Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
“Abaza“ Teriminin Çerkesçe ve Abhazca Kullanımı
25 Ocak 2020 Cumartesi Saat 18:40
Çerkesçe Batı Çerkes alt etnik gruplarını ifade eden ve daha sonra Abazinlerin kendi adı haline gelen “abaza“ terimi, son zamanlarda tarihsel tartışmaların, bölgesel iddiaların ve spekülasyonların konusu olmuştur.
 
Günümüzde, tarihsel literatürde bulunan "abaza" teriminin otomatik olarak Abhazlara veya Abazinlere atfedildiğinde, yanlış anlamalara, hatalara ve spekülasyonlara yol açan yaygın bir uygulamadır.
 
Bu yüzden, Teofil Lapinski’nin (Çerkeslerin yanındaki Polonya müfrezesinin başında savaşan Polonyalı bir gönüllü) "Abazlar ve “Abazia" sözlerini "Abhazlar" ve "Abhazya" ile değiştiren, yazarlar saçma sonuçlara varıyorlar.
 
O. Kh. Bgajba, S.Z. Lakoba Lapinski’nin Lord Palmerston’a söylediği sözler hakkında yazıyorlar: "Abhazlar kendileri, şu anda, tek kabileyi temsil ediyorlar." Dedi. "Kafkasya’da Rusya’ya güçlü bir direniş sürdürmeye devam ediyorlar"  (bkz. "Eski çağlardan günümüze Abhazya tarihi ", Sohum, 2007).
 
Bu arada Lapinski Çerkeslerin alt boyu olduğunu bilerek Abazeh lerden söz etti, Abhazlar hakkında değil. 1862’de Londra’ya Abhazlar gitmedi, Çerkes delegasyonu gitti.
 
Çerkes dilindeki ikinci "a" ile vurgulanan "Abaza" terimi, Batı Çerkes alt etnik gruplarını ifade eder. (Natuhay, Şapsığ, Vubıh,cih, Abazeh)
 
Çerkesçe bunlara, Abaza jile (абаза-жилэ) (Doğu lehçesi), Abaza chil (абаза-чиль) (Batı lehçesi) deniyor.
 
Çerkesçe, Abhazlara ve Abazinlere sırasıyla azğa/azga (азгъа/азга) (Abhaz) ve Beshağ/Bashag (бэсхьагъ/басхаг) (Abazinler) olarak adlandırılırlar.
 
Son zamanlarda, özellikle diasporada, Abhazlar ve Abazinler ile ilgili orijinal isimleri olan Azğa ve Beshağ'ın yerine "abaza" terimini kullanma eğilimi oluşmuştur. Buda ek olarak karışıklıklara neden oluyor.
 
Örneğin, James Bell Çerkes anlamında "abaza" terimini kullanır, onlara Vubıhler ve Vubıh dili (Abazabze) der. Abhazlara abazalar demiyor, ancak Çerkes ismiyle "azğa" – "azra", Fransızca "r" Çerkesçe "ğ" ye dönüşüyor. Bell, Abhazlar ile ilgili olarak "abaza" terimini kullanmadı.
 
Ancak, Abhaz yazar Sh. D. İnal-İpa'nın yazmasını engellemedi, şöyle yazıyor:
 
"Çok iyi bilgilendirilmiş yazarın, ( yani J.Bell, R.K.) Vubıhler hakkında, Kafkas dağlarının hem güney hem de kuzey taraflarında Abhazca konuşan çeşitli kabilelerin genel tanımı olarak kullanılan "abaz" veya "abaza" teriminden söz etmesi de dikkat çekicidir. " (bkz.Ş. D. İnal-İpa,Vubıhler”
 
Yani İnal-İpa, James Bell'in "Abaza" terimini Abhazca konuşan kabilelerin bir tanımı olarak yorumlamasına rağmen, Bell'in kendisi Abhazlara "abaza" değil, "azra" demiştir.
 
"Abaza" teriminin Abhazlara bağlanması, Abhazya'nın sınırları hakkında sözde Anapa ve benzerleri hakkında saçma iddialarla karşılaşmamıza yol açıyor. Bu özellikle Karadeniz kıyılarında Çerkes alt etnik grupların yerleşmesinin iyi bilindiği ve belgelendiği XlX yüzyılındadır.
 
T. Lapinski'nin "abaza" ve "Abazia" nın "Abhazlar" veya "Abazinler" olarak yorumlanması da yukarıda daha önce bahsettiğimiz örneklerden biri olan aynı hataya dayanmaktadır. Bu bağlamda, Lapinski'nin kimin hakkında yazdığını ve "abaza" terimiyle kimi kastettiğini ayrı ayrı ele alacağız.
 
Lapinski, "Abazas" terimini Çerkesçe Abaza jile (Aбаза-жилэ) anlamına uygun olarak kullanıyor. onları Batı Çerkes alt etnik grupları ( Nattuhayler,Vubıhler, Şapsığlar v.b) olarak gösteriyor.
 
Lapinski’nin orijinal alıntılarının Ruscaya çevirisi ile okuyucuların Lapinski’nin "Abaza"sının Çerkes (Adıge) olduğuna dair hiçbir şüpheleri kalmamasını sağlayacağız. (Çeviriler Almir Abregov tarafından yapılmıştır).
 
Lapinski VI. Kitabının Önsöz (Vorrede) sayfasında şöyle yazıyor: "In dem vorliegenden Werke findet der Leser nur eine ausfuhrliche Schiielderung des unabhahgigen Volkes der Abasa oder, wie man sie in Europa nennt Tscherkessen..."
 
("Önerilen çalışmada, okuyucu sadece bağımsız Abaza halkının veya Avrupa’da çağrıldıkları Çerkesler olarak ayrıntılı bir tanıtımını bulacaksınız...") Böylece, Önsözde Lapinski, "Abaza" ve "Çerkes" terimlerini eş anlamlı olarak kullanıyor.
 
Çerkeslerin sadece Adıgeler olmadığı, özellikle diğer halklar olarak da adlandırıldığı iddia edilen bir itirazla karşılaşılabilir. Bu bazen diasporada gerçekleşir, burada Adıgelerin diasporanın ezici çoğunluğunu oluşturması nedeniyle yakın zamana kadar Kafkasya'dan gelen tüm göçmenler Çerkes olarak adlandırıldı.
 
Bu bağlamda, Lapinski'nin açıklayıcı ifadesini veriyoruz - s.37: "Ich komme zu der Beschreibung des unabhangigen Theiles von Abasien, des LANDES DER ADIGHE." 
 
 (“Adıgelerin ülkesi Abazia bağımsız bölümünü tanımlamaya devam ediyorum”)  Dolayısıyla,, hiçbir belirsizlik yoktur. Abazya, Çerkesya Lapinski, bu Adıgelerin ülkesidir.
 
Fotoğraf açıklaması yok.
 
Lapinski ayrıca Çerkes ülkesinin sınırlarını da gösteriyor ve bir kez daha güneyde Bzıb Nehri boyunca geçtiğini doğruluyor: “Die naturliche Granze des Landes (der Adighe. - AA) sind: im Westen das Schwarze Meer, im Norden und Osten der Fluss Kuban, im Suden der kleine Fluss Bsyb. " ( "Ülkenin doğal sınırları (Adıgeler A.A.) şunlardır: Batıda Karadeniz, kuzeyinde Kuban nehri , Doğusunda ve güneyinde küçük Bzıp nehri")
 
Sayfa 39'da devamını okuyoruz: : "Das Klima des ADIGHE-LANDES ist mit dem des mittleren Europa's zu vergleichen..." ("Adıgeland (Adıge ülkesi) iklimi Orta Avrupa iklimi ile karşılaştırılabilir. ")
 
Gördüğünüz gibi, Lapinski, serbestçe Abaza adından Adıge adına geçiyor. Başka bir yerde, 40. sayfada okuyoruz: "Die Waldungen im Adighe-Lande" ... Tercüme: "Adıgeland (Adıgelerin ülkesi. ")… Sayfa 68'de okuyoruz: "Sie nennen sich auch Adighe, und halten sich, eben so wie alle Abasen, ... " ("Kendilerine Adıge diyorlar ve diğer Abazalar gibi…") Lapinski’nin iki ciltli, “Die Bergvolker des Kaukasus und Freiheitskampf gegen ölüyor Russen” kitabında, Vubıhler de dahil Çerkeslerin (Adıgelerin) özgürlük mücadelesini anlatıyor, Abhazları değil.
 
Batı Çerkes alt gruplarını ifade eden "Abaza" teriminin ve Abaza jile/Abaza chil türevlerinin varlığı bir çok yazar tarafından yazılmıştır.
 
Novitski makalesinde "Adexe halkının yaşadığı arazinin coğrafi ve istatistiksel incelemesi " (1829 yılı , Tiflis tablolar, № 22) Vubıhlerin Çerkes olduğunu ve "Abaza" teriminin etnik olmaktan ziyade "hor görme anlamında" olduğunu iddia ediyor.
 
Albov, Vubıhlerin Çerkesçe ve "abaza dili" (abazebze) gibi özel bir dilde konuştuklarına dikkat çekerek ,Abhazca anlamında yanlış yorumluyor. A. N. Genko, "Abaza"teriminin etnik değil sosyal olduğunu belirterek Albov'un yorumundaki yanlışlığa dikkat çekiyor.(bkz. A.N.Genko, "Vıbıhlerin dili")
 
"Abaza" terimi hakkında, Batı Çerkes gruplarının, Çerkesler için sosyal belirleyicisi olarak L. Lyulye yazıyor: "Kabardeyler ve feodal yönetimi koruyan diğer Adıge boyları (bizim tarafımızdan vurgulanan R.K.) Abzehler,Şapsığlar ve Natuhaçlar "Abazin halkları" anlamına gelen Abadze chil adıyla adlandırıyorlar. "
 
Bununla birlikte, Lyulye çelişkiye düşüyor. Bir yandan "abaza" teriminin sosyal olduğunu, diğer yandan da bunun sadece Çerkeslerle ilgili olmasına rağmen, etnik önem vererek ,yanlış bir şekilde "Abazin halkları" olarak açıklıyor.
 
Lyulye’nin bu açıklaması, Çerkeslerin Abazinleri "beshag" olarak adlandırdıkları ve "Abazin halkların" "beshag jile/bashagchil" gibi görünmesi nedeniyle tatmin edici değildir.
 
Lyulye Çerkeslerin kendilerinden bir açıklama almadığı için "Abazin halkları" yorumunun kendisine ait olduğuna belirtiyor : "Bjedugler, Mahoşler ve Janeler bazen Abadze olarak adlandırılıyor. Bu ayrılığın sebebini bulmaya çalıştım,ancak tatmin edici bir açıklama bulamadım. "
 
A.N. Genko, Lyulye'nin "açıklamasını" tatmin edici bulmuyor.
 
F. Tornau ayrıca "abaza" teriminin Çerkes işaretçisi olarak kullanımı hakkında şunları yazıyor:
 
"II Çerkes kabileleri,
 
1) Çerkes kabilesi, hem siyasi yaşamla hem de konuşulan lehçelerle ilgili olarak birbirine benzemeyen iki nesile ayrıldı.Aynı dilin kökü birdir, bu da onların tekbir kabileden olmalarının açık bir kanıtıdır.
 
Yerel (Kabardey) dilini tüm saflığıyla koruyan, klan prenslerinin kendi üzerindeki gücünü kabul ederek Çerkes nesli, esas olarak Adıge adıyla anılıyorlar. Atalarının yavrularının çoğalmasına rağmen, genellikle vatandaşlarının zihinleri üzerinde etkisi olan, ancak diğer prensler üzerinde herhangi bir güç kullanmayan bir klanın yaşlı bir prensinin başı olarak tanınan aynı yapıda kalan birkaç feodal mülkiyete ayrıldı.
 
2) Kafkas dağlarının sırtının ormanları ve vadileri boyunca, Belaya nehri, Kuban ve Karadenizin sahili ile sınırlı topraklarda , Anapa'dan Saşe nehri ağzına kadar yaşayan Çerkesler, ortak Abadze ismi taşıyorlar. Onlar özgür iki boya ayrılıyor, prenslere meydan okuyan Şapsıg ve Abazekh olmak üzere.
 
Vubıhlerin, kökenleri ve Çerkes adına ait olmamasına rağmen, ancak kendi dillerini tercih edip komşularıyla birleştiklerinden abadze olarak da sayılabilirler.
 
Çerkesler, Adıge klan prenslerine sahip olanlardan kendilerini ayırt etmek için, prens otoritelerini kendi üzerlerinde tanımayan, bütün dağlılar Abadze olarak adlandırılıyor. "
 
Gördüğünüz gibi, F. Tornau "abaze" terimini, Çerkes gruplarının yapısındaki sosyal farklılıkları tanımlamak, kendileri üzerinde esaslı otoriteyi tanımayanları ayırt etmek için sadece bir sosyal işaret olarak görüyor.
 
Gerçekten de, feodal Kabardey, Besleney ve Kemirgoy'dan farklı olarak, Çerkesya'nın diğer bölgelerindeki soylu güç, XVll yüzyılın sonundaki “demokratik devrim” den sonra nominal ya da hiç yoktu.
 
Bununla birlikte, "abaza" terimi başlangıçta sadece sosyal bir nitelikte mi yoksa tam tersine, Batı Çerkes grupları için başlangıçta alt etnik bir belirteç olsun, sosyal yapılarının “demokratik” dönüşümlerinde sosyal öneme sahip olsun, açıklığa kavuşturulması gerekir.
 
Bununla birlikte, "abaza" teriminin Batı Çerkes alt etnik grupları için bir Çerkes içi belirteç olduğu ve aynı zamanda sosyal bir anlamı olduğu söylenebilir.
 
ХIX yüzyılın yazarlarının eserlerinde, "Abaza" terimini Abhazlara veya Abazinlere uygulama eğilimi vardır.
 
Bununla birlikte, bu bağlamanın terimin gerçek anlamını yansıtmadığı için, genellikle yazarların kendilerinin kafa karışıklığına yol açarak açıklama ve yorum yapmaya zorladı.
 
Örneğin, Blairamberg'den okuduk:
 
"Çerkesler, Rusların onlara "Çerkes"dediği, diğer Avrupalılar onlara yanlış bir şekilde "Circasia" diyorlar, kendilerine Adıge veya Adexe diyorlar…
 
Çerkes topraklarının, Kuban'ın ağzından Abhazya sınırlarına kadar, Karadeniz güney-batı ve batı sınırıdır. Sahilde yaşayan kabileler Natuhaylar, Gusinler ve Vubıhler.
 
Anapa kalesinden Kuban'ın kaynağına kadar Kafkasya'nın kuzey yamaçlarını işgal eden kabilelerin isimleri:
 
1. Natuhay (natohay) 2. Şapsığ 3. Abadzeh (abedzeh) 4. Tubin 5. Vubıh 6. Saşe 7. Bjeduğ a) Hamışev b) Çerçine 8. Hatukay 9. Temirgoy 10. Egerukhay 11. Jane 12. Ademey 13. Mahoş 14. Hegak 15. Beslenev
 
Natuhaylar, Şapsığlar, Abedzehler Tubinler, Vubıhler, Saşeler, Bjeduğlar, Hatukaylar, Temirgoyler, Egerukhaylar ve Janeler demokratik bir yönetim şekline sahiptir.
 
Ademeler, Mohoşler, Hegakler ve Besleneyler pşı (prens) ve workler (soylular ) tarafından yönetilmektedir.
 
Tubinler Abedzeh kabilelerinden biridir ve aynı dili konuşuyorlar. Onlar cesurdur, Pşeha ve Shaguashe nehirlerinin yakınındaki karlı zirvelerine kadar, en yüksek ve erişilemeyen alanları işgal ediyorlar. Karadeniz kıyısındaki Gagripshi Nehri'ne giden karlı dağların ve vadilerin güney yamaçlarında, Cigetler, Pshavlar, Yashıpslar, Inalkuplar, Sadzlar, Artakovlar ve Maryavlar olarak da adlandırılan Vubıh ve Sasha kabileleri yaşamaktadır. Çerkesler onlara “Kushazır abazalar” (кушхазир абазы) diyorlar. yani “dağların üzerindeki abazalar” anlamına gelir, ancak gerçekte onlar, Çerkes (Adıge) kökenlidir.
 
Gördüğümüz gibi "Abaza" terimini Abhazlara bağlayan Blaramberg, çelişkiye düştü ve "Adıge kökenli" Abaza olduklarını daha da netleştirmek zorunda kaldı Bu arada, çelişki sadece Blaramberg'in "Abaza" terimini Abhazya'ya bağlaması nedeniyle ortaya çıktı. Çerkes kullanım anlamında, her şey mantıklı: evet, Vubıhler, Cigetler, Abadzehler, vb. "Abaze", yani Batı Çerkesler.. Bu nedenle, doğal olarak "Adıge kökenli" dir. Burada bir çelişki yok.
 
Blaramberg'den, "куш-ха-зир абазы " veya daha kesin olarak - "къущхьэ щlыб абазэ" - "Dağların arkasında abaza" teriminin de Cigetlere ve Vubıhlara da uygulandığından bahsetmek de ilginçtir.
 
Blaramberg’in listesin de Adıge grupları arasında sadece Cigetler ve Sadzlar değil, aynı zamanda İnalkuplar, Yashıpslar, Artakovlar da listelemesi bakımından ilginçtir. Inal-Kuba dağında yaşayan (efsanelerden birine göre , büyük Inal'ın mezar yeri, Çerkes prenslerinin atası). Yashıpslar aguchipslerle ilişkilidir ve Artakovlar Art köyü olan Art-quaj ( Арт-куадж ) toplumu (Türkçe formu aracılığıyla Adler'e dönüştürülmüştür).
 
Bununla birlikte, atıfta bulunulan tüm çalışmalar sadece ikincil bir argüman olarak önemlidir. Çünkü, gezginlerin, tarihçilerin, etnografların yazmadığı, asıl önemli olan yerel halkın kendilerini ve komşularının nasıl adlandırdığıdır. Bu isimler onlar hakkında yazan herkes için bir kaynak haline gelmiştir.
 
Çerkes dilinde "abaza" kelimesi vardır ve Batı Çerkes alt etnik gruplarını temsil ediyor.
 
İlginçtir ki, bugün bile Adıgey’deki Doğu Çerkes,Kabardey ve Besleney köylerinde (Hodz, Leşepsıne,Koşhable , Ulape) "abaza"/abadza" terimi bazen diğer Çerkesler olarak adlandırılıyor. Abhaz dilinde "abaza" kelimesi bilinmiyor. Bu sadece son zamanlarda ortaya çıktı ve doğrudan siyasi proje ile ilgili bir siyasi düzenin karakterini taşıyor.
 
İdeologların düşüncelerine göre, Abhazlar, Abazinler, tercihen Vubıhler ve uzun yıllar propaganda yoluyla kendilerini Çerkes kimliğinden koparabilecek olan Çerkeslerden oluşan yeni bir “ süper etnik Abaza” inşa etmektir.
 
Politik olarak, buna Abazinlere ve Vubıhlere Abhazya vatandaşlığının otomatik olarak verilmesi eşlik ediyor. Liste son zamanlarda Şapsıglar hesabına genişletildi.
 
Diasporada nispeten yakın bir zamanda "süper etnik" inşa etmek amacıyla, Abhazları ifade etmek için Çerkeslerin kullandığı orijinal “azga” isminin yerini, Çerkes "abaza" terimi almıştır.
 
Ancak Abhaz dilinde "Abaza" terimi bilinmediğinden komik bir şey oldu.Yanlış hece “abAza” yerine “abazA” vurgulanarak kullanmaya başladılar. Yani bir televizyon kanalı "abazA" , topluluk (ansambıl ) "abazA" vb. gibi.
 
Yani, Çerkesçe "abaza", "abadza", doğu, feodal alt etnik gruplardan biraz farklı sosyal yapıya sahip Batı Çerkes alt etnik grupları ifade ediyor.
 
Abhaz dilinde "abaza" terimi yoktur ve hatta çarpıtılmış bir biçimde ödünç alınmıştır.
 
 
Yazan: Kesh Ruslan
 
 
Çeviri: Beşto Yılmaz Beştepe
 
Cherkessia.net, 25 Ocak 2020

Bu haber toplam 4336 defa okundu.


XAРУН-DÜZCE

Çeviri için sağolun varolun.

Birilerinin işine de gelmeyecek tabi. Ezberler bozuluyor ne de olsa. Varsın gelmesin.

09 Şubat 2020 Pazar Saat 20:33
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net