Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
1. Dünya Savaşında Anavatan (хэку) Çerkesleri
14 Kasım 2018 Çarşamba Saat 21:21
1 Kasım 2018 tarihinde dünya tarihinin gördüğü en büyük savaş olan Birinci Dünya Savaşı sona ereli 100 yıl oldu.
 
Savaşın çıkış nedeni olarak Sırp öğrenci Gavrilo Princip’in Avusturya Veliahd Prensi/ Dük Franz Ferdinand ile eşi Sophia Hotek’i 28 Haziran 1914’te Saraybosna’da katletmesi gösterilmişti. Bu yüzden birçok ülke savaşa katıldı ve birbirini kırdı.
 
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Sırbistan’dan üç gece-iki gün içinde Avusturya düşmanı olan devlet görevlilerinin işlerine son vermesini, ordudaki komutanları ihraç etmesini, terörist örgütlere üye kişileri tutuklamasını, bunları denetlemek üzere Avusturya polisinin Sırp topraklarına girişine izin verilmesini istedi.Polis girişi dışındaki istekler Sırp yönetimince kabul edildi. Bir ay sonra isteklerin yerine getirilmediği gerekçesiyle Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Sırbistan’a saldırdı.
 
Rusya İmparatorluğu, önceleri de her konuda Sırbistan’ı destekliyordu. Savaş patlak verince Rusya seferlik ilan etti. Almanya karşı çıktı, 12 gün içinde topladığı askerleri terhis etmesini istedi, ama Rusya buna uymadı.
 
Alman İmparatoru Kayzer Wilhelm Rusya İmparatoru II. Nikola’nın akrabasıydı, ancak yine de Rusya’ya savaş ilan etti ve Osmanlı İmparatorluğu ile ittifak antlaşması imzaladı. Böylece savaş başlamış oldu.
 
Adıgey ile Kuban oblastında (il) yaşayanların içinden çok kişi Rus Ordusu saflarına alındı. İmparator II. Nikola’nın emriyle içinde altı alayın yer aldığı bir süvari birliği/tümen (шыу дивизие) oluşturuldu. Çerkes Alayına Adıgeler, Karaçaylar ve Abhazlar alındı. 
 
Süvari tümeni Güneybatı cephesine gönderildi, Avusturya-Macaristan birlikleriyle Karpatlar’da çarpışıldı. Tümen sonraki yıllarda Stanislovov ve Glumaç’taki şiddetli çarpışmalara katıldı. Dinyester ile Prut arasında da düşmanla çarpıştılar. 1915 yılında tümen çoğunca savunma pozisyonunda kaldı. Ukrayna’da Zaleşiki denen kentte yapılan savaşta Çerkes Alayı ölü, yaralı ve travma geçirmiş olarak 7 subay ve 94 süvari kaybetti.
 
Albay Kırım Sultan-Girey (Къырым СултIан-Джэрые) komutasındaki Çerkes Alayı’nın küçük köylerden birinde nasıl savaştığına ilişkin tümen komutanı şöyle yazmıştı: “Sultan-Girey cepheden çekilmeden, canını dişine takarak, 27-29  Eylül günleri boyunca üç gün direndi ve düşmanı püskürttü, düşman iyi donanımlıydı, yine de düşmanı kovalıyor ve sert bir savaş yürütüyordu. 300 asker ve iki makineli tüfek, iki katlı hendek, demir çitlerle çevrili ve mayınlanmış Petlikovce Nova denen yerde duraksamaksızın düşmanla çarpıştı.
 
1916 yılı yaz mevsiminde Kafkas Süvari Tümeni Güneybatı Cephesinde savaştı, “Brusilovsky atılımı” denen saldırıya katıldı. Demiryolu istasyonu Okno ele geçirildiğinde 150 düşman askeri tutsak alındı, tümenin 11 ölü ve 29 yaralısı vardı. O yerdeki yiğitlikleri nedeniyle komutanlar Açumıj İshak, astsubaylar Bjıhako Alceriye (Elgirey), Mardov Mustafa, erler Yusup Asakov, Lev Mıhamet-Girey ve Hamit Semenov Georgivski haçları ile taltif edildi.
 
Yıl sonunda Kafkas Tümeni (“Vahşi Tümen” de deniyordu) Romanya Cephesine gönderildi, oradaki 4. Orduya katıldı. Tümen son savaşlarını Stanislavov kentinden ilerleyerek Kaluş (Kalush) ve Dolin taraflarında verdi. 1917 yılında Rus Ordusu çok sayıda insan ve silah kaybına uğradı, disiplinsizlik baş gösterdi. Kuban boyundan (il) ve Adıgey’den giden alaylar da ağır kayıplar verdiler. Birinci Dünya Savaşı birçok yıkıma yol açtı. Alaylar, savaş boyunca 30 bin öldü, yaralı ya da kayıp verdiler.
 
Adıgeler ve Kazaklar düşmana şiddetle karşı koydular. Ulusal dayanışma ve gerçekçiliğe ilişkin bir anlatıyı yeniden anımsayalım. Olay 1915 yılında bütün Rusya’da da haber olmuştu. Çerkes Alayı 2. Bölüğü’nde Hakurınehable köyünden Boceko Tırkubıy adlı yaman bir er bulunuyordu. Tsu-Babino köyü ele geçirilirken ağır yaralanmış, ertesi gün ölmüş, Yumanovka köyünde toprağa verilmişti.
 
Alay komutanı ile Alay imamı Nabeko Mıŝevest, birlikte askerin babası Boceko Karanef’e oğlunun defnedildiği yeri belirten bir yazı gönderdiler. İki ay sonra Karanef, oğlu Tırkubıy’ın mezarını görmek için Güneydoğu Galiçya’ya gitmişti. Haber kısa sürede her tarafa yayılmış, Kafkas Süvari Tümeni karargahına değin ulaşmıştı.
 
İmparator Mihail Aleksandroviç haberi duyduğunda, Kuban oblastı Maykop ilçesi Hakurınehable köyünden Boceko Karanef’in St. Petersburg’daki Ordu Bakanlığı Baş Karargâhına ülke savunmasını ana görev saydığını, savaşta ölen büyük oğlunun yerine küçük oğlunu getirdiğini, abisinin yerine alaya alınmasını istediğini bir dilekçe vererek dilemiş bulunuyordu. İmparator’un yanıtı,“Çabası için” (За усердие) yazılı bir altın madalyayı Boceko Karanef’e göndermek oldu.
 
Birinci Dünya Savaşı Rusya İmparatorluğu yanında Avusturya-Macaristan, Osmanlı ve Almanya imparatorluklarının da sonunu getirdi.
 
Savaşa 38 devlet katıldı, bu devletlerde yeryüzü nüfusunun yüzde 62’si yaşıyordu. Savaş 10 milyonu asker olmak üzere 20 milyon insanın ölümüne yol açtı. Sadece Rusya’da 2 milyon kişi öldü.
 
11 Kasım 1918’de Fransa’nın Compiègne/ Kompiyen Ormanında (Forêt de Compiègne) Fransız Mareşali Foch’un vagonunda Almanya ile Antant ülkeleri temsilcileri arasında savaşa son veren ateşkes antlaşması imzalandı. Ardından 10 Ocak 1920’de savaşı kazanan taraf (Sovyet Rusya dışında) ile Almanya arasında Versay Antlaşması yapıldı. Böylece Birinci Dünya Savaşı dört yıl üç ay sürdükten sonra sona ermiş oldu.
 
Açumıj Kazbek, (Tarih bilimleri doktoru) Adıge mak, 12 Kasım 2018
 
Kaynak: http://www.adygvoice.ru/wp/%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%8D%D1%85%D1%8D%D1%80-%D0%BF%D0%B0%D1%87%D1%8B%D1%85%D1%8C%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8D%D0%BC-%D0%B4%D1%8D%D0%B7%D1%8D%D1%83%D0%B0%D0%B3%D1%8A%D1%8D%D1%85/
 
Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız
 
Cherkessia.net, 14 Kasım 2018

Bu haber toplam 3239 defa okundu.


Bu habere yorum eklenmemiştir. İlk yorumu siz ekleyin.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net