864'de) ve Abhazlar (1866'da) ve Türk savaş gemisi Abhazya kıyılarına nasıl geldi öğrenebilirsiniz 1877-1878 Rus-Türk Savaşı sırasında. (Kaynak: (Абхазия и абхазы в российской периодике, том I, с.597-619). Ayrıca, Paşit Geç'de, Türk savaş gemisine komuta eden paşa ile görüştü. Raşid Geç Türkiye'ye giden savaş gemisinden Abhazları uzaklaştırmadığı gibi ölüm cezasına çarptırılan iki Gürcü rahibi de kurtardı. 615. sayfadaki pasaj'da "Çerkesler umutsuzluk içinde ilerleyerek geliyor ve Prens Reşid Geç ile önceden, Paşa ile konuşması için ona yetki vermişlerdi. "Paşa! Abhaz kardeşlerimizin verdiği acı gözyaşlarına tanık olma niyetimiz yoktu."........ ve metin üzerinde daha fazlası var.
 
Burada birkaç soru var;
 
1- Çerkesler ile aynı gemide bulunan Abhazlar neden Reşid ile konuşmadılar? Ama niye Çerkesler Reşid ile konuştu?
 
2- Neden tam olarak, Çerkesler Reşid'i Paşa'ya açıklama yapmaya yetkili kıldılar? Ama Abhazlar yetkili kılmadı?
 
3- Çerkesler Reşid'le hangi dilde konuşabilir?
 
Aşağıda bu soruların cevaplarını bulabilirsiniz:
 
Çerkesler Prensle (Reşid Geç ile) Çerkesce konuşubiliyorlardı ama Abhazlar Abhazca konuşamıyordu. Çerkesler Reşid'i görevlendirdi, çünkü onlardan biriydi, onların lideriydi. Çerkesler ve Reşid'in Adıge dilinde konuştuğunu tahmin etmek zor değil. Ayrıca Abhazlar, Adıge dilini bilmiyordu ve Reşid de Abhaz dilini bilmiyordu, bu da onların birbiri ile iletişimini engelliyordu.
 
Reşid Ğeş (Abzakh sülalesi), kendi köyü Ğeş Kuac (Гъэщ-къуадж)'da yaşadı. (Rusça: Гечь-куадж, Abhazca: Гячрыпшь). O bir Cıh (Abzakh)'dı. Onun hakkında bir Abhaz Prensi olduğu bir kaynağa dayalı değildir.
 
Bu arada, bu bağlantıya işaret ettim. Gemide Çerkesler ve Abhazlar vardı. Umarım bu Çerkesler adı tersine bir anlama çevrilmez ve onlar Adıgeleri (Abzakhları) olarak anlaşılır. Geç ismi Abzakh sülalesi Ğış/Ğeş (Гъыщ/Гъэщ)'tir. Bu ad'a yaklaşan Abhazlar değil, Adıgelerdir. Şimdi anlaşılabilir hale geliyordur. Çerkeslerin Abhazya'yı terk ettikleri iddiasına gelince, bunu yazarın (D. Machavariani'nin) vicdanına bırakalım.
 
Buna ek olarak, Rus resmi belgelerinde de, tıpkı J. Bell'in yazdığı gibi GESH/ГЕШ isminin de bulunduğuna dikkat etmeliyiz, GEÇ/ГЕЧЬ ile birlikte. Bunları hesaba katmadan, Abhaz araştırmacılarını etkileyen şeyleri dikkate alın ve bir sonuç çıkarınız. Sadzların Abhaz olduğu, Smeyl Mkalba ve Smel Bartsits'in gösterdiği gibi, büyük babalarının hala Çerkesçe konuşmasına sahip eski Sadrazlar olduğu ifadeleri de dahil olmak üzere, tüm bu gerçeklere aykırı sonuçlar çıkması anlamına gelir. Bununla ilgili olarak, torunlarının söylediği gibi de, pek dikkate alınmayabilir.
 
Sonuç olarak; 
 
Bell'in Geç-Ghesh ile ilgili nasıl geçiş yaptığı hakkında bir açıklama yaptı. Eğer bu kelimedeki ilk ses yumuşak bir sesle kapalı G olsaydı, o zaman Bell, bu sesin transoitrasyonunda herhangi bir zorluk çekmeyecekti. Bu ses, normal İngilizce G'nin yardımıyla, örneğin ingilizce "to get" fiilinde olduğu gibi olsaydı zorluk yoktu. Bununla birlikte, G'den sonra G'yi, gartural ГЪ sesi iletmek için ona göre bazı zorluklar vardı. Gırtlaktan "ГЪ" guttural sesini iletmek amacıyla, sesletim "h" koydu. İsmin sonundaki Ч 'de eğer Abhaz versiyonunda olduğu gibi olsaydı, Ch harfi olurdu, o zaman Bell'in bu sesi aşırı derecede İngilizce ch ve sonunda söylediği gibi Ghesh değil, Gech olurdu. Bildiğiniz gibi, İngilizce SH (yumuşak) aynı Rusça SH (Щ) olarak ses iletir.
 
Sonuç olarak, Bell, yörenin Abhazca isminin ya da Gyaç soyadının yeniden üretmeye çalışmadı. O Adıge adı olan ĞEŞ/ĞIŞ (ГЪЭЩ/ГЪЫЩ) ismini açıklamaya çalıştı. Ğeş/Ğış sülalesi oldukça geniş bir Adıge Abzakh sülalesidir. (Adıgey'de) Diğer Adığe kabileleri arasında dağılmış olmakla beraber Hakurınehable'de (Abzakh) olarak muhafaza edilmiş durumdadır.
 
Prof. Dr. Almir Abreg
 
***
Sayın Mahinur Tuna’nın konuyla ilgili Prof. Dr. Almir Abreg’e mukabelesi:
 
Değerli kayınbiraderim Almir Abrak beyefendi, bendeniz 40 yıllık bir Adige gelini olarak xabze kurallarına göre böyle bir kayınbiraderimin karşısında belki konuşmamam gerekir. Ama lütfen beni bağışlayınız bir Abhaz olarak halkımın tarihinin bu denli saptırılmış olması karşısında sessiz kalamadım. Anladığım kadarıyla siz Gagra ile Soçi arasındaki Abhazları yok sayıyorsunuz. Bu varsayımlarınızı bazı yazılı kaynaklara ve tahminlere dayandırıyorsunuz. Yazılı kaynaklar her zaman doğruları yansıtmayabilir.
 
Bu bölgenin halklarının tamamı şu an Türkiye'de yaşıyor. 25'in üzerinde Ahçıpsı köyü var. Çüjıpsı suyu kıyılarında yaşayan ve kendilerine Çüciaa denen köyler var, Pıshü bölgesinden aileler ve köyler var. Sadzlar ise bölgenin tüm yerel yöneticilerinin adlarıyla anılan köyleri ile Türkiye'de temsil ediliyorlar. Sadz dialekti bu gün hala bütün canlılığı ile yaşıyor. Benim şahsen derlediğim bir çok Sadz Masalları ve öyküleri var. Sadz bölgesinin tüm prenslerinin soyları Türkiyede devamlılığını sürdürüyor. Başta Awıbla. Tsanba, Geçba, Arıdba gibi Sadz dialekti konuşan ailelerin tümü Türkiyedeki Sadz köylerinde yaşıyor.
 
Hatta bu köylerin bir çoğu kurucusu olan bu beylerin isimleri ile anılıyor. Geç Reşit Bey'in ise tüm akrabalarını devamı Türkiyede Abhaz olduğunun bilinci içinde temel ocakları Kuzuluk köyünde ve bazı büyük kentlerde yaşıyor. Şahsen kendim bu ailenin bir çok ferdini çok yakından tanıyor ve sıkça görüşüyorum. Geç Reşit bey Abhaz değildi demek "Güneş" diye bir şey yok demek gibi birşey.
 
Güneş balçıkla sıvanabilir mi? Bu konudaki gerçekleri yakından görmeniz bakımında sizi Türkiye'ye davet ediyorum. Lütfen konuğumuz olun. Eşim gayet iyi Adigece bilmekte, birlikte sizi Sadz köylerine götürürüz gerçeği gözlerinizle görmüş, kulaklarınızla duymuş olursunuz. Arzu ederseniz size eşimin telefonunu da veririm. Biz Abhazlara güvermiyorsanız o Adige kardeşinize sorabilirsiniz, O da Geçleri çok yakından tanıyan biridir. Geç Reşit Bey'in torunu onun en yakın dostudur. İstanbul'dan sizlere sevgi ve selamlar. 
 
Çeviri: Tlepşuko Ömer Çakırer
 
Cherkessia.net, 16 Nisan 2018
 
***
 
Almir Abreg’in Açıklamalarının Rusça Orijinal Metinleri:
 
"Я и сейчас и раньше предлагал, необходимо провести провести ранжирование источников. Что это означает. надеюсь, Вам хорошо известно. Между тем, что говорят абхазские сказители и тем, что говорят сами садзы нельзя ставить знак равенства, и с точки зрения верификации достоверности тех или иных сведений о садзах, все-таки надо доверять именно самим садзам, а не тем, по существу, посторонним людям, которые говорят что-то об этническом происхождении садзов. В этом случае достоверность сказанного двумя-тремя садзскими информаторами перевешивает сказанное десятками абхазских информаторов, которые не являются садзами. Это первое. Второе - это фактор времени - то есть фактор времени появления самих сообщений о садзах согласно принципу - чем раньше, тем достоверней. Садз Смел Мкялба (старожил Гагр, что очень важно! Это не сопоставимо по уровню достоверности с сообщением батумского жителя Мурата Ацанба) давал свои сообщения Ш.Д.Инал-ипа в 50-годах, информатор помнил не только то, что он являлся садзом (черкесом. - А.А.),но и называл фамилию своего деда - Бехух (адыг. фамилия Бекух, она может быть и личным именем). Кроме того, Смел Мкьялба дал важную информацию о расслении черкесов и абхазов в районе Гагр: по правую сторону жили черкесы, по левую -абхазы. Второй информатор, с которым я имел беседу, садз Смел Барциц сообщал, что они называли себя адыгами. Кроме того сообщение ХIХ века Соломона Званба, что абхазы не считают садзов своими, то есть не считают их абхазами. Сообщение Лукина Лаврову о том же самом - что абхазы не считали садзов своими и указывали на р.Бзыбь как на границу Абхазии. О Рашите Гече, который был садзским князем, котоого в других источниках упоминают как джигетского князя.
 
О том, кто такие "джигеты", привильнее ДЖЫХЫ, мы говорили немало. Можно считать точно установленым, что названия садзы и джихи - синонимы и обозначают один и тот же народ. Сами садзы, как мы установили считают, что садзы - это черкесы (адыги). С другой стороны убыхи считают джихов тоже черкесами (адыгами), более конкретно, абадзехами. Согласно другим убыхским информаторам ДЖЫХЫ - это вообще TSCHERKESSENLAND, Страна Адыгэ, Черкессия, а ДЖЫХЫБЗЭ -TSCHERKESSENSPRACHE - черкесский (адыгский язык). Кто же такой был садзский, "джигетский", правильнее будет джихский, князь Рашит Гечь , правильнее будет Гъэщ или Гъыщ (по крайней мере у Белла (мы тоже говорили об этом) он назван не GECH, a GHESH по этнической принадлежности. Ведь нигде не говорится, что он абхазский князь, его и нет в номенклатуре абхазских князей. Свет на это проливает статья Д.Мачавариани "Народные смуты в Абхазии" (Абхазия и абхазы в российской периодике, том I, с.597-619)опубликованная в газете "Голос" в 1878 г. В этой статье можно узнать о том, как черкесы и абхазы, выселенные в Турцию 1864-1866 гг., прибыли на турецком броненосце в Абхазию во время русско-турецкой войны 1877-1878 гг. Вместе с ними находился и князь Рашит Гечь, от которого они требовли переговорить с турецким пашой, командовавшим броненосцем, чтобы он не забирал абхазов Турцию, а также пощадил двух грузинских священников, приговоренных к смертной казни. На стр. 615 есть такой пассаж: "черкесы в отчаянии выдвигаются вперед и, ПЕРЕГОВОРИВ ПРЕДВАРИТЕЛЬНО С КНЯЗЕМ РЕШИДОМ ГЕЧЕМ, УПОЛНОМАЧИВАЮТ ЕГО СЛЕДУЮЩЕЕ: "Паша! Мы никак не предполагали быть свидетелемя горьких слез, проливаемых нашими братьями-абхазцами"ююю и далее по тексту. Здесь появляется несколько вопросов.
 
1-Почему с Решидом говорили не абхазы, находившиеся на этом же броненосце вместе с черкесами (адыгами), а непосредственно адыги?
 
2. Почему, именно, черкесы УПОЛНОМОЧИЛИ Решида сделать заявление паше, а не абхазы?
 
3. На каком же языке могли говорить черкесы с Решидом? Здесь можно ответить на вопросы следующим образом: Черкесы говорили со своим князем, не абхазским, а черкесским. Не абхазы, а черкесы уполномочили Решида, потому что он был из их среды, был их руководителем. Не трудно догадаться, что черкесы и Решид говорили на адыгском языке. Кроме того, абхазы не знали адыгского языка, а Решид тоже, по всей видимости, не владел абхазским, что мешало их общению. Решид Гъэщ (абадзехская фамилия!) жил в своем селении Гъэщ-къуадж (русск. Гечь-куадж, на абх. Гячрыпшь), был джихом (абадзехом) и все, что написано о нем как об абхазском князе, не выдерживает никакой критики.
 
Между прочим на эту ссылку указывал я. На корабле находились черкесы и абхазы. Надеюсь, что эти черкесы не окажутся в кавычках, абудут обозначать именно адыгов (абадзехов). Сама фамилия Гечь и есть абадзехский род Гъыщ/Гъэщ. То, что к нему подошли не абхазы, а адыги, становится теперь понятным. А что касается утверждения что черкесы вышли из Абхазии, оставим это на совести автора.
 
К тому же надо обратить внимание, что в русских официальных документах (АКАК) встречается так же название ГЕШ, так же как у Белла, вместо ГЕЧЬ. Не принимать все это во внимание, а учитывать только то что импонирует абхазским исследователям, и делать вывод, что садзы - это абхазы, это значит делать выводы вопреки всем фактам, в том числе свидетельства самих старых садзов, деды которых еще владели черкесской речью, как показали это Смел Мкьялба и Смел Барциц, а считаться с тем, говорят их потомки, вряд ли можно принимать во внимание.
 
Слава! Обрати внимание как воспроизводит Белл название местности Гечь - GHESH. Если бы начальный звук в этом слове был мякий звонкий смычный Г, то беллу не доставило бы никаких трудности в трансоитерации этого звука с помощью обычного английского G, как, например в английском глаголе to get.Однако он после G он почему-то поставил графему h, именно для того чтобы передать гортанный звук ГЪ, который доставлял ему определнные трудности. Если в конце слова было бы Ч, как в абхазском варианте названия, то Беллу не доставило никаких трудностей передеть этот звук английским сh, и в итоге у него получилось бы Gech, а не GHESH, как написано у него. Как ты хорошо знаешь, английское SH передает звук Ш (мягкое) или как русское Щ. В итоге Белл пытался воспроизвести здесь не абхазское название местности или фамилии Гьяч, а адыгское название ГЪЭЩ/ГЪЫЩ - многочисленный адыгский (абадзехский) род, который сохранился в абадзехском ауле Хакуринохабль, а также оказался рассеянным среди остальных адыгских субэтносов." Альмир Абрег
 

Bu haber toplam 4468 defa okundu.


Çerkes (Abaza)

Sizin tezinize göre Çerkes=Adığe. Buna göre de Abaza(Abadze) adı Adığabze. Parça parça açıklar mısınız? Hece hece. Çünkü Adığe dilinde kelimeler sese kadar indirgenip anlam yüklenebiliyor.
Abaza adının Abazinleri temsil etmediğni düşündüğünüzü dile getirip paldır küldür geçiştiriyorsunuz. Açıklama yapmak lazım. Almir Abreg'in bunla ilgili bir açıklaması vardır herhalde.

29 Mayıs 2018 Salı Saat 23:42
Mustafa ATİLA

Abadzhe yi dememek için Abzakh yazmayı bıraktığınızda konularınız ve konu başlıklarınız daha inandırıcı olacak.

1990 lı yılarda köye Kadastro çalışması gelir, Pafta ve Tapuya yazılmak üzere mevkii isimlerini sorarlar. Koarbakh( Bakh-kuru,koar-dere) der bir ihtiyar, Kadastrocu yazar Kurbak, olur sana Türkçe.. Adzuybja (İki suyun arası) derler sonra, bunu yazamayız diyerek başka köyden başlayan dere ismini İncedere diye iliştiriverirler.

Sizinki de Devlet'in insanları asimile etmesi için kullandığı argümanlardan fazlası değildi. Görmezden gelme, kabullenmeme, kendini daha üstün görme falan, filan.. İlginçtir bizim köy civarında kullanılan bölge isimleri aynı şekilde Sadz ve Gagra bölgesinde aynı zaman Tsabalların 1950 de asimile ettiğini iddia ettiğiniz Cerkessk Bölgesi Abaza köylerinde de kullanılmaktadır.

Alfabesinde 'e' ünlüsü olmayan Wubıhların Pakhwua kelimesini Pexu diye istediğiniz gibi yorumlayarak, hiç bir zaman sizin ya da bizim olmayacak topraklar üzerinden milletler oluşturup , milletleri yok sayıp oturacağınıza köylerinize, topraklarınıza sahip çıkın, çünkü bir gün onlar da elinizden gidecek şehirde kaybolup gideceksiniz..

09 Mayıs 2018 Çarşamba Saat 11:21
SEMİH AKGÜN

Bir zamanlar Çerkesya'nın güneyinde Soçi ve Bzıp nehirleri arasında yerleşik Şapsığ ve Abzakh soylardan oluşan Cıhı/ Ciget Çerkes (Adıge) topluluğunun Ğış soyuna ait Almir Abreg'in bilimsel açıklamaları. Teşekkürler Ömer Çakırer.

17 Nisan 2018 Salı Saat 17:40
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net