BALKAR FOVSET

 

Çerkes kadın şair Balkar Fovset KBC Baksan rayonuna bağlı Kışbeç köyünde 27 mart 1932'de doğdu.

 

Yedi yıllık köy okulunu bitirdikten sonra Nalçıkta bulunan öğretmen okulunda devam etmeden okumaya başladı.Okuduğu köy okulunda öğretmenlik yaparken köy yönetim kuruluna seçilerek bu kurulun sekreteri oldu.Bu görevlerde uzun süre kalmayarak 1948 yılında Nalçık'a gelerek 1950 yılına kadar Kaberdey Balkar Bakanlar Kurulu kültür danışmanı olarak çalıştı.

1950-1957 yıllarında Stara Krepost köyü okulunda öğretmenlik yaptı.

 

Kabardey Balkar Öğretmen Enstitüsü Tarih ve Filoloji Fakültesinde devam etmeden dördüncü sınıfa kadar okumuşken 1957-1960 yıllarında Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsünde okudu. 1960-1967 yıllarında "Oşhamafe" dergisinin kritik ve drama bölüm redaktörü oldu.1967-1970 yıllarında Kabardey Balkar Üniversitesinde Aspirant olarak okudu.1971-1978 yıllarında Kabardey Balkar Bilim Araştırma Enstitüsü çalışanıydı.

 

1979 yılından itibaren profesyonel edebiyatçıdır.

Balkar Fovset 1943 yılında Yazarlar Birliği ofisine ilk adımını atmıştı ve bu günden itibaren canla başla yaşamının son gününe kadar edebiyat için çalıştı.

Ülkesi ve halkı için yaptığı değerli çalışmalardan dolayı "Kabardey Balkar Halk Şairi"ünvanı ile Rusya Yazarlar Birliği devlet ödülü sahibi oldu.Fovset Dünya Çerkes Bilim Akademisi üyesiydi. 

Şair şiirlerinde insanların düşüncelerini,amaçlarını,yiğitliklerini ve çalışmalarını güçlü bir şekilde dile getirmektedir.

Balkar Fovset'in şiirlerinde öne çıkan coşkulu kahramanlar gerçek  insandır,temiz ve yumuşak kalplidir,çalışmayı sever,yiğittir,vatanseverdir,yalan dolandan,kirli işlerden,boş dolaşmaktan hoşlanmaz,bu gibilerle canla başla mücadele eder.

Fovset otuz kadar kitap çıkarmış olup,bu kitapları hakkında bir çok kişi övgü dolu sözler söylemişlerdir.

 

Balkar Fovset poemalarında bir çok temaya değinir,derinden düşündürür,insan yaşamında büyük öneme sahip konulara el atar.Onun poemalarında Adığe kadını önemli yer tutar.Şair Adığe insanının ve özellikle de erkeğinin yiğitlik ve ününü oluşturan tavır,hareket,dürüstlük,yiğitlik,güzellik gibi kavramlara dikkat çekmeyi gözardı etmez.Bu hususlar özellikle savaşla ilgili poemalarında görülür.Fovset burada vatanı,onun için canını esirgemeyen çocuklarını,yiğitlik ve kahramanlığı,insan sevgisinin gücünü,yaşamdaki olumsuzlukların açığa çıkarılıp yokedilmesini yüceltir.

Kabardey Balkar Cumhuriyeti'nin halk şairi Balkar Fovset 20 Mayıs 2009'da yaşama veda etmiş ve Nalçık şehrinde toprağa verilmiştir.

 

Adığece yayınlanan şiir ve poema kitapları:

 

Tanyeri-1958, Duygudaşlık güzeldir-1963, Gökyüzünü işliyorum-1967-2000, Umudun ayak izi-1968, Güneşin ışını mızıkamın tuşunda-1970, Beni tebrik et-1972, Yeni şarkı-1977, Dost değilmi?-1978, Yeni şarkı-1979, Vatanının taşları da altındır-1982, Seçme eserler-1988, Küçültülemeyen yücelik-1994, Şiirselleştirilmişler-2001-2002, Şarkıma eşlik et-2004.

 

Rusça yayınlanan şiir ve poema kitapları:

 

Güneş damlası-1960, En gizli-1960, Kafkas kızı-1965, Dağ ezgisi-1969 ,Yüreğin telleri-1970, Göğe işlenen nakış-1971, Kaya üzerinde söylenen şarkı-1973, Mucize beklentisi-1980, Vatanın tüm taşları altındır-1982, Yeni şarkı-1982, Seni arıyorum baba-1983, Hayalin üzengisi-1983, Şafağın kristal sesi-1986, Gümüş yüzük-1988, Düşüncenin desenleri-1997, Aşk ve yiğitlik -1988.

Yazı Abazov A.Ç'nin Kabardey Yazarları adlı kitabından çevrilmiştir.

 

Şairin "Oşhamafe sizi çağırıyor" adlı şiirini çeviren İ.Alxas

 

Kucağımda büyüttüğüm çocuklarım,

Beni terkedip nerelere gittiniz?

Bağrımda kaynayan ırmaklarımla,

Ak sütümle sizi ben beslemiştim.

 

Beni yalnız başına bırakarak,

Neden kutsal yurdunuzu terkettiniz?

Vatanı korumaktan korkarak,

Kaçmak adetlerinizde varmıydı?

 

Şimdi akan sular gözyaşım,

Siz-çocuklarım için akıyor.

Saçlarım sizin için ağardı,

Sizi arıyorum hasretle bakınırken.

 

Boynum koparcasına uzanıyor,

Karşı sahillerde sizi arıyorum.

Sizi göremiyorum,acı ile kıvranıyor,

Hasretinizle ihtiyarlıyorum.

 

Terk ettiğiniz o güzel vatan,

Şimdi nurlarla dolup taştı.

Terk ettiğiniz yerler birer cennet,

Zenginlik ve rafah vatan toprağında.

 

Ey Adığe milletinin çocukları,

Nerelere dağıldınız?

Gelin atılın kucağıma,

Dinsin birazcık olsa da hasretim.

 

 

 

БАЛЪКЪЭР ФОУСЭТ

 

Адыгэ ц1ыхубз усак1уэ,Балъкъэр Фоусэт Гъузер ыпхъур Бахъсэн районым щыщ Къыщбэч къуажэм 1932 гъэм мартым и 27-м къыщалъхуащ.

Къуажэ илъэсибл школыр къиуха нэужь,Налщыкъ щы1э педтехникумым заочнэу щ1от1ысхьэ,езыри егъэджак1уэу зыщеджа школым мэув,ит1анэ къуажэ советым депутату хаха нэужь,секретару Ягъэув,ауэ абыхэм ар мащ1э дыдэу ф1эк1 щымылажьэу 1948 гъэм налщык къалэ къо1эпхъуэри 1950-м нэс щолажьэ КъAССР-м и министрхэм я советым соцкультурэмк1э и консультанту.

 

1950-1957 гъэхэм Стара крепость дэт курыт школ 6-нэм егъэджак1уэу щолажъэ.

Къэбэрдэй-Балъкъэр пэдинститутым и историко-филологическэ факультетым заочнэу щеджэурэ,епл1анэ курсым нэсауэ,Москва дэт Максим Горкэм и ц1эк1э щы1э литературнэ институтым 1957-1960 гъэхэм очнэу щоджэ.Ар къиуха нэужь,1960-1967 гъэхэм "1уащхьэмахуэ" журналым критикэмрэ драматургиемк1э и отделым и редакторщ.1967-1970 гъэхэм ар КъБКъУ-м и аспирантурэм очнэу щоджэ.1971-1978 гъэхэм Фоусэт Къэбэрдей-Балъкъэр щ1эныгъэ-къэхутак1уэ институтым и лэжъак1уэ нэхъыжъыщ.

1979 гъэм къыщыщ1эдзауэ профессиональнэ литератору щытащ.

 

Балъкъэр Фоусэт 1943 гъэхэм и к1эхэм дэж Тхак1уэхэм я союзым и унэм япэ лъэбакъуэ щ1ичащ.Ик1и абы къыщыщ1эдзауэ ди литературэм къыхыхьэри дунейм ехыжыху гурэ-псэк1э жыджэру абы хуэлэжъащ.

Щ1ыхь зыпылъ къалэн и хэкум,и лъэпкъым хуищ1ам къыпэк1уэу Балъкъэр Фоусэт къыхуагъэфэщауэ щытащ "Къэбэрдей Балъкъэрым и ц1ыхубэ усак1уэ" ц1э лъап1эр,РСФСР-м и Тхак1уэхэм я союзым и къэрал саугъэтыр.Фоусэт щ1эныгъэхэмк1э Дунейпсо Адыгэ Академием и академику щытащ.

Усак1уэм и тхыгъэхэм дэгъуэу къыщы1уэтащ ц1ыхухэм я гупсысэр,я гуращэр,я л1ыхъужъыгъэр,я 1уэхущ1афэхэр.

Балъкъэр Фоусэт и усэхэм къыхэтэджык1 лирическэ л1ыхъужъыр ц1ыху щыпкъэщ,абы псэ къабзэ и1эщ,ар гу щабэщ,е лэжъак1уэ ерыщщ,л1ыгъэ ин зыхэлъщ,и Хэкум и бын пэжщ,ф1еягъэр,пц1ыр,1уэхуншагъэр зымыдэ,абыхэм ерыщу ебийуэ пэщ1эт бэнак1уэ псэемыблэжщ.

 

Фоусэт творческэ 1эдакъщ1эк1ыу тхылъ щэщ1ым щ1игъу къыдигъэк1ащ ик1и абы щытхъу инхэр ц1ыху куэдым хуатхащ.

Балъкъэр Фоусэт и поэмэхэм темэ куэд къыще1эт,куууэ узыгъэгупсысэ,ц1ыху гъащ1эм щ1ып1э ин щызубыд 1уэхугъуэ щхьэпэхэм я щхьэфэ йо1эбэ.Гу зылъытапхъэщ усак1уэм и поэмэ нэхъыбэм адыгэ ц1ыхубзым и образым абыхэм щ1ып1э ин зэращаубыдым.Усак1уэм и нэ1э тригъэк1ыркъым адыгэ ц1ыхухэм,псом хуэмыдэу адыгэл1ым и хахуагъэр и ц1эры1уагъэр къезыта хьэл,щэн,пэжагъ,хахуагъ,дахагъ хэлъхэм.Ахэр псори лъэщу,тк1ийуэ къыхощ зауэм теухуа поэмэхэм.Фоусэт Абыхэм щигъэлъап1эр Хэкурщ,абы и бын псэемыбдэжхэм я л1ыгъэ-хахуагъэрщ,ц1ыху лъагъуныгъэм и лъэк1ыныгъэрщ,лей,мыхъумыщ1агъэ гъащ1эм щызек1уэхэр къыщ1эгъэщынырщ,гъэк1уэдынырщ.

КъБР-м и ц1ыхубэ усак1уэ Балъкъэр Фоусэт 2009 гъэм маим и 20 дунейм ехыжащ.Ар щыщ1алъхьэжащ Налшык къалэ. 

ТХЫЛЪ ЩХЬЭХУЭХЭМРЭ ТХЫГЪЭХЭМРЭ

 

Адыгабзэк1э:

 

Нэхущ-1958,Зэгуак1уэр дахэщ-1963,Уафэр хызодык1-1967;2000,Гугъэм и лъэрыгъ-1968,Дыгъэ бзийр си пщынэ 1эпэу-1970,Къысхуэгуф1э-1972,Уэрэдыщ1э-1977,Ныбжьэгъу1э-1978,Уэрэдыщ1э-1979,Уи хэку и мывэхэри дыщэщ-1982,Тхыгъэ къыхэхахэр-1988,Хамыгъэщ1эфа лъэгап1э-1994,Усыгъэхэр-2001-2002,Си уэрэдым къыдежъу-2004.

 

Урысыбзэк1э:

 

Капля солнца-1960,Самое сокровенное-1960,Дочь кавказа-1965,Горный папев-1969,Струны сердца-1970,Вышиваю небо-1971,Песня на скале-1973,Ожидание чуда-1980,На родине все камни-золото-1982,Новая песня-1982,Ишу тебя,отец-1983,Стремя мечты-1983,Зари хрустальный звон-1986,Серебряное кодьцо-1988,Узоры мыслей-1997,Любов и доблесть-1998.