Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Çerkes Mitolojisinde Psıguaşe (Псыгуащэ)
05 Kasım 2018 Pazartesi Saat 16:29
Çerkeslerde su perisi (Psıguaşe-Псыгуащэ), Germen-İskandinav folklorundaki Undina ile arasında özdeşleşen bir dizi özelliğe sahiptir.
 
Örneğin, her ikisi de insanlar için ölümcül bir şeydir, her ikisi de açık gecelerde karaya çıkmış ve uzun saçlarını taramışlar, balık kuyruklarını tutmuşlar, erkek yolcuları ikna etmeye çalışmışlardır. Bazı durumlarda onlara dokunuşa geçebilir ve hatta onlarla evlenebilirler. İkisi de havanın durumunu kontrol edebilir, yağmur yağdırabilir.
 
Psıguaşe'nin Çerkesler tarafından tanımı belirsizdi. Çoğu zaman anlatıcılar onu genç bir kız olarak tanımladılar, o kadar güzel ki, ona bakanlar onun tılsımı tarafından hemen büyüleniyor ve gönüllü olarak suların derinliklerine gidiyordu. Parıldayan bir yüzü vardı, parmaklarında zarlar ve bacakları yerine büyük bir balık kuyruğu vardı.
 
Diğer anlatılar Psıguaşe'yi korkunç dişleri olan, şiddetli çığlıklar atan iğrenç görünümlü yaşlı bir kadın (Psıxo nane Псыхъуэ-нанэ) olarak tanımlar.
 
Bu iki folklor imgesi algısı, birçok kültürün karakteristiğidir. Örneğin, antik Yunan mitolojisinde, Demeter imgesi hem genç bir kız hem de yaşlı bir kadın tarafından temsil edilir. Açıkçası bu, efsanevi imajları somutlaştıran unsurların belirsizlik algısından kaynaklanıyor. 
 
Örneğin, sakin bir durumda nehirler bir güzellik ve tazelik modeli olarak algılanırlar, ancak taşkın bir durumda onlar, yıkım ve ölümcül tehlike ile ilişkilendirilirler.
 
Fanilerden birisinin Psıguaşe ile tanışması mümkün olsaydı, onu çoğu zaman öğlen sıcağında kıyıda bir ağacın gölgesinde otururken ve uzun saçlarını tararken görürdü.
 
Adıgelerin inançlarına göre, kıyıda bulunan dalga kabartılarını seçmek mümkün değildi, çünkü eğer Psıguaşe'nin sudaki hareketinden kaynaklı bir dalga olduğu ortaya çıkarsa, bu o köylülerin köyünü ve yakınlardaki köyü de tehdit ediyordu.
 
Psıguaşe ile karşılaştıklarında, hiç korkmazlar ve gözlerine bakmazlardı (Undina'da olduğu gibi). Aksi halde sonsuza kadar, o bakan kişinin yüzü çarpık kalırdı.
 
Psıguaşe sadece nehirler veya göllerin sularını kontrol etmez, aynı zamanda yağmur da yağdırırdı. Kuraklık dönemlerinde Şapsığlar, Psıguaşe'yi hoşnut etmek için, dağ göllerinden veya yüksek dağlardan su getirir ve denize dökerdi. Aynı amaçla, Hantse Guaşe için bu ünlü ritüeli nasıl yaptıkları da farklı yazarlar tarafından tekrar tekrar anlatılmıştır.
 
Şapsığlar, 1939'da, yıldırım çarpması ile ölen birinin taş mezarında, ayakkabılarını ve şapkalarını çıkartarak, mezarın etrafında el ele tutuşarak saat yönünün tersine hareket ederek ve aynı zamanda bir dua şarkısı söylediler:
 
"Büyük geçitte bu gürültü oldu,
 
Lebgeğub'da şimşek parladı,
 
Nıhetkh'de yıldırım çarptı,
 
Ve burada Thagapş'ta yağmur yağdı"
 
Çerkesler böyle şarkıların ve duaların özel bir güce sahip olduğunu düşündüler. Bunları Şimşek Tanrısı Şıble, Psıguaşe ve elementlerin diğer efendilerine adamışlardı.
 
Göklerin arasından gök gürültüsü ve fırtınaların sembolü, fırtınalı gökyüzünün tanımlandığı siyah kanatlara sahip bir kuzgundu. Sık görülen karganın yağmur veya kar yapışının habercisi olduğuna inanılıyordu. 
 
Çerkeslerde, özellikle Şapsığlarda, yağmur yağdırmak için bir diğer yol, karga yuvasını deniz suyuna bırakmaktı. [Gurevich I., "Çerkes Şapsığlar arasındaki kırsal topluluk dini", 1940, s.39.]
 
 
Not: Psıkho-Nane, İskandinav mitolojisinde, Beowulf'un Gotlandtan Danimarka'ya öldürmeye gittiği Grendel adındaki dev'in deniz kızı olan annesine benzer özelliklere sahiptir.
 
Undina (Undine yada Ondine, Rusça Ундина ), Fransız halk masallarında su tanrıçası (Nymph) olan bir su perisi idi. Ondine nefes kesici bir şekilde güzeldi ve 'bağımsız ruh' denilen bir bağımsızlık çizgisine sahipti. Bütün su perileri ve deniz kızları gibi o da erkeklerin zıttıydı.
 
Bir su perisi bir erkeğe aşık olur ve onun çocuğunu taşırsa, ebedi yaşamını yitirerek ölümlü bir kadın gibi yaşlanmaya başlıyordu. Ondine, Fransız halk masalları dışında, Kelt ve Germen-İskandinav mitolojisinde önemli bir figür. Fransız ve Kelt (İrlanda, Breton, Galler, İskoçya) mitolojisine Germen-İskandinav mitolojisinden geçmiştir.
 
Çeviri: Tlepşuko Ömer Çakırer
 
Cherkessia.net, 5 Kasım 2018
 
***
 
Дева Вод, у адыгов
 
Хозяйка воды Псыгуащэ, у черкесов имеет ряд черт отождествляющих её с Ундиной из германо-скандинавского фольклора. Например обе смертельно опасны для людей, обе ясными ночам выходили на берег и расчесывали свои длинные волосы, имели рыбьи хвосты, стремились увлечь путников-мужчин ,в некоторых случаях вступая в связь или даже в брак с ними. Обе управляли погодой, насылали дожди.
 
Восприятие Псыгуащэ у адыгов, было двойственным. Чаще всего сказители описывали её как молодую девушку, настолько красивую что кто бы не взглянул на неё тут же пленялся её чарами и добровольно заходил в пучину вод ,где и погибал. У неё лучезарное лицо ,руки с перепонками на пальцах, а вместо ног большой рыбий хвост.
 
Другие же сказители описывали Псыгуаще как отвратительную старуху (Псыхъуэ-нанэ;),с острыми зубами и свирепым до исступления нравом.
 
Такое двойственное восприятие фольклорных образов характерно для многих культур. Например в древнегреческой мифологии образ Деметры представлен и молодой девушкой и древней старухой. Очевидно связано это с неоднозначным восприятием стихий ,которые олицетворяли данные мифические образы. Например реки в спокойном состоянии воспринимались как образец красоты и свежести ,ну а в бурном состоянии они ассоциировались с разрушениями и смертельной опасностью.
 
Если удавалось кому нибудь из смертных встретить Псыгуаще ,то чаще всего сидящей в полуденный зной под тенью прибрежного дерева ,расчесывавшей гребнем свои длинные волосы. По поверьям адыгов ,ни в коем случае нельзя было подбирать найденный на берегу гребень ,потому как окажись он гребнем Псыгуащэ ,то погибель грозила бы и поднявшему его и близлежащему к этому месту селу. При встрече с Девой Вод нельзя было пугаться и смотреть ей в глаза (как и в случае с Ундиной) , иначе лицо посмотревшего навсегда оставалось перекошенным.
 
Псыгуащэ покровительствовала не только водам речным или озерным ,но и дождю. В засушливые периоды шапсуги ,дабы задобрить Псыгуащэ, приносили воду из заоблачных озер либо высоких горных родников и выливали её в море. С той же целью проводился и знаменитый обряд Ханцегуащэ многократно описанный у разных авторов .
 
B 1939, каменной могиле убитого молнией человека ,где сняв обувь и шапки ,встав вокруг могилы и взявшись за руки двигались против часовой стрелки и при этом пели песнь-молитву: 
 
"На Большом перевале что бы загремело,
 
В Лебгегубх чтобы молния блеснула,
 
На Нихетх чтобы молния ударила, 
 
А здесь в Тхагапше что бы дождь пролился."
 
У черкесов считалось что такие песни-молитвы обладали особой силой. Они посвящались громовержцу Шиблэ, Псыгуащэ и другим покровителям стихий.
 
Символом грома и грозы у адыгов выступал ворон , с черными крыльями которого отождествлялось грозовое небо. Считалось что частое воронье карканье предвестник дождя. Одним из способов вызывания которого у черкесов , в частности у шапсугов , было опускание вороньего гнезда в морские воды.
 
[Гуревич И., "Религия сельской общины у черкесов-шапсугов", 1940, С.39.] 
 

Bu haber toplam 2562 defa okundu.


Bu habere yorum eklenmemiştir. İlk yorumu siz ekleyin.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net