Ben bir Bodrum tatilinde iken, Kafkas Kültür derneği genel kurulunda, yönetim kuruluna yıllar sonra tekrar seçilmiştim. Mümtaz; yarın hemen istifa etme sakın dedi, bir gör. Yönetim Kuruluna Ankara’dan gelmiş dört ODTÜ’lü de seçilmişti benimle beraber. İmdat Kip, Yusuf Taymaz, Hüsnü Altınışık, Mehmet Kanbek ve kuzenim Cavit Bage ile Maykop’ta daha sonra başarılı işler çıkaran Ersin. Yıl 1989.
İlk toplantıda anladığım şey, hepsi zeki ve hepsi birbirinden değerli ve aksi insanlardı. Cavit dışındakiler yeni tanıştığım insanlardı. Sürprizdi benim için. Hepsi dönüşçü idi, tek aykırı ben. Mümtaz’ı aradım, istifa etmedim dedim dün gece, rahat ol.
Bu ekiple bizim köhneleşmiş Bağlarbaşı derneğini, Türkiye kamuoyuna açmaya çalıştık. Murat Belge, Etyen Mahçupyan, Ali Bayramoğlu, Mehmet Altan, Mete Tuncay, Cengiz Çandar, Hasan Cemal, Çetin Öner vs. gibi ve hatta Özdemir Erdoğan gibi konuşabilen bir müzisyeni bile derneğe getirmiş sohbet ettirmiştik. En ilgi görenler; Hıncal Uluç ve Ediz Hun gibi ünlü ve Çerkes olanlardı, boş konuşsalar da. Entelektüeller 80-90, popüler olanlar 100-150 civarında izleyici topluyordu istatistiki olarak.
İki ay sonra Cavit Bage, dönüş hazırlıkları için istifa etti ve ben başkan seçildim. Yukarıda bahsettiğim isimlerden; Ben, Mehmet Kanbek ve Yusuf Taymaz dışında herkes Çerkesya’ya dönüş yaptı.
Toplantılarımızın birinde İmdat; dönüş meselesini öyle güçlü bir şekilde savunmuştu ki, ‘’Çerkeslere Paris’i öneren’’ ben bile susmuş;’İmdat, söyleyecek bir şey kalmadı artık, o zaman dön’ demişim. Ben unutmuştum, kendisi hatırlattı yıllar sonra.
Parlak birkaç yıl geçirdiğini sanıyorum orada. Türkiye’de bir finans kuruluşu genel müdürlüğünden, Nalçik’te küçük fırın işletmeciliğiyle soyunmuştu işe. Sonra diğer şeyler.
En iyi Nalçik espirilerini ondan dinledim. Özeleştiri içeren en kalite Kaberdey fıkraları yine ondan.
Zaten analitik düşünürdü de neden konuşmuyor diye merak ederdim. Yıllarca sustu. Sonra dayanamadı. Esprili akıcı diliyle Cherkessia’da yazmaya başladı. Yazdıkları Dönüşçülerin hoşuna gitmeyen şeylerdi. (Cherkessia Net’te, Prof. Sevda Alankuş’a alçakça hakaret edilince Erkan Hakaşe, İmdat ve Ben siteyi terkettik. Hangi yıl hatırlamıyorum)
Rusya’nın kusurlarından sanki dönenler sorumluymuşlar gibi alınganlık gösteriyorlardı. Kabahat niye onlarda olsun??
İmdat, ÖDTÜ’lü bir ekonomist.
Yeltsin’den itibaren (belki de Gorbaçov’un son dönemlerinden itibaren) Rusya’nın ekmek pişiremez duruma düşmesinden, Irak işgali sonrası petrolün 20 dolardan 140 dolara çıkışını, Yeltsin’in alkolik liberalizmini, Putin’in petrol fiyatlarının yükselişi ile birlikte dellenip dünyaya meydan okumaya başladığı yılları, Nalçik’in hemen yanı başında Çeçenya’da 200 bin kişinin öldürüldüğü korkunç kıyımı, bir milyon sürgünü seyretti. Sonra Kırım, sonra Ukrayna, sonra Suriye.
Hepsini matematiksel olarak gözlemledi. Diasporadan 500 kişinin döndüğü Kaberdey Balkar memleketinden, 50 bin kişinin orayı terk edip, çok uzaklara gidişinin şahidi oldu.
Gürcistan’ın Abhazya’yı Putin’e teslim etmek için neden 5 bin kişinin ( kimine göre 22 bin) öldüğü savaşı anlamaya çalıştı. Tabi Abhazya’dan yana olarak., Hatta Kuzey Kafkasya elden gitti, belki Abhazya Bütün Çerkeslerin de vatanı olabilir mi, diye akla zarar düşünceleri sorgulayarak. Bunu diyen kimse var mı?
‘‘Bende, Gürcü işgaline karşı bağımsızlığı savundum o yıllar, (Komitede görevliydim). Bu gün ise başka düşünüyorum. Abhazya, Gürcistan’ın çok önemli siyasi bir ortağı olabilirdi bu gün, Rusya’nın Kuzey Kıbrıs’ı olmak yerine.’’ Pardon.
Abhazya’nın, Rusya’nın ortağı olma ihtimali var mı?
Dönenler bu konulardan etkilenmişlerdir muhakkak ama hiç ses vermediler. İmdat Kip dayanamadı ses verdi. Kendisine gösterilen tepkilerin aslı esası bu nedenledir.
İmdat Kip, bir dönüşçü nihayet-dönmüş kim ne diyebilir. Kendisiyle yüzleşiyor ki bu, saygıdeğer bir durumdur. Karşı dönüşçülerin buradan bir malzeme çıkarmaması gerekir. Bu fırsatçılık olur ve ayıp. (Oportünizm)
İmdat ‘oportünizme’ yatmadı hiçbir zaman, yazdığı-söylediği şeyler ‘ilke’ ile ilgilidir.
Biraz rahatsız olduğum şey, son bir iki yazısının seviyesi ile ilgili. Seviyeyi kendisine saldıranlarınkine düşürdü. Bir bildiği vardır diye düşünüyorum yine de.
Çerkesya’da yaşayanlar İmdat Kip’e tahammül edemiyor anladık ta, Diaspora tahammül etsin bari.
Çünkü yarına kalacak olanlar, O’nun gibilerdir.
CARI.
Sayın Hapae,
1992 savaşı ile ilgili olarak "Abhazya, Gürcistan’ın çok önemli siyasi bir ortağı olabilirdi" diyorsunuz. Tahminler üzerinden siyaset yapılabilir mi? Siyaset var olan olanakların ve yapılabilecek olan şeylerin en iyi değerlendirilmesiyle yapılabilir.
Abhaz Savaşında 5 bin ile 22 bin arasında bir kişinin öldüğünü, Çeçenya'da 200 bin kişinin öldüğünü ve 1 milyon kişinin de sürüldüğünü savunuyorsunuz. Nereye sürülmüşler, kim sürmüş? Yanıtları havada. Ölü rakamlarını nereden alıyorsunuz? BM veya bağımsız kaynakların rakamları mı?..
Kabardey'e diasporadan 500 kişinin gittiğini, 50 bin kişinin de aynı yerden ayrıldığını söylüyorsunuz. Bu doğru olabilir. Niçin o 50 bin kişi Kabardey-Balkarya'dan ayrıldı, nereye gitti?
Bunlar olabilir şeyler. İşsiz nüfus iş olanakları bulunan yerlere göç eder. Çekim merkezleri var. Örneğin, İzmir'den ya da Düzce'den il dışına yoğun göç yok ama Çorumdan var. Çünkü İzmir, İstanbul ve Düzcede ekonomik kaynak, çalışma olanağı var.
Bunlar ekonomik ve sosyal içerikli, daha iyi bir yaşam için yapılan göçlerden ve egemen nüfusa katkı niteliğinde. Kabardey ekonomisi turizm, tarım ve hayvancılığa dayanıyor.
Şimdilerde turizm çökmüş gibi. Adıgey'e Krasnodar Kray ve Rostov Oblast gibi yakın yerlerden bir nebze Rus turist geliyor, az da olsa maddi katkı sağlıyor.
Kabardey için o da yok. Kabardey'in paralı yakın yeri yok, içerlek bir yöre, kuzeyi step, yarı çöl, güneyi sıradağlar. Sovyetler döneminde Moskova ve zengin kentlerden uçakla turist geliyor, Oşhamafe'ye çıkıyordu. Aynı turistler şimdi Nalçik'i havadan aşıp Antalya'ya gitmeye başladılar.
Politik gerginlik ne gibi sonuç verecek, göreceğiz. Rusya Federasyonu iç turizmi yeniden canlandırabilir mi?
Bu gibi konularda düşünmek gerekir.
Adıgey bir tarım yöresi. Krasnodar yakınlarında seracılık yapılıyor, domates yetiştiriliyor, Adıge çiftçisi de para kazanıyordu. Güzel köy evleri yaptılar, birçok aile de kentlere yerleşti. Rusya Türkiye'den domates ithal etmeye başlayınca Adıge ekonomisi darbe aldı, seracılık bitti.
Aysbergin görünen kısmı dışında, su altında görünmeyen kısmı da var. Asıl orası önemli. Rusya 50 ve 100 yıllık hedef planlar yapmakla tanınan bir ülke. Yayılmacı. Adım adım ve planlı olarak yayıldı, yayılmak, stratejik noktaları elinde tutmak istiyor.
Bu çerçevede Abhazya ve Güney Osetya'da yerli halkın çoğunluğu istemese bile, inanıyorum Rusya, Abhazya ve Güney Osetya'yı bir biçimde alacaktı. Doğrusu Rusya o iki yerden hiçbir zaman geri çekilmemişti. Böylesine şeyleri iyi değerlendirmek gerekir diye düşünüyorum.
Rusya, Avrasya'daki tek fütühatçı ülke olarak görünüyor. Onu bu özelliğinden çıkarmak kolay değil. Konjonktürün değişmesi gerekir.
Saygılar.
Abhazya Çerkes Soykırımını tanımıyor bu konu gündemde dahi değil ama Ermeni Soykırımı ile ilgili bir çok anma bile oldu, neredeyse tanınacak. Malum bölgede artık Abhazlar dan çok Rus ve Ermeni nüfusu mevcut belki bundan.
Neticede Abhazya Devleti nin artık Rusya ya bağlanması an meselesi. Zaten şimdiki fiiliyat öyle , G.Osetya dan sonra resmen Abhazya da Rusya'nın bir parçası olacak gibi görünüyor.
145 milyonluk Rusya ile 80 bin Abhaz'ın yaşadığı Abhazya'nın birlikteliği kanımca bu bölgede tabela devleti olmasıyla sonuçlanacaktır.
Sonuçta Rus Vatandaşı olacak Abhazlar için Moskova Petersburg vb şehirlerde yaşamak daha cazip olabilir, en azından gençlerin ...
Erhan bey ç.net'in ezeli gürcistan hayranlığına sizde katıldınız en sonunda demek ki.
Allah çarşınıza göre pazar versin ne diyelim. Abhazya'nın Rusya yerine Gürcistan ile ittifak yapmasını önermenize ise diyecek hiç bir şey yok. Pes doğrusu!