ŞHALAHO ABUBEÇİR (SHALAHO ABUBAÇİR ADIŞESOVİÇ)

 

 

Ş.Abubeçir 19 nisan 1929 da Voçepşiy köyünde doğdu.

 

1948 yılında Adığe öğretmen okulunu bitirerek 1950 yılına kadar Voçepşiy ve Neçereziy köy okullarında öğretmenlik yaptı.1950-1951 yıllarında Askerlik görevini yerine getirdi.!951-1953 yıllarında Pçıhatlukuay köyünde öğretmenlik yaptı.1953-1957 yıllarında Tevuçöj rayonu Komsomol teşkilatında birinci ve ikinci sekreter olarak görev yaptı.1957 yılında Adığe Devlet Öğretmen Enstitüsü'nü bitirdi.1957-1960 yıllarında Gürcüstan'da bulunan Şota Rustaveli Bilim Akademisi'nde okudu.1968 yılında filoloji bilimleri kandidatı,1986 yılında filoloji bilimleri doktoru oldu.1960-1977 yıllarında Adığe Devlet Öğretmen Enstitüsü'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı.1977-1988 yıllarında Adığe Bilim Araştırma Enstitüsü Edebiyat Bölüm Başkanı olarak görev yaptı.1988-1989 yıllarında aynı enstitünün Adığe edebiyatı bölümünde profesör,1989-1990 yıllarında öğretmenlerin mesleki gelişmeleri üzerine çalışan enstitüde Adığe filolojisi,tarihi ve kültürü bölüm başkanı olarak çalıştı.1990-2014 yıllarında Adığe Sosyal Bilimler Araştırma Enstitüsü Edebiyat Bölüm Başkanı'dır.

Ş.Abu'nun eserleri 1954 yılından beri yayımlanmaktadır.

 

Adığece çıkan kitapları:

 

"Adığe kadınının Adığe edebiyatındaki yeri"-1963,"Yeni yaşamla doğdu"-1970,"Başarının basamakları"-1974,"Adığe folklorü"-1977,"Satırların oluşumu"-1981,"Sönmeyen yıldızlar"-1995,"Ulusal bilincin sönmeyen ateşi"-1999,"Yaşam,edebiyat,eğitim"-2002,"Adığe Cumhuriyeti yazarları"-2004,"Ulusun dünyası sözcüğün temeli"-2009,"Sözcüğün gücü zamanın nefesi"-2009,"Adığe edebiyatı tarihi"-2008,"Çerkes diyasporasının edebiyatı"-2014.

 

Rusça çıkan kitapları:

 

"Adığe edebiyatının düşünsel ve sanatsal özgünlüğü 1830-1980"-1988,"Yaratıcı arayış yolunda"-2002.

Ş.Abu'nun edebiyat bilimi üzerine yazıları Büyük Sovyet Ansiklopedisi,Kısa Edebiyat Ansiklopedisi ve Belorusya Ansiklopedilerinde yer aldı.

Öykülerinin yer aldığı kitaplar "Yalnız kişi"-1994,"Yiğit ateşi"-1998,"Kalpteki iğne"-2004,"İplik iğnenin yolundan gider"-2013'te yayımlandı.

Edebiyat bilimi üzerine yazıları ile "Yiğit ateşi" adlı kitabı Türkçe'ye çevrildi.(2000)

S.Baruzdin'in "Bu evi kim yaptı?"(1954) ve N.Gleyzarov'un 'Kuzey ceylanı"(1957) adlı çocuk kitaplarını Adığeceye çevirdi.

 

1962 yılından beri orta dereceli okullarda adığe edebiyatı programlarının yapımcısıdır.9 ncu sınıflar için Adığe edebiyatı kitabını kendi başına,10 ncu sınıflar içinse bir başkasıyla birlikte yapmıştır.

Adığeydeki Adığe Xase'nin kurucularındandır(1988).Uzun yıllar başkanlığını yapmış olup halen de onursal başkanıdır.DÇB'nin kurucularındandır(1990).Bir süre Başkan yardımcılığı ve 1993-1996 yıllarında başkanlığını yapmıştır.Tevuçoj rayonu ve Mıyekuape şehir meclislerinde milletvekilliği,A.C.parlamentosu Xase'nin ilk döneminde milletvekilliği ve Anayasa komisyonu üyeliğinde bulunmuştur.

 

Ş.Abu " A.C.Onur taşıyıcısı" ünvanı ile Adığekale şehri ve Tevçoj rayonunun,Voçepşiy,Askalay,Şınciy köylerinin saygın hemşerisi ünvanları sahibidir.

Ş.Abu Dünya Çerkes Bilim Akademisi üyesidir.Rusya Federasyonu ve Adığe Cumhuriyeti'nin saygın bilim çalışanıdır.

1995 yılından beri R.F.Yazarlar Birliği üyesidir.

 

 

 

ШЪХЬЭЛЭХЪО АБУБЭЧЫР

 

Шъхьэлэхъо Абубэчыр Адышэс ыкъор къуаджэу Очэпщые мэлылъфэгъум и 19-м 1929-рэ илъэсым къыщыхъугъ.

 

Гурыт еджап1эр къызеух ужым (1947),Адыгэ к1элэегъаджэ техникумым икурс экстернэу 1948-рэ илъэсым ыти,Очэпщые ублап1э еджап1эм (1948-1949),Нэчэрэзые илъэсибл еджап1эм (1949-1950)к1элэегъаджэу ащылэжъагъ,1950-1951-рэ илъэсхэм дзэм къулыкъу щихьыгъ.Дзэм къызыхэк1ыжьым Пчыхьал1ыкъое гурыт еджап1эм 1951-1953-рэ илъэсхэм к1элэегъаджэу щылэжъагъ,1953-1957-рэ илъэсхэм комсомолым и Теуцожь райком ия II-рэ секретарэу,нэужым иа I-рэ секретарэу,комсомолым ык1и партием Яхэку комитетхэм 1оф ащиш1агъ.1оф ыш1эзэ,Адыгэ къэралыгъо к1элэегъаджэ институтыр 1957-рэ илъэсым къиухыгъ.А илъэс дэдэм Шота Руставели ыц1эк1э щыт институтэу наукэхэмк1э Грузием и Академие иаспирантурэ к1ахьи,1960-рэ илъэсым къыухыгъ.1968-рэ илъэсым филологическэ ш1эныгъэхэмк1э кандидат,1986-рэ илъэсым филологическэ ш1эныгъэхэмк1э докторы хъугъэ.1960-1977-рэ илъэсхэм Адыгэ къэралыгъо к1элэегъаджэ институтым к1элэегъаджэу,к1элэегъаджэ шъхьа1эу,доцентэу щылэжъагъ.1977-1988-рэ илъэсхэм Адыгэ научнэ-исследовательскэ институтым литературэмк1э исекторы ипащ.1988-1989-рэ илъэсхэм Адыгэ къэралыгъо институтым Адыгэ литературэмк1э икафедрэ ипрофессор.1989-1990-рэ илъэсхэм к1элэегъаджэхэм яш1эныгъэ зыщыхагъэхъорэ институтым адыгэ филологием,тарихъым,культурэм икафедрэ зэхещэ,ипащэу 1оф еш1э.1990-рэ илъэсым къыщегъэжъагъэу джы къызнэсыгъэми Адыгэ республикэ институтэу гуманитарнэ ш1эныгъэхэм яушэтын пылъым литературэмк1э иотделы ипащ.

Шъхьэлэхъо Абу ытхыхэрэр 1954-рэ илъэсым къыщыублагъэу хеутых.

 

Адыгабзэк1э къыдигъэк1ыгъэ тхылъхэр:

 

"Адыгэ бзылъфыгъэр адыгэ литературэм къызэрэщигъэлъагъорэр"-1963,"Щы1эк1ак1эм къыдэхъугъ"-1970,"Хэхъоныгъэм илъэуянэхэр"-1974,"Адыгэ фольклор"-1977,"Сатырхэм якъэхъук1"-1981,"Шъыпкъагъэр-шэтапкъэ"-1991,"Мык1осэрэ жъуагъохэр"-1995,"Лъэпкъ ш1эжьым иджэныкъо маш1у"-1999,"щы1эныгъэр,литературэр,п1уныгъэр"-2002,"Адыгэ Республикэм итхак1охэр"-2004,"Лъэпкъым идунай псалъэм ылъапс"-2009,"Псалъэм илъэк1,уахътэм ижьыкъащ"-2009,"Адыгэ литературэм итхыд"-2008,"Адыгэ хэхэсхэм ялитератур"-2014.

 

Урысыбзэк1э къыдигъэк1ыгъэхэр:

 

"Идейно-художесствонное своеобразие адыгейской литературы 1830-1980"-1988,"На пути творческово поиска"-2002.

Шъхьэлэхъо Абу илитературоведческэ 1офш1агъэхэм ащыщхэр гупчэ ык1и ч1ып1э журналхэм къыхаутыгъэх,Советскэ анциклопедие иным,литературнэ энциклопедие к1эк1ым ык1и Белорусскэ энциклопедием къадэхьагъэх.

Абу художественнэ произведениехэри етхых,гъэзетхэм,журналэу "Зэкъощныгъэм" къащихеутых.Рассказхэмрэ повестхэмрэ дэтыхэу "Псэ закъу"(1994), "Л1ыхъужъ маш1у"(1998), "Гум хэлъ мастэр" (2004),"Мастэм илъагъо 1уданэм игъогу"(2013)къыдигъэк1ыгъэх.Абу илитературоведческэ 1офш1агъэхэм ащыщхэр,тхылъэу "Л1ыхъужъ маш1у"(2000) зыфи1орэр тыркубзэк1э зэрадзэк1ыжъыгъэх.

К1элэц1ык1ухэм апае атхыгъэхэу С.Баруздиным итхылъэу "Хэт зыш1ыгъэр мы унэр?"(1954) ык1и Н.Глейзаровым итхылъэу "Темыр шъыхь"(1957) зыфи1охэрэр адыгабзэк1э зэридзэк1ыгъэх.

 

1962-рэ илъэсым къыщегъэжъагъэу адыгэ литературэр гурыт еджап1эхэм зэрэщызэрэгъаш1эрэм ипрограммэ иавтор,я 9-нэрэ классым литературэмкэ иучебник,я 10-нэрэ классым иучебник (гъусэ и1эу),адыгэ литературэм иегъэджэнк1э методикэр (Гъусэ и1эу) ытхыгъэх.

Адыгэ хэку хасэм изэхэщак1охэм (1988) Абу ащыщ,илъэсыбэрэ хасэм ипэщагъ,джы итхьэматэ гъэш1уагъ.Дунэе адыгэ хасэм изэхэщак1охэм ащыщ (1990),ащ ипрезидэнты иапэрэ гуадзэу,ыужым ипрезидэнтэу (1993-1996)щытыгъ.Теуцожь районнэ ык1и Мыекъуапэ къэлэ Советхэм ядепутатыгъ,Адыгэ Республикэм  и Хабзэгъэуцу Хасэ-парламентым иапэрэ зэхэщэгъу идепутатыгъ,Конституционнэ Комиссием хэтыгъ.

 

Шъхьэлэхъо Абу "Адыгейым и Щытхъузехь"зыфи1орэ медалыр къыфагъэшъошагъ.Адыгэкъалэ ык1и Теуцожь районым,къуаджэу Очэпщые,Щынджые,Аскъэлае яц1ыфгъэш1уагъ.

Шъхьэлахъор Дунэе адыгэ академием иакадемик,Урысие Федерацием ык1и Адыгэ Республикэм ш1эныгъэхэмк1э изаслуженнэ 1офыш1эшху.

1995-рэ илъэсым къыщегъэжъагъэу Урысие Федерацием итхак1охэм Я Союзы хэт.