Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Anapa'da 12. Yüzyıla Ait Çerkes Mezar Yazıtları
28 Ocak 2022 Cuma Saat 20:37
Anapa Müzesi'nin Antik Hıristiyan Eserleri Koleksiyonu: Oluşum ve Araştırma tarihi:
 
Anapa Müzesi'nin modern arkeoloji koleksiyonunun devralınması, 1945 yılında, İkinci Dünya Savaşı sırasında harap olan şehir müzesinin yeniden canlandırılmasıyla başladı.
 
Yarım yüzyıldan fazla bir süre içerisinde müzede, Hıristiyanlıkla ilgili küçük ama çok ilginç bir arkeolojik nesne koleksiyonu oluşturuldu.
 
 
Müzeye ulaşan ilk buluntu 1954 yılında İ. V. Pozdeyeva yönetimindeki Maddi Kültür Tarihi Enstitüsü’nün keşif heyeti tarafından elde edildi. Anapa'daki "Rodina" sinemasının inşası için açılan çukurda Gorgippia nekropolünün güvenlik kazıları sırasında, son mezarlardan birinde, üzerinde haç şeklinde bir işaret olan kırmızı sırlı bir tabak bulundu (Pozdeyeva İ.V., 1954, s. 
 
Buluntu, müzeye giriş yaptıktan hemen sonra, müzenin sergisinde yer aldı.
 
Koleksiyonun bir sonraki ikmali 1962 yılında, St. Gostagayevskaya civarında Ortaçağ dönemine ait Yunanca yazıtlı bir mezar taşı bulunduğunda gerçekleşti.
 
1970'lerin başında antik Hıristiyan eserlerinin toplanması belirgin şekilde arttı. Müze araştırmacısı A. İ. Salov tarafından, yöneticileri İ. T. Kruglikova ve Y. M. Alekseyeva olan SSCB Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü Anapa heyetinin katılımıyla, Utaş kasabası yakınlarındaki müzeye, bir daire ile çevrelenmiş haç şekline sahip üç mezar taşı teslim edildi. Anıtlar, A. S. 
 
Başkirov'un 1927'de yaptığı keşfinden beri bilinen büyük bir Ortaçağ Hıristiyan nekropolünden gelmekteydi (Başkirov A. S., 1928, s. 77).
 
1972 yılında müze, Krasnıy Kurgan kasabasının yakınındaki bir mezarlıkta bulunan ve alınlığı haçla süslenmiş, edikülde iki erkek figürün kabartma tasviri bulunan bir mezar taşı teslim aldı.
 
1980'lerin başında keşfin yeri ve koşulları ne yazık ki bilinmeyen iki geç Ortaçağ dönemine ait sedeften yapılmış pektoral haç müzeye teslim edildi.
 
1980'lerin ikinci yarısının ortasında Hıristiyan sembollerine sahip olan kırmızı sırlı seramik koleksiyonu yenilendi. 1985 yılında Arkeoloji Enstitüsü’nün Anapa keşif gezisinin kazıları sırasında arkeolojik rezerv "Gorgippia" topraklarında üzerinde haç işareti olan bir yemek gereci parçası bulundu.
 
İkincisi ise 1986 yılında N.D. Nesterenko tarafından yine Anapa'daki Kubanskaya Caddesi boyunca uzanan siperin incelenmesi sırasında Gorgippia yerleşimi içinde bulundu. 1987 yılında, Nesterenko liderliğindeki Anapa Müzesi'nin arkeoloji ekibi, Gorgippia nekropolünde 1. yüzyıldan kalma bir mezarda elmastan bir çerçeve içinde dört köşeli bir haç şekli olan başka bir kırmızı sırlı tabak buldu.
 
Müzeye giren bir başka Hıristiyan taş anıtı, 1993 yılında Rusya Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü’nün Anapa keşif heyeti tarafından bulundu. Anapa'da Terskaya Caddesi'ndeki Gorgippia nekropolünün güvenlik kazıları sırasında, geç tarihli bir kuyunun duvarında, Yunanca yazıtlı, henüz tercüme edilmemiş, iki parçaya bölünmüş anıtsal bir taş haç keşfedildi. (Alekseyeva Y.M. ve diğerleri, 1993, s. 27, şek. 34).
 
Son olarak, 2000 yılının başlarında müze, 1999'da Temrukskiy bölgesindeki Svetlıy Put Köyü yakınlarında bir Ortaçağ yerleşim yerinde tesadüfen bulunan, üzerinde İsa Mesih tasvirli bronz bir enkolpion haç kuşağı teslim aldı.
 
Şu anda, Anapa Müzesi'nin Hıristiyan antika koleksiyonunda on tanesi sergilenen toplam on üç parça bulunmaktadır. (Hıristiyan sembolleri olan dört kırmızı sırlı tabak, altı taş anıt, üç pektoral haç)
 
Bu koleksiyondan birkaç parça çoktan bilimsel arşive girmiştir.
 
1982 yılında İ. T. Kruglikova, 1954-1964 yılları arasında Gorgippian nekropolünün kazılarından elde edilen malzemeler arasında, adı geçen kırmızı sırlı haçlı tabağı yayınladı. Stigma ile benzerliklere dayanarak, buluntu MS 5. yy'a tarihlendirildi. (Kruglikova I.T., 1982, s. 122-124, şek. 6, 3).
 
Bu tabak ve Gorgippia yerleşiminin Geç Antik Çağ tabakalarına ait haçlı kase parçaları, 4.-5. yüzyıllarda Hıristiyan dininin Gorgippia yerleşimindeki varoluşunun, nüfusun içinde yerleşiminin ve yayılmasının kanıtı olarak Y. M. Alekseyeva'nın çalışmalarında yer aldı. (Alekseyeva Y.M., 1986, s. 48; 1988, s. 84; 1997, s. 76; 2000, s. 86).
 
1987'de keşfedilen MS 1. Yüzyıla ait bir mezardan çıkarılan haçlı bir tabak, Anapa Arkeoloji Müzesi'nin eski koleksiyonlarının incelemesinde yayınlandı (Karaldina Z.E., Noviçikin A.M., 1994, Şekil 4). Koleksiyonun taş oymacılığıyla ilgili kısmının çalışması A.İ. Salov tarafından yapılmıştır. 1979'da yayınladığı "Anapa bölgesinin arkeolojik haritası için malzemeler" makalesi, Krasnıy Kurgan ve Utaş kasabası yakınlarındaki Hıristiyan mezar taşlarının buluntuları hakkında kısa bilgiler içermektedir. (Salov A.I., 1979, s. 101, 32, 38).
 
Görünüşe göre, A.İ. Salov, Anapa bölgesindeki erken ortaçağ buluntuları bağlamında bu anıtların daha ayrıntılı bir yayınını hazırlıyordu. Bu, arşivinde korunan taslaklar, ayrıca V. A. Kuznetsov ve T. V. Blavatskiy ile yazışmaları yardımıyla da kanıtlanmıştır. Daha sonra, anıtlardan biri olan Krasnıy Kurgan kasabası yakınlarındaki mezarlıktan çıkarılan bir kabartma mezar taşı, bu nekropolden diğer malzemelerle birlikte Salov tarafından yayınlandı. Alınlığın üzerinde tasvir edilen haç şekline göre anıt, araştırmacı tarafından MS 4. yy'a tarihlendirilmiştir. (Salov A.I., 1985, s. 57-58, şek. 3).
 
Gostagayevskaya'dan gelen yazıt, Salov'un, tercümesi için epigraflara başvurduğu bilinmesine rağmen, araştırmacıların dikkatini uzun süre çekmedi. Yazıtın tercümesi ve yayınlanması 1987 yılında SSCB V. P. Yaylenko’nun Bizans yazıtlarını incelemesinde gerçekleştirilmiştir. Onun tercümesine göre, yazıtta şöyle yazmaktadır: "Tanrı'nın kulu ve çocuğu Ohormaz dinlendi. Kan/../atol'un karısı Gened-juata / bin yüz yılında bir anıt dikti ...".  («ἐκιμήθι ὁ δοῦλος τοῦ θεοῦ κὲ τὸν τέκνον Ὀχωρμαζ Γενητζουαθα γινὲ Καν.,.ατολ («Усоп раб Божий и младенец Охормаз. Генеджуата, жена Кан[...]атола», В. И. Яйленко, «О „Корпусе византийских надписей в СССР“», ВВ, т. 48 (1987), с. 169.) Kitabede geçen isimlerin Adıge isimleri olması dikkat çekicidir.
 
Bu ilginç epigrafik anıt, 12. Yüzyılda Anapa bölgesinde Adıge nüfusu içerisinde Yunan dilinin, Hıristiyan dininin ve onunla ilişkili kronoloji arasındaki yayılımı gösterir. (Yaylenko V.P., 1987, s. 169, şek. 4). Daha sonra bu yazıttan Gostagayevskaya civarındaki (Noviçikin A.M., 1993, s. 139) Ortaçağ arkeolojik buluntularının bir incelemesinde ve Anapa bölgesinin (Noviçikin A.M., 2000, s. 95-96 /.) Ortaçağ tarihi üzerine popüler bir makalede bahsedilmiştir.
 
Utaş kasabasındaki mezar taşlarından biri, Yaylenko tarafından bahsi geçen eserde yayınlanmıştır. (Yaylenko V.P., 1987, s. 169, şek. 5). Anapa Müzesi çalışanları tarafından Utaş yakınlarında büyük bir Ortaçağ yerleşiminin keşfinden sonra, buradaki Hıristiyan mezar taşlarının buluntuları, oranın nekropolü ile ilişkilendirildi. (Noviçikin A.M., 1992, s. 75-76). Kuznetsov, bu dikili taş grubunu, Pyatigorye'deki Keçi Kayaları yerleşiminin nekropolündeki Hıristiyan mezar taşlarıyla kıyaslamak için kullandı. (Kuznetsov V.A., 2000, s. 77).
 
Günümüzde, Anapa'nın Hıristiyan antika koleksiyonunun bir kataloğunu derlemek için çalışmalar devam ediyor. Anapa Müzesi'nde saklanan buluntuların bir kısmının, Karadeniz bölgesinin Hıristiyan tarihine ait yazılı kaynaklardan bilinen olayları tasvir etmekle kalmayıp, bir dereceye kadar onları tamamlaması da dikkat çekicidir. Bu nedenle, örneğin, Utaş mezar taşlarının Ortaçağ Kırım'ına özgü bir tarzda yapıldığı belirtilmektedir.
 
Bu durum ve 1894'te Utaş yakınlarındaki "Han-Çokrak" bağlarında bulunan ve İsa'nın Dönüşümü Kilisesi'nin (Latışev V.V., 1896, s. 115-116) sebast Artemiy tarafından inşası hakkındaki yazıtın bir analizi, MS. 8-10. yıllarda Anapa bölgesi’nin Hıristiyan nüfusunun, Kırım Sugdeyskaya piskoposluk bölgesinin bir parçası olduğuna inanmak için bir sebep vermiştir. (Noviçikin A.M., 2000 b, s. 108-109).
 
Anapa Müzesi tarafından toplanan Hıristiyan antik koleksiyonunun diğer öğelerinin incelenmesinin de Batı Kafkasya'daki Hıristiyanlık tarihi hakkında mevcut bilgileri tamamlayacağı umulmaktadır.
 
NOTLAR:
 
Alekseyeva Y.M. 1986. Gorgippia Kültleri // SA. 4 numara.
 
Alekseyeva Y.M. 1988. Çağımızın ilk yüzyıllarında Bosporos Krallığı sisteminde Gorgippia // VDI No. 2.
 
Alekseyeva Y.M. 1997. Gorgippia antik kenti. M.
 
Alekseyeva Y.M. 2000. Gorgippia - Bosporus Krallığı’nın şehri // Anapa tarihi üzerine yazılar. Anapa.
 
Alekseyeva Y.M. ve diğerleri 1993. 1993'teki keşif gezilerinin çalışmasına ilişkin rapor:
 
Anapa Arkeoloji Enstitüsü RAN ve Gorgippia D. Krasnodar Tarih ve Arkeoloji Müzesi-Rezervi // NAAM, A1-45,45a.
 
Başkirov A.Ş. 1928. 1927 yazında Taman Yarımadası'nın arkeolojik araştırması // RANION'un Arkeoloji Bölümünün Çalışmaları. Ş.M.
 
Kruglikova İ.T. 1982. 1954-1964 yıllarında Astrahan Caddesi yakınlarındaki nekropol kazıları. //Gorgippia. P. Krasnodar.
 
Kuznetsov V.A. 2000. Kuzey Kafkasya'da erken Hıristiyanlık tarihinin soruları // XXI Krupnov'un "Kuzey Kafkasya arkeolojisine yönelik okumaları. Kislovodsk.
 
Latışev V.V. 1896. Güney Rusya'dan Hıristiyan yazıtlarının toplanması. St. Petersburg.
 
Nesterenko N.D. 1987. 1987'de Anapa Arkeoloji Müzesi'nin güvenlik kazılarına ilişkin rapor // NA AM, AI - 36, 36 a.
 
Noviçikin A.M. 1991. Utaş çiftliği yakınlarındaki Orta Çağ yerleşimi.
 
Anapa bölgesi // Kuban'ın Antik Çağı. Bilimsel-pratik konf. malzemeleri. Krasnodar.
 
Noviçikin A.M. 1993. Gostagaevskaya Köyü çevresindeki Ortaçağ arkeolojik alanları hakkında yeni veriler // Kuban ve Karadeniz’in Antik Çağı/ Zşaia Ropiosaѵsazisa, I /. Krasnodar.
 
Noviçikin A.M. 2000 a. Orta Çağ'da Anapa bölgesi // Anapa tarihi üzerine yazılar. Anapa.
 
Noviçikin A.M. 2000 b. Anapa topraklarındaki en eski Hıristiyan tapınağı / Han-Çokrak'tan yazıtının yorumlanması / // XXI Kuzey Kafkasya arkeolojisi üzerine "Krupnov okumaları". Kislovodka.
 
Pozdeyeva I.V. 1954. 1954'te Gorgippia kazıları. Saha raporu // Anapa arkeolojik keşif gezisi 1954-1956//NAAM, A 1-1 çalışmaları hakkında raporlar.
 
Salov A.I. 1979. Anapa bölgesinin arkeolojik haritası için malzemeler / / KSIA.Vyp.159.
 
Salov A.I. 1985. Krasnıy Kurgan çiftliğinde rastgele buluntular. 1971 ve 1972'de//KSIA.Vyp. 182.
 
Haraldina Z.E., Noviçikin A.M. 1994. Anapa Müzesi'nin antik koleksiyonları//VDI.№,2.
 
Yaylenko V.P., 1987. "SSCB'deki Bizans yazıtlarının yapısı" hakkında // VV.Vyp.48.
 
Kısaltmalar
 
VV - Bizans zamanı.
 
VDİ - Antik tarihin öncüsü.
 
İA AN SSSR - SSCB Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü.
 
İA RAN - Rusya Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü.
 
KSİA- Arkeoloji Enstitüsü'nün kısa raporları.
 
NA AM - Anapa Müzesi'nin bilimsel arşivi.
 
RANİON - Rusya Sosyal Bilimler Araştırma Enstitüleri Derneği
 
SA - Sovyet arkeolojisi.
 
Noviçikin A.M.
 
Müze Bülteni. Krasnodar, 2001.
 
Kaynak: http://www.anapafuture.ru/nazemnaya-arheologiya/kollekciya-hristianskih-drevnostey-anapskogo-muzeya-istoriya-formirovaniya-i?fbclid=IwAR3Km6pZCGYO0wEekp2AfJmUaHTxAcm-4MYpVTS7fcln985JI9H2aMvNKl8
 
Çeviri:: Ahsen Sıla Gökpınar
 
Cherkessia.net, 28 Ocak 2022
 
 
 

Bu haber toplam 3363 defa okundu.


Bu habere yorum eklenmemiştir. İlk yorumu siz ekleyin.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net