Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Adıgağa ve Kişiliğinin Yaşam Dünyası
19 Ağustos 2019 Pazartesi Saat 17:40
Adıgağa (Адыгагъэ), Çerkes( Adıge) etiğinin evrensel olarak kabul edilen bir tanımıdır. 
 
Bu kelime genellikle iki dilli sözlüklerde temsil edilir, bkz.: “Аdıgağa (Çerkeslik-Adıgelik), Adıge etik ilkeleri ve normların tamamı: insanlık, duyarlılık, iyilik, alçakgönüllülük, misafirperverlik, asalet vb."(Şaov 1975:20), “Adıgağa-Kabardey etiği, asalet, eğitim, misafirperverlik” (Kardanov 1957:20), Adige Dilinin Açıklayıcı Sözlüğünde, bu kavram tüm Çerkeslerin (Adıgelerin) ortak ahlaki ve hukuki davranış kuralları Adıge xabze (Адыгэ хабзэ), Adıge halkının özellikleri Adıge shen (Адыгэ щэн) ile odaklanıyor. (Hatanov Keraşeva 1960:3)
Resim: Hamit Savkuev
 
Bu kadar etkileyici içeriği iletmek için seçilen terim çok şey ifade ediyor. Halkın kendi isminden türetilen, bir çok neslin manevi, ahlaki kültürünün ve enerjisinin akümülatörü ve tercümanı olması ile ilişkilidir. Prensip olarak, bu gerçek bir izlenimdir. Adıgağa, Adıgelerin doğasında bulunan en iyi özellikleri bir araya getiriyor. Bu sadece ahlaki bir ideal değil, aynı zamanda dünya yaşamının ve Çerkeslerin ulusal ruhunun özel bir ifadesidir.
 
Yüksek bir ulusal öz-farkındalığın varlığında, Adıgağa idealinin arayışı, bireyin içsel ihtiyacı haline gelir; Adıgelik en yüksek onur görevi olarak kabul edilir. Bu bağlamda”Adıgağa, insanın kendisine, diğerlerine ve Tanrı’ya olan görev borcudur” (İbrahim Serguse). Bu ideolojinin prizmasıyla, bireyin kendine saygı duyması, algılanan ve gerçekleşen somut olaylar, ayrıca belki de her şeyden önce diğer insanların tutum ve davranışları gerçekleşiyor.
 
Adıgağa, büyük ölçüde dünya algısını, yaşam tarzını, sorunlu durumlar da dahil olmak üzere bir çok yönden pratik bilincin en önemli bileşenlerinden biri haline geliyor. Adigağa sahibi olan, (адыгагъэ зыхэлъ) Adıge ahlakının emirlerine uygun olarak Adıgelerin doğal ruhunu canlı olarak yaşayan bir insanı hisseden, düşünen ve hareket eden kişidir.
 
Fakat uygun ve var olan, ideal ve gerçeklik arasında, ahlaki ilkeleri bir kişinin kendi tarzında yorumlama, kişinin ahlaki sistem tarafından verilenle veya verilen bilincin gerçek durumuyla çakışmayan kendi değer ve öncelikler ölçeğini oluşturma imkânını açan belirli bir mesafe, bir çeşit serbest seçim alanı vardır.
 
Şu anki toplum (Parsons 1964: 391). Başka bir deyişle, sosyal olarak tanımlanmış dışsal değerlerden farklı olan içsel kişisel değerler vardır (Bkz: Sorensen 1967; Chisholm 1978). 
 
Resim: Hamit Savkuev
 
Bu temelde, bireysel ve grup düşünme, davranış ve kültür stilleri ortaya çıkar (Kroeber 1948; Osgood 1960; Keller, Braun 1968; Deutsch 1964.) Diğer etik sistemlerde olduğu gibi, Adıgağa da çeşitli ahlaki davranış biçimlerini ve stillerini bile teşvik eder. Aynı zamanda, var olan sosyal ilişkilerin dengesini bozabilecek sapmaları önlemek için, bireysel ahlak kurallarını etkilemek için tasarlanmış önemli yönlendirme, kontrol işlevlerini gerçekleştiren bir kurumdur.
 
Açıkçası, her durum için ve her şey durumundaki kurallarla ilgili değildir. Etik, yalnızca genel düşünce ve davranış ilkeleri ile donatılmıştır. (Brandt 1989: 83; Vacek 1986: 370; Guseinov 1986: 179).
 
Adıgağa, zihinsel bir örgütlenme mekanizması ve gerçekliğin, gerçek ilişkilerin etik olarak rasyonelleştirilmesi, sosyal gerçekliği inşa etmenin sosyal olarak tanımlamanın bir yoludur. Ancak aynı zamanda, her türlü düşünce ve davranış tarzı için ahlaki yasaların ruhu ile genel yönelimi korunurken, belirli bir ahlaki süreç çerçevesinde arzu edilen veya mümkün olanı seçme ve uygulama özgürlüğüdür.
 
Etiğin yaşam dünyası üzerindeki etkisinin derecesi, bir dizi nesnel ve öznel şartlara ve koşullara bağlıdır. Örneğin, Adige etik ilkelerinin absorbe edilip zayıflatılması, başlı başına bir entropi (sistem düzensizliği) tehdidi oluşturur.
 
Resim: Hamit Savkuev
 
"Adıgağa” teriminin sadece "Adıge etiği" anlamında değil, aynı zamanda bir kişinin, grubun, toplumun ve bir halkın ahlaki kültürünün gerçek durumunun veya karakterinin değerlendirmesi içinde kullanıldığının önemli bir göstergesidir. Adıgağa sahibidir.(адыгагъэ хэлъщ) Adıgağa mahrumudur (адыгагъэ хэлъкъым) İçlerinde zaten çok az adıgağa var. (адыгагъэ щIагъуэ яхэлъыжкъым) Adıgağa gösteriliyor. (адыгагъэ хузэрахъэр), Adıgağa göstermediler. (адыгагъэ къыдахакъым)
 
Anladığımız gibi yukarıda belirtilen ahlaki niteliklerden bahsediyoruz: insanlık, saygılılık, alçakgönüllülük, incelik, cesaret, cömertlik, adalet, sağduyu, vb. Bunlar mevcut olabilecek olumlu değerlendirmelerdir. Ancak, olmaması,eksik veya zayıf, yeterince açık ve net bir şekilde tezahür etmemesi, etik cehalet ve ruhsal gerileme, çökmesi, kişinin veya grubun olumsuzluk kusuru olarak ortaya çıkar. Bu nedenle düzenleme devreye girer : Adıgağa’ya hakim ol (Адыгагъэ зэхэфлъхъэ) yani, insan olmak,bilge,asil olmak.
 
Resim: Hamit Savkuev
 
Adıgağa, gördüğümüz gibi, sosyal ve bireysel-kişisel ahlaki kodların özel bir ifadesidir. Bu kodların etkileşimi, ahlaki yönelimli bir zihniyet imajını yaratıyor. Adıge hal-shen (Адыгэ хъэл-щэн) Adıge toplumunun temel kişiliğini ifade ediyor. Ancak bu konu hakkında nesnel bir şekilde konuşmak için Adige etiğinin örgütsel yapısını ortaya koymak gerekir.
 
 
Kaynak: Bgajnoko Barasbi ,Adıge Etiği, Nalçik:El-Fa,1999 (http://ethics.kbsu.ru/book/g2/parag1.htm)
 
Çeviri: Beşto Yılmaz Beştepe
 
Cherkessia.net, 19 Ağustos 2019

Bu haber toplam 2940 defa okundu.


Nazar Hamit

Упсэу Илмаз. !уэгъуэшхуэс мыр.

21 Ağustos 2019 Çarşamba Saat 15:56
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net