JANE KIRIMIZ (JANE KİRİMİZE HACİMUSOVİÇ)

 

Jane Kırımız 7 mart 1919'da Afıpsıp köyünde doğdu.

 

1942 yılında iki yıllık öğretmen enstitüsünü,1957 yılında Adığe devlet öğretmen enstitüsünü bitirdi.1957-1959 yıllarında Maksim Gorki edebiyat enstitüsünde yüksek edebiyat eğitimi aldı.

İkinci dünya savaşına katıldı ve gösterdiği yiğitliklerden dolayı nişan ve madalyalar verildi.

 

1944-57 yılları arasında "Sosyalist Adıgey" gazetesinin redaksiyon bölüm başkanı olarak görev yaptı.1959-1973 yılları arasında Adığey ülke yönetiminde radyo televizyon yayın komitesi başkanı olarak görev yaptı.1973-1983 yıllarında Adığe Yazarlar Birliği başkanıydı.

 

Jane Kırımız'ın yazdıkları 1935 yılından beri yayınlanmaktadır.Savaştan önce,savaş esnasında ve savaş sonu önceleri "Kolhoz Bırak"(Kolhoz bayrağı) gazetesinde,daha sonra "Sosyalist Adığey"gazetesinde şiir,deneme,ropörtaj ve toplumsal-politik makaleleri aralıksız yayımlanmıştır.

 

Jane Kırımız'ın şiir,poem,öykü ve uzun öykülerinin yeraldığı kitapları yayımlanmıştır."Şiirler"-1945,"Günlerimiz"-1951,"Kızıl yıldız"-1955,"Küçük dostlar"-1959,"İlk çiçek"-1963,"Gözlerin"-1967,"Seçme yazılar"-1969,"Çocuklara okuyun"-1973,"Şapsığhable'de olanlar"-1977,"Ellerin şarkısı"-1979,"Şarkıyla birlikte ol"-1989,sanatsal dokümental uzun öyküsü "Andırhuay Husen"-1970 bunlardandır.

Kırımız'ın eserleri rusça da yayımlandı."Kalbin şarkıları"-1957,"Benim Adığeyim"-1959,"Köy çocukları"-1959,"Hazret atyarışlarına nasıl katıldı?"-1961,"Dede ve torunları"-1961,"Herkesin kendi işi vardır"-1963,"Cevap"-1965,"Kör yağmur"-1967,"Torunlar nineleri nasıl karıştırdı?"-1968,"Adığelerin adeti böyledir"-1974,"Ayrılmaz dostlar"-1976,"Bugün kaç yaşındayım?"-1979,"Husen Andurhuayev"-1974,"Şapsığ köyü gülümsüyor"-1979,"Damatlı düğün"-1984,"Kısa konuşma"-1987 bunlardandır. 

 

Şairin birçok şiiri adığe kompozitörlerince şarkı yapılmıştır.

Puşkin,Krılov,Nekrasov ve Çehov'un kimi eserleri ile,bazı sovyet şairlerinin şiir ve şarkılarını Adığeceye çevirmiştir.Jane Kırımız'ın kimi eserleri de Ermenice,Kazakça ve Bulgarca'ya çevrilmiştir.

Jane Kırımız uzun yıllar Adığey Barış Koruma Komitesi Başkanı olarak görev yapmıştır.1973 yılında Moskova'da yapılan Dünya Barış Kongresine katılmış,kendisine "Barış savaşçısı" altın madalyası verilmiştir."Emeğin kızıl bayrağı","Saygı nişanı"gibi barış ödülleri almıştır.1974 yılında Kuban Gençlik Örgütü'nün N.Ostrovski ödülünün sahibi olmuştur.

Kominist parti Adığey Ülke komitesinde uzun yıllar görev yapmış,bir kaç kez Adığey ülke Sovyetinde mebus olarak seçilmiştir.

1956 yılından itibaren RF Yazarlar Birliği üyesidir.

 

Jane Kırımız 1983 yılında yaşama veda etmiştir.

 

Yazı Ş.Abu'nun A.C.yazarları kitabından çevrilmiştir

 

 

 

 

Çetao İbrahim, Mıyekuape

 

Cherkessia.net, 07 Mart 2015

 

 

****

 

 

ЖЭНЭ КЪЫРЫМЫЗ  (ЖАНЕ КИРИМИЗЕ ХАДЖИМУСОВИЧ)

 

Жэнэ Къырымыз Хьаджымосэ ыкъор къуаджэу Афыпсыпэ гъэтхапэм и 7-м 1919-рэ илъэсым къыщыхъугъ.

1938-рэ илъэсым Адыгэ педтехникумыр,1942-рэм илъэсит1у к1элэегъаджэ институтыр,1957-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо к1элэегъаджэ институтыр къыухыгъэх.1957-1959-рэ илъэсхэм М.Горькэм ыц1э зыхьырэ литературнэ институтым и апщэрэ литературнэ курсхэм ащеджагъ.

 

Жэнэ Еъырымыз хэгъогу зэошхом хэлэжъагъ,л1ыхъужъыгъэу зэуап1эм щызэрихьагъэм апае орденхэр,медальхэр къыфагъэшъощагъэх.

1944-1957-рэ илъэсхэм Къырымызэ хэку гъэзетэу "Социалистическэ Адыгеим" иредакцие иотдел ипащэу 1оф ыш1агъ.1959-1973-рэ илъэсхэм Адыгэ хэку исполкомым радиомрэ телевидениемрэ якомитетэу и1эм итхьэмэтагъ.1973-1983-рэ илъэсхэм адыгэ тхак1охэм яорганизацие ипэщагъ.

 

Жэнэ Къырымыз ытхыхэрэр 1935-рэ илъэсым къыщегъэжъагъэу хеутых.Заом ыпэк1и,зэо лъэхъаными,зэо ужыми гъэзетэу "Колхоз быракъым",ыужым "Социалистическэ Адыгеим" усэхэр,очеркхэр,репортажхэр,публицистическэ статьяхэр зэпымыоу хиутыщтыгъэх.

Жэнэ Къырымызэ иусэхэр,поемэхэр,рассказхэр,повестхэр адэтэу тхылъхэр къыдигъэк1ыгъэх:"Стиххэр"-1945,"Тимафэхэр"-1951,"Жъогъо плъыжъ"-1955,"Ныбджэгъу ц1ык1ухэр"-1959,"Апэрэ къэгъагъ"-1963,"О унит1у"-1967,"Ытхыгъэмэ ащыщхэр"-1969,"К1элэц1ык1умэ шъуакъыфедж"-1973,"Шапсыгъэхьаблэ къыщыхъугъэхэр"-1977,"1эмэ яорэд"-1979,"Орэдыр о зигъэгъус"-1989,художественнэ-документальнэ повестэу "Андырхъое Хъусен"-1970.

 

Къырымызэ итхылъхэр урысыбзэк1и къыдэк1ыгъэх: "Песни сердца"-1957,"Адыгея моя"-1959,"Дети аула"-1959,"Как Хазрет уходил на скачки"-1961,"Дед и внуки"-1961,"Есть у всех свой дела"-1963,"Ответ"-1965,"Слепой дождик"-1967,"Как внуки запутали бабушку"-1968,"У адыгов обычай такой"-1974,"Неразлучные друзья"-1976,"Сколько мне севодня лет"-1979,художественно-документальнэ повестэу "Хусен Андрухаев"-Краснодар,Москва 1974,"Аул Шапсуг улыбается"-Москва 1979,"Свадьба с женихом"-Москва 1984,"Короткий разговор"-Майкоп 1987.

Поетым иусабэхэр адыгэ композиторхэм орэдышъомэ аралъхьагъэх.А.С.Пушкиным,И.А.Крыловым,Н.А.Некрасовым,А.П.Чеховым атхыгъэмэ ащыщхэр,советскэ поэтхэм ащыщхэм яорэдхэр,усэхэр

 

Жэнэ Къырымызэ адыгабзэм рилъхьагъэх,ежь ытхыгъэмэ ащыщхэр ермэлхэм,казаххэм,болгархэм абзэхэмк1э зэрадзэк1ыгъэх.

Жэнэ Къырымызэ илъэсыбэрэ мамырныгъэр къэухъумэгъэным ихэку комитет итхьамэтагъ,мамырныгъэм дезгъащтэхэрэм я Дунэе конгрессэу 1973-рэ илъэсым Москва щы1агъэм хэлэжъагъ."Борец за мир" зыфи1орэ дышъэ медалыр къыфагъэшъощагъ.Правительственнэ наградэхэу орденхэу Трудовое Красное Знамя,"Знак Почета"зыфи1охэрэр,медальхэр поэтым къыратыгъэх.Кубанскэ комсомолым ипремиеу Н.Островскэм ыц1э зыхьырэм илауреат (1974).Жэнэ Къырымызэ КПСС-м и Адыгэ хэку комитет илъэсыбэрэ хэтыгъ,народнэ депутатхэм яхэку Совет идепутатэу заулэрэ хадзыгъагъ.

 

Жэнэ Къырымызэ Урысие Федерацием итхак1охэм я Союз 1956-рэ илъэсым къыщегъэжъагъэу хэтыгъ.

 

Жэнэ Къырымызэ 1983-рэ илъэсым идунай ыхъожъыгъ.