Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
“Nartlar” Destanı - Bir Edebiyat Anıtı
04 Ekim 2018 Perşembe Saat 15:43
 
Adıge Mak, 20 Eylül 2018
 
“Dünyayı ışıldatan güneş, dünyaya adaleti getiren bilimdir” diyor atalar sözü. Bu bilinçle Adıge-Çerkesler eğitim ve bilim amaçlı büyük çalışmalar yaptılar, yıllar boyu sürdürdükleri karanlıktan yaşamdan Sovyet iktidarının desteğiyle kurtuldular ve bilim dünyasıyla tanıştılar, daha önceleri okuma yazmaları yoktu ama Adıge folkloru ulusun tüm birikimlerini günümüze taşımayı başarmıştı, bu birikim, bir büyük zenginlik kaynağıydı.

Prof. Dr. Hadeğałe Asker:Nartolog, Yazar.
 
Bu bağlamda yiğitlik destanı “Nartlar” folklorumuzun ana dalı değerindedir, orada ulusal akıl ve zekâ sergilenmiş durumda; bu birikimi, yok olmadan Adıgeler adına toplayıp koruma altına alan, derleyen, düzenleyen ve yayımlayan kişi de, tanınmış bir bilim insanı, Nartolog ve şair olan Hadeğałe Asker’dir. İyiyi arayan ve işleyen bu büyük bilim insanının adını anmamız, ortaya koyduğu ürünler ve 20 eylül gününün onun doğum günü olması nedeniyledir.
 
Hadeğałe Asker, K’eraşe Tembot adını taşıyan Adıge Bilimsel Araştırma Enstitüsü’nde 60 yıl boyunca yorulmak nedir bilmeden çalıştı ve Nartlara ilişkin büyük bir sorunu da çözmüş oldu. Bunun yanında Adıge yazılı edebiyatı üzerinde de çalıştı, Gerisinde ülkeye (SB), insanlara, Adıge yöresine ilişkin şiirlerinin yer aldığı kitaplarını bıraktı. Ancak Hadeğałe Asker’in en büyük, en ilginç yapıtı ve bize armağanı Adıgelerin kadim destanını toplayıp düzenlemesi ve 7 cilt halinde yayımlatması, destana ilişkin kanı ve görüşlerini bilimsel yönteme uygun olarak açıklamış olmasıdır.
 
Hadeğałe Asker’in ortaya koyduğu bilimsel başarıyı dile getirmek zor şey değil, ancak bu bilim insanının yaşamını, bilgisini, yeteneğini ve gücünü destanımıza adamış olduğunu da belirtmemiz gerekir. Adıge diyarının tamamını – söylentileri-menkıbeleri anlatanları, destancıları, masalcıları, şarkı bestecilerini ve ozanları olan köyleri – kağıt kalem elde, koca bavul büyüklüğündeki teybi kucağında dolaşmıştır.
 
Gördüğü, duyduğu her şeyi uzun uzun yoğurdu, süzgeçten geçirdi. En çok da yiğitlik destanı “Nartlar” üzerine çalıştı. Hadeğałe Asker derin bir eğitim ve bilim sahibiydi, işte çalışarak, 1957 yılında Adıge Devlet Öğretmen Enstitüsü’nü bitirdi, 1960 yılında da Şota Rustaveli adlı Gürcistan Bilimler Akademisi’nde yüksek öğrenimini tamamladı. Daha önce, 1942-1945 yılları arasında da askerlik görevini yapmıştı. 1946 yılından başlayarak, sağlıklı olduğu sürece Adıge Cumhuriyeti Sosyal Bilimler Araştırma Enstitüsü’nde çalıştı.
 
1965 yılında dil bilimleri alanında yüksek lisans yaptı, 1991 yılında da profesör oldu. Büyük bilimsel ürünleri bulunuyor. Bunlar Adıge Nart destanının izlediği yola ve ulusun ilginç tarihsel yolculuğuna ilişkindir. Monografiler de yayımladı: ‘Yiğitlik Destanı “Nartlar” ve Kökeni’ (Героический эпос «Нарты» и его генезис), (1967), ‘Adıge (Çerkes) halklarının Yiğitlik Destanı “Nartlar” (Героический эпос «Нарты» адыгских (черкесских) народов), (1987) ve “Ulusal Anıt” (Память нации) adlı çalışmaları var.
 
Hadeğałe’nin en büyük başarısı 1968 – 1971 yılları arasında derlenen Nart söylentilerini yedi cilt halinde yayımlatmış olmasıdır. Önsöz olarak “Adıge Nartları” (Адыгэ нартхэр) adlı filolojik- tarihsel giriş bölümünü yazdı. 1974 
yılında büyük folklorcu Kardenğuš Zeramıқu (КардэнгъущI Зэрамыку) ile birlikte tek bir cilt halinde “Nartlar”ı (Нарты) Moskova’da yayımladı.


 
Vurgulanması gereken asıl şey, 50 yıl önce, 1968 yılında, kadim Adıge destanı “Nartların” ilk cildinin Adıge Bilimsel Araştırma Enstitüsü tarafından Maykop’ta yayımlanmış olmasıdır. Böylece Adıgelerin benzersiz bir destanlarının bulunduğu gerçeği gün yüzüne çıkmış, yüzyıllar boyunca Adıge ulusunun biriktirmiş olduğu zekâ ürünü bir anıt bu 7 ciltte bir araya getirilmiş oldu.
 
Ulusun gelmiş geçmiş yaşam biçimi, dünya görüşü, toplumsal yapısı ve düzeni, ilişkileri, gelenek ve görenekleri, karakteri değişik yönleriyle Nart anlatılarında, tekstlerinde aydınlatılmış oldu. Bu tekstler bilgi ve belge donanımlıydı: Yer adları, ilginç ulusal özellikler, toplumsal ve ulusal ilişkiler, davranış biçimleri, gelenekler, vb…
 
1968 yılında yayımlanan “Nartların” ilk cildini ele alalım: Nart Khase’si (Meclisi) kararını, anlatıldığı gibi sunuyoruz.
 
Hakuç teksti (ХьакIуцу текст; “Nartlar”. İlk cilt)
 
Nartlar son derece merhametliydiler (-Acıma duyguları gelişmişti-). Güç ve cüsse yönünden kendilerinden zayıf, sayıca kendilerinden az olanlara çatmaz, o gibilerle uğraşmaz, onlara vermez ve kalplerini kırmazlardı, İsplere (Adıge Pigmeleri ile) saldırmaz, aksine onları korurlardı.
 
Bu gelenek üzere yaşamlarını sürdürüp giderlerken, bir gün İsp-guaşe (Cüce nine), kocası Ĥımışıĵ yaşama veda etmiş (ölmüş), oğlu Peterez de bir yerlere gitmiş, bir başına, kimsesiz kalmış, destekten yoksun umarsız bir duruma düşmüştü. İsp-guaşe iyice yaşlanmış ve kocamıştı. Bu nedenle Nart Khasesi (Meclis) toplandı ve İsp-guaşe’nin durumunu görüştü.
 
Khase şu kararı aldı:
 
“İsp-guaşe sevdiğimiz bir gelinimizdi. Yaşamımıza ve kazanımlarımıza değer vererek aramızda bulundu; Nart ulusumuza saygı duydu. Bu nedenle, yaşadığı sürece İsp-guaşe’yi koruma altında tutmamız ve ona karşı saygılı davranmamız gerekir. Kalbini kıracak bir kimseyi yüz suç (psek’od, günah) işlemiş sayacak ve ona göre cezalandıracağız”.
 
Khase bu kararı alıp dağıldı… “Yaşlısı olmayanın genci de olmaz” sözü buradan geliyor.
 
* * *
 
Yine başka bir Nart anlatısını görelim, bu da bir Hatikoye (Hatukay) teksti.
 
Setenay- kağağ (Setenay-çiçeği)
 
Setenay-guaşe Kuban Irmağı kıyısında, bir ormanın kenarında güzel bir gül/ çiçek gördü. Setenay-guaşe’nin, “Bu denli güzel bir çiçeği evimizin ön bahçesine dikeyim de gelen geçen görsün” dediği ve çiçeği evine getirdiği anlatılıyor. Çiçeği bahçesine dikti. Ertesi gün çiçeğin yapraklarının solduğunu gördü. Setenay-guaşe çok üzüldü.
 
Bir süre sonra benzeri bir çiçek bulup getirdi:
 
“İlki tutmadı ama bu tutabilir” diyerek ikincisini bahçesine dikti. O da kurudu.
 
Üçüncüsünü getirip: “Öncekiler tutmadı ama bu tutabilir” diyerek, bahçesine dikti. Onun da yaprakları soldu.
 
“Ne diye onları orman kıyısındaki yerlerinde rahat bırakmadım ki !” – dedi kendi kendisine. Çok geçmeden hava bulutlandı, büyük bir yağmur yağdı. Ertesi sabah, kalktığında Setenay-guaşe, çiçeklerinin canlandığını gördü.
 
Setenay-guaşe, yağmur suyunun çiçekleri canlandırdığını anladı.
 
Böylece insanlar suyun yararını öğrenmiş oldular. Bu nedenle, Nartlar “Su, cana benzer” (-Psır, psem fed/ su yaşam kaynağıdır) dediler.
 
Bu 7 ciltlik Nartlar derlemesinde yığınla ilginç ve bilge deyiş, bilgi birikimi var. Yiğitlik destanı “Nartları”, yaratıcısı olan Adıgelerle buluşturan biliminsanı- Nartolog Hadeğałe Asker’in anısı önünde (kendisi aramızda olmasa da) saygıyla eğiliyoruz, onun görüş ve çalışmaları değerli bir elmas gibi Adıge Ulusu’na kalmıştır.
 
Asker, şair
 
Bilimsel çalışmaları dışında, genç ulusal edebiyatımıza da omuz verdi Hadeğałe Asker. Yazılarını 1940 yılından beri yayımlıyordu. Şiirler, şiirsel uzun öyküler, şarkılar (pşınaĺ) bulunan kitaplar yayımladı: “İçten Gelen Şarkı” (Гум иорэд), “Aydınlık Günler” (Мэфэ нэфхэр), “Köyüm” (Сичыл), Adige Islam Kızı” (Адыгэм ыпхъу), “Yurdumun İlbaharı” (Сихэку игъатх), “Yollar” (Гъогухэр), “Umut Işıkları” (Гугъэ нэфхэр), “Asker ve Kız Çocuğu” (ДзэкIолIымрэ пшъэшъэжъыемрэ), vb. Yazdıkları Rusça olarak Maykop, Krasnodar ve Moskova’da da yayımlandı. Şiirlerinden bazıları besteciler tarafından bestelendi, yazılarından bazıları Gürcüce, Bulgarca ve Osetçeye de çevrildi (*).
 
Hadeğałe Asker Adıge Cumhuriyeti ulusal yazarı, RF onursal kültür emekçisi, AC onursal bilim çalışanı, AC devlet ödülü sahibi kişi, Hatikuaye, Neşukuaye, Şıncıye köyleri ve Psıšope (Psışuap/Lazarevsk) ilçesi (Şapsığe) onursal hemşehrisi, Avrupa Kafkas Çalışmaları Örgütü mensubu, Adıge (Çerkes) Uluslararası Bilimler Akademisi ve 1959 yılından beri de RF Yazarlar Birliği üyesiydi. Adıge Ulusunun tarihini bilen ve onu derinliğine açıklayan bir yazardı, ulusu için canla başla çalıştı, zengin bir miras bıraktı, bundan sonrası için bize düşecek olan görev, bu mirası okumak, öğrenmek ve ilerletmek olmalı.
 
Mamırıko Nuriyet, Adıge Mak, 20 Eylül 2018
 
Not-1: Hadeğałe Asker’in yazılarının bazıları tarafımdan ve başkalarınca Türkçeye de çevrildi- hcy
 
 
 
Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız
 
Cherkessia.net, 4 Ekim 2018

Bu haber toplam 3223 defa okundu.


ADMİN-2

Sayın İlhan Cengiz,

''Yorum Ekle'' bölümünden yorumunuzu yazabilirsiniz. Ayrıca Facebook eklentisi de açıktır. FB eklentiden yaptığınız yorum gözükmektedir. Bilginize sunarız.

Saygılarımızla.

Ç.NET- ADMİN2

05 Ekim 2018 Cuma Saat 14:06
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net