BEŞTOKO HABAS

 

Beştoko Habas 5 Haziran 1943’te İslamey (KBC) köyünde doğdu.Kabardey Balkar Devlet Üniversitesi Rus -Adığe dili ve edebiyatı bölümünde okurken Moskova Devlet Üniversitesi Gazetecilik Fakültesine girerek burayı 1968 yılında bitirdi.Kabardey_Balkar’a döndü ve çeşitli işlerde çalıştı.Daha sonra Moskova’ya dönerek Asistanlık eğitimini yaptı.Nerede ve hangi işte olursa olsun vazgeçmediği bir işi vardı ki oda şiir yazmaktı.Onun şiirleri 40 yıldır Kabardey Balkar Cumhuriyeti’nde ve başka yerlerde çıkan gazete ve dergilerde basılıyor,radyo ve televizyon programlarında yer alıyor ve kitap olarak yayınlanıyor.

 

Beştoko Habas Çerkes şiiri ile ilgili görevini bir kez olsun aksatmadan devam ettirdi,var gücüyle ve yorulmadan bu uğurda çalıştı.Artık onun için hem  Kabardeyin  hem de tüm Çerkeslerin en iyi şairlerinden biridir diyebiliriz.

 

O bir konuda şiir yazacaksa hemen el yordamıyla işe girişmiyor,öncelikle yazacağı konu ile ilgili detaylı araştırma yapıyor,bilinmesi gereken her şeyi ortaya koyuyor.Örneğin “Taş devri” adlı romanını yazabilmek için birkaç yıl konu üzerinde çalıştı.Usta tarihçilerin bu konuda yazdıkları birçok eseri inceledi.Zamanımızda ortaya çıkan problemlerin geçmiç tarihle olan bağlarını ortaya çıkardı, romanın dil ve düşünce bakımından daha güzel olması, şiir düzeninin güçlü olması için vargücüyle çalıştı.Bu şekilde,çok eski zamanlar için yazılmış şiirlerle günümüzün ağır problemlerini görünür kıldı.

 

Güzel  yetenek ve güçlü şiirin bir araya gelmesiyle “Taş devri” adlı enteresan roman ortaya çıkmış oldu.

1969 yılında ilk yayınlamış olduğu “Raketodromlar”(Roket fırlatma pisti)dan başlayarak gelişmeyi,güzelliği,ustalığı, bilgiyi ve temiz kalpliliği temel alarak yazmış olduğu şiirleri ulusal edebiyatımızın en iyi örnekleri arasında yer almaktadır.

 

YAYINLANMIŞ KİTAPLARI:

 

Raketodromlar.Şiirler,1969

Roza’nın sırası.Şiirler,1973

Aile.Şiirler,poema ve bilmeceler.1976

Ata toprağı.Şiirler,1978

Nart makamları.Lirik poemalar,1981

Çehre.Şiir,poema,1985

Sevgi kitabı.Şiirler,poema,1988

Su kıyısında tek ağaç.Şiirler,poema,1991

Lirik.Şiirler,poema,1993

Nasren Jaçe.Poemalar,1995

Deniz kıyısındaki yol.Şiirler, poemalar,1998

Büyük dünya.Lirik,2003

Altın renkli sonbahar.Şiirler,roman ve dramatik poema,2006

Anadilin başlangıcı.Eleştiri,2009

Rusça yayınlanan kitabı:

Kızıl atlı.Şiir ve poema,1977

 

 

 

 

****

 

 

 

БЕЩТОКЪУЭ ХЬЭБАС

 

бэщтокъуэ Хьэбас Къэрней и къуэр Ислъэмей (абы щыгъуэ Къызбрун 2-нэк1э еджэу щытащ) къуажэм 1943 гъэм июным и 5-и къыщалъхуащ.Курыт еджап1эр къиуха нэуж,ар Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и урысыбзэмрэ урыс литературэмрэ,адыгабзэмрэ адыгэ литературэмк1э и отделенэм щ1от1ысхьэ,иужък1э Москва дэт къэрал университетым журналистикэмк1э и факультетым мэк1уэжри,ар 1968 гъэм ф1ы дыдэу къеух.Ди республикэм къигъэзэжа нэужъ,Бэщтокъуэм лажап1э зыбжанэ зэблихъущ.Москва игъэзэжри аспирантурэми щеджэжащ.Ауэ дэнэ щымы1эми,сыт хуэдэ 1энат1э пэрымытми,абы и 1уэху нэхъыщхьэу,зэи имыхъуэжу и1эр зыщ-усэнырщ.Илъэс 40-м щ1игъуауэ абы и усэхэр ди республикэми нэгъуэщ1 щ1ып1эхэми къыщыдэк1 газетхэм,журналхэм къытрадзэ,радиок1э,телевиденэк1э къат,тхылъ щхьэхуэурэ къыдок1.

 

Зэй 1эпэдэгъэлэл имыщ1у бгъэдэтщ  Бещтокъуэ Хьэбас адыгэ поэзием и 1энат1эм,хузэф1эк1 къимыгъанэу,ф1ы къыхуиулъэпхъэщ зэпыту,емыщу иригъэф1ак1уэу.Жып1э хъунщ ар къабэрдейми адыгэ псоми ди усак1уэ нэхь 1эзэ дыдэхэм ящыщ зы хъуауэ.

 

 Зыгуэрым теусыхьыну мурад ищ1амэ,Бещтокъуэр ауэ сытми гурыгъуазэу т1ысу тхэркъым,ат1э япэ щ1ык1э зигугъу ищ1ыну 1уэхугъуэм ехьэл1ауэ хузэгъащ1э псори къипщытэн хуэйуэ къелъытэж.Псалъэм папщ1э, «Мывэ лъэхъэнэ» зыф1ища,иджы роман-мифу къалъыта эпическэ тхыгъэшхуэр итхын щхьэк1э ар илъэс бжыгъэк1э лэжащ, тхыдэр къэзыпщытэ щ1эныгъэл1 нэхъ 1эзэу щы1эм и 1эдакъэ къыщ1эк1а тхыгъэ куэд щ1иджык1ащ,тхыдэм къи1уатэрэ ди зэманым къыщыув 1уэхугъуэхэмрэ зэрызэпыщ1а къуэпсхэр къихутащ,езы романым и бзэмрэ гупсысэхэмрэ узэщ1а зэрыхъунум,усэ гъэпсык1эр шэрыуэным ел1эл1ащ.Ижь-ижьыж зэманым теухауэ жып1э хъун усыгъэмк1э нобэ дэ дыкъэзыгъэгумэщ1 проблемэ гугъухэр къихутащ.

 

Апхуэдэ лэжьыгъэм талант дахэр,поэзие нэсыр хэлъыж хъури «Мывэ лъэхъанэр» роман-мифыр гъэщ1эгъуэн хъуащ.

1969 гъэм япэ дыдэу къыдигъэк1а тхылъ, «Ракетодромхэр» зыф1ищауэ щытам,дэж къыщегъэжьауэ бещтокъуэ Хьэбас къоувыр зыузэщ1ыныгъэм,дахагъэм,1эзагъым,щ1эныгъэ куум,гум и къабзагъым я телъхьэу ик1и и усыгъэ нэхъыф1хэр абык1э щапхъэ гъуэзэджэ ди лъэпкъ поэзием хуохъур.

 

ТХЫЛЪ ЩХЬЭХУЭХУЭМРЭ ТХЫГЪЭХЭМРЭ

 

Ракетодромхэр.Усэхэр,1969

Розэм и чезущ.Усэхэр,1973

Бынунагъуэ.Усэхэр,поэмэ,къуажэхьхэр,1976

Адэжь щ1ыналъэ.Усэхэр,1978

Нарт мэкъамэхэр.Лирическэ поэмэхэр.1981

Напэ.Усэхэр,поэмэ,1985

Ф1ылъагъуныгъэ тхылъ.Усэхэр,поэмэ,1988

Псым щхьэщыт жыг закъуэ.Усэхэр,поэмэ,1991

Лирикэ.Усэхэр,поэмэхэр,1993

Нэсрэн Жьак1э.Поэмэхэр,1995

Тенджыз 1уфэ гъуэгуанэ.Усэхэмрэ,поэмэхэмрэ,1998

Дуней телъыджэ.Лирикэ,2003

Бжьыхьэ дыщафэ.Усэхэр,роман-миф,драматическэ поэмэ,2006

Анэдэлъхубзэм и псынащхьэ.(Критикэ 1978-2008),2009

Урысыбзэк1э:

Красный всадник.Стихи и поэма.197