Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Psıhadzılar - Nehir Savaşçıları
16 Nisan 2020 Perşembe Saat 19:12
Çerkesya, eski çağlarda sadece, dövme demirden yapılan mükemmel silahlarıyla değil, aynı zamanda dünyanın en iyi savaşçılarından bazılarının da olduğu odak noktası yerlerden biriydi. Tüm savaşçı nüfusun arasında, iki tür savaşçı grubu benzersiz savaş yetenekleriyle diğerlerini gölgede bıraktı. Bunlar Psıkhadzılar ve Hacretlerdir.
 
Resim: Hamid Savkuev
 
Bunlardan ilki hakkında konuşalım. Ama önce, "Psıkhadz" teriminin ne anlama geldiğini anlayalım. Çevirisinin birçok versiyonu var, başlıcalarından bahsedelim.
 
Çerkeslere atıfta bulunan Rus tarihçilerden Popko, Potto, Dubrovin, Aleksandrov ve diğerleri, bu terimi "su köpekleri sürüsü", "Ha" (He) - köpek/kurt ve "Dze" - askeri birlik, bu durumda, bir grup oluyor şeklinde tanımlar. Bu savaşçıların ("Kuban çayırları" olarak adlandırılan) hareket ettiği arazinin doğası göz önüne alındığında, bu çeviri oldukça mantıklıdır.
 
İkinci çeviri ise, "suya atılan", "psı" - su ve "khedz" - atmak şeklindedir. Çerkesler hiç bir zaman silahlarını, silahsız birini öldürerek kutsamayı istemedikleri için, suçlu, taşlarla bağlandıktan sonra suya atıldığında başka bir cezalandırma yöntemi de ortaya koymadıklarından, eğer kurtulup yüzdüğü takdirde özgürlüğünü kazanırdı. Eğer (boğulup) ölürse, hak ettiği şekilde cezalandırıldığı anlamına gelirdi. Ve infaz edilenin kendisi ve yargılayanlarca Psıkhadz kelimesi ile adlandırıldı.
 
Ek olarak, Çerkesler arasındaki bu terim, kurnaz, tehlikeli gibi alegorik bir anlam taşıyordu. Gerçekten de, Psıkhadzı, onların karşısına çıkanların görüşlerine göre, kurnazlık ve acımasızlık olmak üzere iki kelimeyle karakterize edilmiştir.
 
Resim: Hamid Savkuev
 
Kuban'ın alt kısımlarında yetişen ve geniş bataklık alanlarını kaplayan kalın, uzun sazlar (bir veya iki insan boyunda), görünmeyen ve duyulmayan Psıkhadzıların düşmanla karşılaştığı yerdi. Çoğu zaman tek başına hareket ederek, sadece ara sıra 2-5 kişilik küçük gruplar halinde (verilen görevlere bağlı olarak) toplanan Psıkhadzılar, atlı Hacret'in aksine, düşmanın topraklarına sadece yürüyerek ulaşırlar. Gizlilik, sürpriz, pusu ve kamuflajlarla hareket ederek, genellikle gecenin karanlığında düşmana büyük kayıplar verdirirlerdi. Kazakların, bu küçük grupları büyük müfrezelerden çok daha tehlikeli görmeleri boşuna değildir: "Zaten çok büyük şansları var, tohumsuz büyüyorlar ve biçilmedikleri için yok olmuyorlar." [Potto V.A., "Kafkas Savaşı", Cilt 2. "Ermolovskoe zamanı".]
 
Bahsedilen taktikler nedeniyle, Psıkhadzılar baskınları sırasında sık sık ateşli silahlar kullanmıyordu, onun yerine soğuk silahları tercih ediyordu. Buna techizatlarında mutlaka atmak için bulunan kement de dahildi. Ancak tüfeklerle ateş etmedeki nişancılık onlara yabancı değildi. Onlar tarafından yapılmış tek bir saldırı dahi boşuna değildi: "İki Çerkes ormanda bir ağaç kütüğü arkasında pusuda yatıyordu ve tam olarak on iki saat boyunca Akhanov alayından yüz Don Kazak'ına dönüşümlü olarak tek bir tüfekle ateş ettiler; birçok Don Kazak'ı öldürüldü" [A.V. Potto, "Kafkasya Savaşı" cilt 2].
 
Farkedildiklerinde, Psıkhadzıların peşlerindeki düşmandan kaçma şansları azdı ve bu nedenle önemli sayıda düşman güçlerini bir araya getirerek gerçek savaşlar verdiler. Çerkeslerin teslim olması alışılmış bir şey değildi ve geriye onlar için sadece bir şey kalırdı; haklarında şarkılar yazılması için ölmek: "Biz kendimiz, bir avuç Abzakh veya Şapsığ'ın tüm müfrezelere karşı savaştığını gördük; Böyle bir çok dağlı vardı." [ A. Simonov, "Dağlıların 1862'de Nizhne-Bakanskaya stanitsasına saldırısı, Adagum Kazak Alayı." "Askeri koleksiyon" No. 11, 1867.]
 
Resim:Hamid Savkuev
 
Psıkhadzıların taktikleri Rus komutanlığını o kadar etkiledi ki, Kuban'daki Kazak birliklerinin (plastunlar) alt kısımlarındaki Kazaklar arasında yeni bir topluluk ortaya çıktı. Zaporajiye Kazakları, Dinyeper üzerinde yaşayan ve birkaç yüzyıl boyunca Kırım Tatarları ve Nogaylarla karşı karşıya kalan Karadeniz Kazak ordusunun temelini oluşturdu ve gizli savaş operasyonlarında kendileri iyi becerilere sahiptiler. Fakat Kuban'da, Tatarlardan orantısız olarak çok daha fazla tehlikeli bir düşmanla karşılaştılar. Ve Çerkeslerle yüzleşme mecburiyeti, Kazakları yeni beceriler ve yetenekleri benimsemeye zorladı: "Kafkas hattının sağ kanadına yerleşen Karadeniz ordusu, Şapsığlar ve diğer Çerkes kabilelerine karşı en iyi hafif süvarilere sahipti. Kazaklar artık Kırım'ın at hırsızları değil, zorlu ve ilham verici bir şey olduklarını gördüler." [Popko I.D. "Kazakların Yürüyüşü"]
 
Ve böylece, bu yeni rakiplerle başarılı bir şekilde karşılaşmak için oluşan koşullar nedeniyle, Çerkes rakiplerinden, onların yüzyıllar boyunca dışarıdan gelen çok sayıdaki istilaya karşı koydukları taktik becerileri benimsemeye zorlanan Kazak Birlikleri oluşturuldu. Rus tarihçi, Korgeneral I. D. Popko, açıkça şöyle yazıyor: "Çerkeslerden ödünç alınan Kazak birliklerinin askeri taktikleri, askeri yetkililer tarafından ancak Doğu Savaşı'ndan sonra, Karadeniz Kazaklarının 2. ve 8. taburlarının Sevastopol'da 1854-1855 savaşlarında kendilerini belli ettikleri zaman tam olarak değerlendirildi." [ I.D. Popko (Yesaul) "Sivastopol'da Karadeniz Kazak Birliği" - Askeri koleksiyon. 1874. Sayı 6.]
 
Ne yazık ki, Psıhadzılar ne kadar yetenekli ve etkili olurlarsa olsunlar, yüz yıllık bir savaş sonucunda zafer, orantısız olarak daha güçlü ve sayıca üstün olanlara gitti. Çerkeslerin kanlarıyla elde ettiği paha biçilmez deneyimler olan bu eşsiz savaş becerileri de, onu taşıyanlarla birlikte kayboldu.
 
***
 
Псыхадзы - псы войны.
 
Черкессия была кузницей в горниле которой, еще с античных времен, ковалось не только отличное оружие, но и одни из лучших воинов в мире. Среди общей массы воинственного населения особо выделялись два типа воинов затмевавших других своими уникальными боевыми навыками. Это псыхадзы и хаджреты.
 
Поговорим о первых из них. Но для начала разберемся что означает сам термин "Псыхадз". Есть множество версия его перевода, упомянем основные.
 
Российские историки Попко, Потто, Дубровин, Александров и другие, ссылаясь на самих черкесов, переводят термин как "стая водяных псов, где "Псы" - вода, "Ха" (Хьэ) - пес, волк и "Дзэ" - отряд, в данном случае - стая. Данный перевод, учитывая характер местности в которой действовали эти воины (т.н. "кубанские плавни"), вполне логичен.
 
Вторым переводом является - "брошенный в воду", где "Псы" - вода и "Хэдз" - бросить. Черкесы никогда не практиковавшие смертную казнь, в силу того что никто не решался осквернять свое оружие убийством безоружного, придумали способ наказания когда преступника, предварительно обвязав камнями бросали в воду. Если он выплывал, то обретал свободу. Если же погибла, то значит нес заслуженное наказание. И саму казнь и приговоренного к ней называли одним словом - Псыхадз.
 
Помимо этого, сам термин у адыгов нес и иносказательное значение, со смыслом - хитрый, опасный. И действительно псыхадзей, по отзывам тех кто противостоял им, можно было охарактеризовать двумя словами - хитрость и беспощадность.
 
Густой ,высокий камыш (в один-два человеческих роста) росший в низовьях Кубани и покрывавший громадный, заболоченные пространства и был тем местом где псыхадзы, невидимые и неслышимые, противостояли врагу. Чаще всего действуя в одиночку, лишь иногда собираясь в малые группы числом в 2-5 человек (в зависимости от поставленных задач), псыхадзы в отличии от конных хажретов ,пробирались на территорию противника исключительно пешком. Используя скрытность, внезапность, действуя из засад и укрытий, часто под покровом ночи они наносили большой вред противнику. Не случайно казаки считали их немногочисленные группы гораздо опаснее крупных отрядов : «Такая уже у них удача, вырастают не сеяные и пропадают не кошеные». [Потто В.А., "Кавказская война", Том 2. "Ермоловское время".]
 
В силу вышеназванной тактики псыхадзы не часто пользовались огнестрельным оружием в ходе своих рейдов, предпочитая ему холодное, в т.ч. метательное. Обязательно в их арсенале присутствовал и аркан. Но и меткость в стрельбе из винтовок им была не чужда. Ни один заряд выпускаемый ими не пропадал даром : "Два черкеса залегли в лесу за колодой и ровно двенадцать часов отстреливались поочередно — как говорится, через ружье — от целой сотни донских казаков Аханова полка; много донцов было перебито."[А.В. Потто ,"Кавказская война " т. 2].
 
Будучи обнаруженными пешие псыхадзы имели мало шансов уйти от преследования, и потому давали настоящие сражения, стягивая против себя значительные силы противника. В плен сдаваться было не в обычае у черкесов и оставалось только одно - погибнуть так что бы о тебе слагали песни : "Мы сами были не раз свидетелями, как горсть абадзехов или шапсугов задерживала целые отряды ; мы видели даже как один шапсуг боролся против десяти наших охотников. Таких горцев было не мало." [Симонов А. ,"Нападение горцев на станицу Нижне-Баканскую ,Адагумского казачьего полка в 1862г." "Военный сборник"№11, 1867г.]
 
Тактика псыхадзей настолько впечатлила российское командование что вскоре среди казаков низовья Кубани появился новый их тип - пластуны. Запорожские казаки легшие в основу Черноморского казачьего войска, живя на Днепре и противостоя на протяжении нескольких столетий крымским татарам и ногайцам и сами обладали неплохими навыками скрытного ведения боевых действий. Но на Кубани они встретили противника несоизмеримо более опасного, нежели татары. И необходимость противостоять черкесам вынудила казаков перенимать новые для себя навыки и умения : «Черноморское войско, поселенное на правом фланге Кавказской линии, имело против себя в шапсугах и других черкесских племенах лучшую в мире легкую конницу. Казаки увидели, что это были уже не крымские конокрады, а что-то грозное и внушающее». [Попко И.Д. ,«Пешие казаки».]
 
И вот, дабы успешно противостоять этим новым для себя противникам и были сформированы группы пластунов, которые в силу обстоятельств были вынуждены перенимать у своих противников-черкесов тактические навыки выработанные ими за столетия противодействия многочисленным вторжениям извне. Российский историк, генерал-лейтенант Попко И.Д., пишет прямым текстом : "Тактика пластунов, заимствованная у черкесов была полностью оценена военными авторитетами только после Восточной войны, когда в боях за Севастополь, 1854-1855 гг. отличались 2-й и 8-й батальоны черноморских казаков ." [Попко И.Д. (Есаул) "Черноморские пластуны в Севастополе". - Военный сборник . 1874 . Номер 6.]
 
К сожалению какими бы умелыми и эффективными не были псыхадзы, по итогу столетнего противостояния победа досталась тем кто был несоизмеримо более многочисленным. Уникальные навыки, тот бесценный опыт за который черкесы платили своей кровью в конце концов оказался утрачен вместе с теми кто его нес.
 
 
Çeviri: Tlepşuko Ömer Çakırer
 
Cherkessia.net, 16 Nisan 2020

Bu haber toplam 3286 defa okundu.


Enis Demiral

Sonuç itibarıyla Ruslarla savaş bize felaket ve vatan kaybına sebep oldu.. Kim bilir belkide Ruslara sıcak denizlere inmede Kafkasya'nın bir koridor olacağını söylemeliydi atalarımız, o zaman vatanı kaybetmez ne de soykırım olurdu..

17 Nisan 2020 Cuma Saat 22:40
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net