Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Маksim Кuşha: Çerkeslerde Saç Stlinin Önemi
03 Ağustos 2018 Cuma Saat 01:25
Значение причесок у черкесов (адыгов)  (оригинал этой статьи на русском языке - это конец статьи)
 
Ataerkil toplumlarda kült ve hatta saç stilinin kutsal önemi iyi bilinmektedir. Çerkeslerde bundan istisna değildir. Kadınlar için, bir veya daha fazla saç örgüsü saç stili idi. Ama erkekler için durum biraz daha karmaşıktı.
 
Bir adamın hayatı üç bölüme ayrılmıştı - çocukluk, olgunluk, yaşlılık. Çocukluğu 14 yaşında sona ererdi ve çocuk bir savaşçı olurdu. Onun bütün endişeleri ve yaşam tehlikeleri başlardı.Ve hayatının bu uzun dönemindeki tek saç modeli Ak'e (АкIэ) tamamen traşlı bir kafada, traşlı alan dışında tepede kalan uzun bir saç parçasıydı. J. Interiano Çerkes yaşam tarzını, gelenek ve göreneklerini açıklarken, АкIэ için şöyle dedi: "Bıyıkları daha uzundur." Aynı zamanda, yanlarında bir traş bıçağı ve biley taşıyorlar, başlarını traş ettikleri için, uzun ve karışık bir şekilde başın üst kısmına bir demet saç bırakıyorlar. Bunun nedeni, savaşta öldürülen kişinin kafasını kesip tutarken ellerin kan olmaması. [J. Interiano, Çerkesler olarak anılan Zikhlerin hayatı ve ülkesi . "İlginç bir anlatı: Venedik, 1502].
 
Bu, tarih boyunca Çerkeslerin aktif olarak yaptıkları uzun yolculuklar sırasında ölen savaşçının cesedini memleketine geri götürme imkânının bulunmaması durumunda uygulanırdı.
 
Aşağıdaki alıntıda Ak'e (АкIэ)'nin özellikle genç savaşçıların niteliği olduğu vurgulanıyor: "Ölünün etrafında toplanmış en sert gaziler sempati doluydu. Kafasında uzun, siyah ve parlak saçların sadece bir bölümü, geleneğe göre traş edilmişti, ölünün cesaretinin ana nedeni olduğu, merhumun mezarında melankolik bir dekorasyona dönüşecek olan gençliğine bir başka tanıklık yapacaktı onun zamansız ölümü" [J. Longwort, Çerkesler arasında bir yıl]
 
АкIэ haricinde, Çerkesler de kafanın tamamı tıraşlıydı. Bu saç modeli kesinlikle İslam'ın etkisinin bir sonucudur. "Orada denize bırakılmışlar, 33 gün sonra, Zikhia denilen şehre Matrika adını verdikleri şehre varmışlardır. Tüm erkeklerin kafalarını traş ederek ve sakallarını hafifçe iyi bir şekilde bırakırlar. Asiller asaletin bir işareti olarak, sol kulağın üzerine biraz saç bırakıp, başın geri kalan kısmını tıraş ederler. [Iulianus Hungarus. Kardeşi Richard tarafından keşfedilen Büyük Macaristan'ın varlığı üzerine]
 
Hem yabancı hem de Rus kaynakları tarafından bırakılan pek çok kanıt, Adıgelerin bu tip bir saç biçimine sahip olduğunu doğrulamaktadır: "Çerkeslerin erkek kıyafeti çok güzeldir, başın üstünde tepede küçük bir yer bırakılıp, oradan başlayarak tıraş edilir, sakal da traş edilir, ama bıyık büyütülür. [Georgi, Johann Gottlieb. Rus devletinde yaşayan tüm halkların tanımı: Onların günlük ritüelleri, alışkanlıkları, kıyafetleri, konutları, egzersizleri, eğlenceleri, inançları ve diğer hatıralar. St. Petersburg, 1799. - 4. Bölüm]
 
Ve birkaç alıntı daha.
 
"Erkekler bir parmak uzunluğunda bir saç tutamı bırakarak başlarını kazıtırlar veya saçlarını çok kısa kestirirler. Daha önce Çerkesler sadece bıyık bırakmış, sakal da bırakan Çerkeslerle karşılaşmak şimdi sıklıkla mümkündür" [Kafkasya'nın tarihsel topografik istatistiksel etnografik ve askeri tanımı. 1834 Johann Blaramberg]
 
"Çerkesler ya da Kabardinler, bir bütün olarak kabul edilir, yapılı ve güçlü, enerjik, yorulmak bilmeyen, aktif, gururlu, at sırtında ve ayakta silahlarla iyice kuşanmışlardır. Başlarını ve sakallarını tıraş ederler, uzun bıyıkları serbest bırakırlar ve itinayla onlara bakarlar." [Jacob Reyneggs. Kafkasya'nın Genel Tarihsel ve Topoğrafik Açıklaması]
 
"Çerkeslerde savaşçılar başlarını tıraş ederler, üstte tepede bir tutam saç bırakırlar; aynı zamanda sakallarını da tıraş ederler." [N.V. Danilevsky, Kafkasya ve onun dağ sakinleri.]
 
"Çerkesler saçlarını, başlarının üzerinde bir tutam hariç keserler, o çok uzun ve örgülüdür." [Y. Thunmann. "Kırım Hanlığı'na Yolculuk.]
 
"Çerkesler, özellikle de Pyatigorsklu olanlar, buralarda etraflarında çok sayıda yaşayan Tatarlar arasında sayılmak istemiyorlar ve görünüş olarak Tatarlar gibi görünmüyorlar. Bir İngiliz, kendileri hakkında şöyle yazar: Çerkeslerin pek çok farklı kabilesi vardır: Dağlı, yani dağlarda yaşayanlarının çoğu putperest olup "traşlı kafalar" anlamına gelen Basıaşılar (басеащенки*) adını taşırlar. Çünkü kafalarındaki tüm saçları tıraş ederler, sadece başın üstünde biraz bırakırlar." [H. Witsen," Kuzey ve Doğu Tataristan ya da çeşitli ülkelerin ve halkların yoğun taslakları.]
 
Efsanevi Kemirgoy prensi Jambulat Boletoko'da da ak'e vardı. General G. V. Novitsky, ona şu şekilde tarif eder: "Kulağının ardında bir tutam saç bulunan, küçük boylu, geniş göğüslü bir adam, Prens Boletoko." [Georgi Vasilieviç Novitsky. Biyografik kompozisyın, "Rus İhtiyarları", 1878]
 
"Çerkesler aktif olarak askeri seferler yaptılar, uzak bir bölgeye göç ettiler, geleneklerini yöre halkının hayatına getirdiler: Çerkesler kafalarını traş ederdi ve başlarının üstünde uzun bir saç tutamı bırakırlardı. Zaporojetsler (Запорожцев**) olarak bilinen bu ordu yoldaşları'ndan böyle ayırt edilirler." [Kazak Sözlük Dizini. - San. Anselmo, California, ABD. Sözlük derleyici G. V. Gubarev, editör yayıncısı A. L. Skrylov. 1966-1970.]
 
Ve dahası: "Oselotlu saç modeli Doğu halklarından Ukraynalılar tarafından ödünç alındı. 1504 yılında, Cenevizli Georgie, bunun Kafkasya'daki Çerkesler arasındaki varlığına işaret etti." [Dmitrij Zelenin. Russische (Ostslavische) Volkskunde. Berlin, 1927. S. 245.]
 
"Eğer bir savaşçı uzun bir dizi çatışma ve savaştan kurtulmuş olarak yaşlanmışsa emekli olmanın zamanı gelmişti, bu durumda Çerkesler Ak'e upsıj (АкIэ упсыж) denilen yani, kafasını tıraşlayan özel bir ayin düzenlediler. Şu anda, "Ak'e upsıj kelimesi, kişinin emekliği için bir metafor haline geldi: "Böyle bir adam, yorgun ve gazi, sonunda yırtıcı olmaktan çıkıyor, sonra ona yapacağı bir şeyler vermek için tanıdıkları gönderiyorlar. Ondan hediye alan tüm arkadaşları, atları ve koçları, boğaları ve diğer şeyleri üretmesi için ona göndermek zorundadır. Bundan sonra o bir efendi olur." [Çerkes halkının etnografik denemesi, Karl Fedoroviç von Steel]
 
Çerkeslerin hayatı böylece sona ererdi. Ama barış onun neşesi değildi. Tüm savaş arkadaşlarını uzun bir hayat boyunca gömdükten sonra, barışçıl bir yaşamla yüklenir ve eski tutkusuna yenilirdi, tekrar savaş zırhı giymeyi ve başlayan bir sefere katılıp, sonunda başını sıcak bir savaş alanına bırakmayı umuyordu.
 
Makale yazarı : Maksim Kuşha
 
 
Çeviri: Tlepşuko Ömer Çakırer
 
Cherkessia.net, 3 Ağustos 2018
 
Açıklamalar:
 
* басеащенки (Baseaşenki) - Dağlı Çerkeslere Nogayların verdiği ad. Anlamı "traşlı kafa" demektir. Nogaylar onlara басы ашык- başı açık der.
 
** Zaporojetsler (Запорожцев) - Ukraynalı bir Cossak alt gruplarından biri. Çerkesler daha Moğol istilası öncesinde askeri menfaatlere dayalı olarak, Kafkasya'nın kuzeyinde bulunan topraklarda, diğer halklardan savaşçı birlikler ile askeri yoldaşlık birlikleri kuruyorlardı. Bu birliklere Altınordu döneminde de rastlanıyor. Çerkesler, Moğol, Tatar, Nogay ve Ukraynalı Cossak toplulukları ile bu tür askeri yoldaşlık birlikleri kurmuşlardı.
 
Yasal Uyarı: Tercümeler, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre korunmaktadır. Bu tercüme, cherkessia.net’in ya da çevirenin izni olmaksızın, tamamen ya da kısmen kullanılamaz.
 
* * * 
 
Значение причесок у адыгов
 
Культовое и даже сакральное значение причесок в патриархальных обществах ,хорошо известно. Исключением не являются и адыги. Для женщин ,заплетенные в одну или несколько кос волосы ,являлись основной прической. Но у мужчин всё было немного сложнее.
 
Жизнь мужчины делилась как бы на три части - детство , зрелость ,старость. Детство заканчивалось в 14 лет и мальчик становился воином. Начиналась его полная тревог и опасностей жизнь. И единственной прической на этот долгий период его жизни становилось АкIэ - длинный клок волос оставлявшийся на темень , на полностью бритой голове. О том для чего именно оставлялся акIэ ,сообщает Дж.Интериано в своем описании черкесского быта ,обычаев и нравов : «Усы носят длиннейшие. Имеют также при себе бритву и оселок для того, чтобы ее оттачивать, так как они бреют голову, оставляя на макушке пучок волос, длинный и спутанный ... для того, чтобы было за что ухватить голову, в случае, если ее отрубят, не марая лица окровавленными руками, оскверненными и загрязненными человекоубийством».
[Дж. Интериано. "Быт и страна зихов, именуемых черкесами". Достопримечательное повествование. Венеция, 1502 г.]
 
Делалось это в том случае когда не было возможности вернуть труп бойца на родину ,во время дальних походов активно практиковавшихся черкесами на протяжении всей своей истории.
 
В следующей выдержке особо подчеркивается что акIэ была атрибутом именно молодых воинов : "Самые суровые ветераны, сгрудившиеся вокруг убитого, были полны сочувствия. Единственная прядь волос, длинная, черная и блестящая, росшая на его голове, обритой по обычаю, была еще одним свидетельством его юности, которое станет меланхолическим украшением на могиле погибшего, чья безрассудная храбрость была главной причиной столь безвременной кончины." [Дж. Лонгворт ,"Год среди черкесов."]
 
Наряду с акIэ , у адыгов бытовало и полное выбриванием головы. Данная прическа безусловно является следствием влияния ислама. "Выйдя там на море, они через 33 дня прибыли в страну, что зовется Зихия, в город, что именуется Матрика .Все мужчины наголо бреют головы и тщательно растят бороды, кроме знатных людей, которые, в знак знатности, оставляют над левым ухом немного волос, выбривая всю остальную голову." [Iulianus Hungarus. "О существовании Великой Венгрии, обнаруженной братом Рихардом."]
 
Множество свидетельств оставленных как иностранными так и российскими источниками подтверждают факт бытования у адыгов этого типа причесок : "Мужское одеяние черкесов весьма красиво. Голову бреют, оставляя наверху небольшой хохолок; бороду также бреют, но усы отращивают." [Георги, Иоганн Готлиб. Описание всех обитающих в Российском государстве народов : их житейских обрядов, обыкновений, одежд, жилищ, упражнений, забав, вероисповеданий и других достопамятностей.- СПб., 1799. - 4 т. ]
 
И еще несколько выдержек.
 
"Мужчины бреют голову или очень коротко стригут волосы, оставляя на макушке клок волос длиною в палец. Раньше черкесы носили только усы, теперь нередко можно встретить черкесов, которые отпускают и бороду" [Историческое топографическое статистическое этнографическое и военное описание Кавказа. 1834 г. Иоганн Бларамберг]
 
"Черкесы, или кабардинцы, рассматриваемые в целом, хорошо сложены и сильны, энергичны, неутомимы, активны, горды, хорошо обращаются с оружием как верхом, так и пешими. Они бреют голову и бороду, отпускают длинные усы и тщательно ухаживают за ними." [Яков Рейнеггс "Всеобщее историко-топографическое описание Кавказа"]
 
"Черкесы бреют голову ,оставляя на верхушке небольшой хохолок ; также бреют и бороду ,но усы отращивают ,для воинственного вида" [Н.В.Данилевский, "Кавказ и его горские жители".]
 
"Черкесы стригут волосы на голове, кроме одного кончика на темени, который они носят очень длинным и заплетенным. " [И.Тунманн. "Путешествие в Крымское ханство".]
 
"Черкесы, в особенности пятигорские, не хотят, чтобы их считали за татар, живущих в большом количестве вокруг них в этих местах. И по внешности они выглядят не так, как татары. Один англичанин пишет про них следующее: черкесов много разных племен: так горские, что означает люди с гор, большая часть которых язычники, и басеащенки, что означает бритые головы, так как они бреют волосы на голове, оставляя их на макушке."[Н. Витсен, "Северная и Восточная Татария или сжатый очерк нескольких стран и народов ".]
 
Легендарный кемиргоевский князь Джамбулат Болотоков тоже носил акIэ. Генерал Г.В.Новицкий, описывает его так : "Небольшого роста, широкогрудый, с оселедцем за ухом ,князь Болотоков ". [Георгий Васильевич Новицкий. Биографический очерк // «Русская старина», 1878г.]
 
Черкесы активно практиковавшие военное отходничество ,массами переселялись на далекую чужбину ,привнося в быт местных народов свои обычаи : "Черкесы брили голову, а на макушке оставляли длинный пучок волос, по тому же обычаю, который известен и у Запорожцев и отличал их "Войсковых товарищей".[Казачий словарь-справочник. — Сан. Ансельмо, Калифорния, С.Ш.А.. Составитель словаря Г.В.Губарев, редактор - издатель А.И.Скрылов. 1966-1970.]
 
И далее : "Прическа с оселедцем была заимствована украинцами у восточных народов. В 1504 г. генуэзец Джорджи указал на ее бытование среди черкесов на Кавказе". [Dmitrij Zelenin. Russische (Ostslavische) Volkskunde. Berlin, 1927. S. 245.]
 
Если воину , пережив бесконечную череду битв и сражений, удавалось состариться и наступала пора уйти на покой ,то в этом случае черкесы проводили особый обряд называвшийся «АкIэ упсыж» - то есть ,сбривания чуприны. В настоящее время слова «АкIэ упсыж» , стали метафорой означающей уход человека в отставку : "Такой человек,усталый и израненный, наконец перестает хищничать. Тогда он посылает по знакомым, чтобы ему подарили что-нибудь на обзаведение. Все его друзья, которые получали от него подарки, обязаны ему прислать на обзаведение лошадей и баранов, быков и прочего. С этого времени он делается хозяином».[Этнографический очерк черкесского народа - Сталь К.Ф.]
 
Так заканчивал свой путь черкес . Но покой не был ему в радость. Схоронив в ходе длинной жизни всех своих боевых соратников ,он тяготился мирной жизни и случалось поддавшись старой своей страсти вновь одевал боевые доспехи и пускался в поход ,надеясь наконец сложить свою голову в жарком бою.
 
Максим Кушxов

Bu haber toplam 2149 defa okundu.


Bu habere yorum eklenmemiştir. İlk yorumu siz ekleyin.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net