Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
KUBE ŞABAN - К1УБЭ ЩЭБАН
15 Ocak 2015 Perşembe Saat 13:46

 

К1УБЭ ЩЭБАН (ШАБАН ИНДИРИСОВИЧ КУБОВ)

 

 
К1убэ Щэбан индырысэ ыкъор щылэ мазэм и 15-м 1890-рэ илъэсым къуаджэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ.

къуаджэм дэтыгъэ ублэп1э еджап1эри,мэщытым хэтыгъэ медрысери къыухыхи,Нальчик дэтыгъэ динлэжьхэм апае к1элэегъаджэхэр къэзыгъэхьазырырэ семинарием 1917-рэ илъэсым к1эхьагъ,1919-рэ илъэсым къыухыгъ.1919-1925 рэ илъэсхэм Хьакурынэхьаблэ еджап1эм адыгабзэмк1э щыригъэджагъэх.

Я 20-30-рэ илъэсхэм школым зэрэщеджэщт тхылъхэм язэхэгъэуцоны К1убэ Щэбан хэлэжъагъ."Ныбджэгъу" (Сихъу С.игъусэу),"Хьисап тхылъ","Адыгэ календар"(зэк1эри 1924),"Апэрэ лъагъу"(Сихъу С.игъусэу,1927),"ят1уанэрэ лъагъу"(1929),"Адыгабзэм ибзэхабз"(апэрэ ык1и ят1уанэрэ тхылъхэр,1930),"Адыгабзэм итхык1(орфографиер)"ык1и
 
"Адыгэ орэдхэр"(1938)зыфи1орэ тхылъхэр къыдигъэк1ыгъэх.Театральнэ техникумэу Краснодар къыщызэ1уахыгъэм 1933-1936-рэ илъэсхэм,нэужым,Москва дэт театральнэ  институтэу А.В.Луначарскэм ыц1э зыхьырэм иадыгэ студие 1936-1937-рэ илъэсхэм артист хъущт ныбжьык1эхэр адыгабзэмрэ,адыгэ литературэмрэк1э ащыригъэджагъэх.
 
Адыгэ ансамблэм изэхэщэнк1э,ащ и1офыгъохэр зехьэгъэнымк1э 1офышхо Щэбанэ ыш1агъ.Орэдым хэлъ гущы1эхэри ыусэу,орэдышъори къыхихэу щытыгъ.К1элэц1ык1ухэм апае орэдыбэ дэдэ ытхыгъ.Адыгэ профессиональнэ музыкэм икъежап1э Щэбанэ 1ут,ащ хэхъонымк1э,зи1этынымк1э бэ ыш1агъэр.Зэрэпсаоу лъэпкъ литературэм,искусствэм,культурэм лэжьыгъэшхо щиш1агъ.1938-1940-рэ илъэсхэм Адыгэ научнэ-исследовательскэ институтым щылэжъагъ.Адыгэ 1оры1уатэхэр,анахьэу лъэпкъ орэдхэм якъэугъойжъынк1э мак1эп ыш1агъэр.

1943-рэ илъэсым 1эк1ыб хэгъэгу ифагъ Щэбанэ.Хэхэс зэхъу ужи Щэбанэ тхылъ пчъагъэ къыдигъэк1ыгъ."Адыгэ элыфыбэ"-Шам,1952,"Гъундж"(усэхэр,поемэхэр)-Бейрут,1953,"Адыгэ орэдыжъхэр"(фольклор)-Шам,1954,"Адыгэ псэлъэжъхэр"(фольклор)-Шам,1954,"Адыгэ (Черкес)фольклор 1-Париж,11-Нью-Иорк,1963,111-Нью-иорк,1963,ахэм анэмык1хэри.
 
К1убэ Щэбанэ итхыгъэ хэщыпык!ыгъэхэр зы тхылъ хъоу 1993-рэ илъэсым Мыекъуапэ къыщыдэк!ыгъ.Иорэдхэр зыдэт тхылъэу "Сэ сиорэд" ыц1эу Адыгэ тхылъ тедзап1эм 1996-рэ илъэсым къыдигъэк1ыгъ.

К1убэ Щэбан СССР-ым итхак1охэм Я Союзы ык1и СССР-ым и композиторхэм я Союзы 1936-рэ илъэсхэм къыщегъэжъагъэу ахэтыгъ.

 

*****

 

KUBE ŞABAN  (ŞABAN İNDİRİSOVİÇ KUBOV)
 
Kube Şaban 15 ocak 1890'da Hakurınehable köyünde doğdu.
 
Köy ilk okulunu, köy camisi bünyesinde bulunan medereseyi bitirerek Nalçık'ta din dersi öğretmelerinin yetiştirildiği kursu 1917-1919 yıllarında bitirdi.1919-1925 yılları arasında Hakurınhable köy okulunda Adığece öğretmenliği yaptı.
 
20-30 lu yıllarda ders kitaplarının hazırlanması için çalıştı."Nıbceğu" (Sihu S.ile birlikte), "Matematik kitabı", "Adığe takvimi" (hepsi 1924), "İlk yol"(Sihu.S ile birlikte 1927), "İkinci yol (1929), "Adığe dili grameri (1 ve 11 nci 1930), "Adığecenin orfografisi" Adığe şarkıları" (1938) adlı kitapları çıkardı. Krasnodar'da bulunan tiyatro okulunda 1933-1936 yıllarında,Moskova'da bulunan Lunaçarski Tiyatro Enstitüsünün Adiğe Stüdyosunda 1936-1937 yıllarında genç artist adaylarına  Adiğe dili ve edebiyatı dersleri verdi.
 
Adığe halk danslarının sahnelenmesi konusunda  Kube Şaban önemli çalışmalarda bulundu.Şarkıların hem sözlerini yazıyor, hemde besteliyordu. Çocuklar için çok sayıda şarkı yaptı.Profesyonel Adığe müziğinin başlatılmasında ve geliştirilmesinde Kube Şaban'ın önemli payı vardır. Bir bütün olarak ulusal edebiyat,sanat ve kültür alanında önemli çalışmalarda bulundu.1938-1940 yıllarında Adığe Bilim Enstitüsünde görev yaptı ve efsanelerin genelliklede eski halk şarkılarının derlenmesi için çalıştı.
 
Kube Şaban 1943 yılında ülkeyi terketmek durumunda kaldı.Bulunduğu ülkelerde de çeşitli kitaplar çıkardı.Bunlar:"Adığe alfabesi",Şam,1952,"Ayna"(şiirler,poemalar)Beyrut-1953,"eski Adığe şarkıları"(folklor) Şam,1954, "Adığe atasözleri, (folklor)Şam,1954, "Adığe (Çerkes)folklor"1-Paris, 11-Nevyork, 111-Nevyork 1963  ve başkalarıdır.
 
Kube Şaban'ın seçme eserleri 1993 yılında bir kitap halinde,şarkılarının yeraldığı kitap"benim şarkılarım"adıyla 1996 yılında Mıyekuape'de yayımlandı.
 
Kube Şaban 1936 yılından itibaren Sovyetler Yazarlar Birliği ve Sovyet Kompozitörler Birliği üyesiydi.
 
Kube Şaban 1974 yılında Amerika'da yaşama veda etti.
 
(Ş.Abu'nun "Adığe Cumhuriyeti yazarları"kitabından alınmıştır.)
 
 

Ç.Net notu: Yazarımız sn. Çetao İbrahim'in Kube Şaban ile ilgili yazdığı köşe yazısının linki:  http://www.cherkessia.net/author_article_detail.php?article_id=3988

 

 

Çetao İbrahim - Mıyekuape
 
Cherkessia.net, 15 Ocak 2015

 


Bu haber toplam 6572 defa okundu.


hapi cevdet yıldız

Kube Şaban Türkiye'de yaşadı. Düzce'de babam, Refik Hızal ve daha birçok kişi ile görüşmüş. Ayrıca Adıgelerin yaşadığı birçok yere, örneğin Antalya Korkuteli ilçesine bağlı Yeleme köyüne de gitmiş.

Babamın anlattığına göre, "Türkiye'de Çerkesçe yayın yasak. Bu nedenle kalamayacağım" demiş. Adıge müziğinin de Fransız makamına göre düzenlendiğini söylemiş.
Aklımda kalanları bu kadar.

24 Ocak 2015 Cumartesi Saat 21:14
Бакъ З

Родился Шабан Кубов (Шабан Кубе) в 1890 г. в Адыгее в ауле Хакуринохабль, здесь же окончил школу. По окончании духовной семинарии в Нальчике учился в Петрограде у академика Н. Я. Марра. Затем преподавал в Адыгейской автономной области сначала черкесский язык и литературу в педагогическом, театральном и сельскохозяй­ственном техникумах (1919 – 1936), затем в Театральном институте им. Луначарского в Москве (1936-1937), состоял членом Союза советских писателей Адыгеи, и, наконец, был научным работником Адыгейского научно-исследовательского института в Майкопе, возглавляя работы по собира­нию и разработке черкесского фольклора.
До эмиграции Шабан Кубов принимал активное участие в собирании и обработке материалов для издания книги «Адыгейские песни», куда вошло 190 песен. Книга издана Музыкальным издательст­вом в Москве после войны, но имя Шабана Кубова было снято с титульного листа по той простой причине, что он покинул СССР.
Ш. Кубов эмигрировал в Европу в 1943 году, затем переехал в Турцию. Там, как и в Аммане (Иордания), он занимался литературной и научной деятельностью и преподаванием черкесского языка для иорданских черкесов в черкесском клубе (Хасе), там же организовал театр. Умер в США в 1974 году.
Певец и музыкант Махмуд Шурдумов, вспоминает: «Мне было лет десять, когда я впервые встретился с Шабаном Кубовым. Мы тогда жили в Иордании, и он научил меня читать, писать, привил любовь к песням, заворожил родным словом, и с тех пор я еду вслед за ним, да и в Америку уехал из-за него»[2].
Шабан Кубов всегда оставался «просветителем своего народа, прививал вкус к родной изящной словесности среди адыгов-эмигрантов… Такие одержимые подвижники родной словесности служат консолидации адыгской художественной культуры, в том числе и литературы»[3].
Национальное своеобразие творчества Ш. Кубова обусловлено связью с историей своего народа, прекрасным знанием адыгского фольклора, что позволило ему широко вводить в свои произведения фольклорные материалы и плодотворно использовать их эстетику.
Как свидетельствует Р. Трахо, в Иордании, Сирии и Ливии изданы следующие книги Шабана Кубова на черкесском языке:
История Аммана. Амман, 1952;
Азбука для детей. Амман, 1952;
Адыгейские сказки и сказания. Шам, 1953;
Стихи. Бейрут, 1953;
Стихи. Бейрут, 1954;
Адыгейские старинные песни. Шам, 1954.
Изданы и произведения о Русско-кавказской войне:
Внезапное нападение на кабардинцев в XVII в.;
Переселе­ние черкесов в Оттоманскую Турцию в 1859-1864 гг.
Изданы также:
Адыгейские старинные песни (со 150 историческими справками и нотами);
Адыгейские сказки и сказания;
Сборник пьес;
Сборник поэм и стихов (часть 2);
Черкесско-арабский словарь;
Исторический роман «Горный орел»;
Черкесский объяснительный словарь на всех адыгейских наречиях;
Черкесская грамматика;
Адыгейские адаты.
В Советском Союзе до эмиграции были изданы следующие книги Шабана Кубова:
1. Практическая школьная грамматика. Часть I – Морфология, Часть 2 – Синтаксис. Краснодар, 1930.
2. Орфография черкесского языка в 4-х частях. Майкоп, 1938.
3. Сборник старинных черкесских народных песен. Майкоп.
4. Пьеса «Табунщик». Майкоп.
5. Адыгейский букварь. Майкоп.
6. Хрестоматия по литературе. Краснодар.
7. Букварь для школ взрослых. Краснодар.
8. Книга для чтения по литературе в 3-х частях. Краснодар.
9. Букварь для детей. Краснодар, 1927.
10. Книга для чтения «Друг». Москва, 1924 .
11. Календарь. Москва, 1924[6].

17 Ocak 2015 Cumartesi Saat 15:35
Merzey

Kube Şaban 1945 ten sonra bir süre türkiyede yaşamış. O arada alfabe çalışmaları ve derlemeler yapmış diye biliyorum.

16 Ocak 2015 Cuma Saat 19:50
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net