ÇERAŞ TEMBOT

 

16 ağustos 1902’de Koşhable köyünde doğdu.1910-1914 yılları arasında Hatuğujukuay ve Ufa’da medrese eğitimi aldı.1915-1917 yıllarında Dondukovsk köyü dükkanında işçi olarak çalıştı.1918-1921 yıllarında Yeketarinodar (Krasnodar) da lise eğitimi aldı.1924-1929 yıllarına Moskova’da bulunan Halk Ekonomisi Enstitüsü’nde okudu.Sonraki yıllarda Gazete redaktörü,basımevi müdürü,dil,tarih ve edebiyat araştırmaları enstitüsü müdürü,Krasnodar’da bulunan öğretmen enstitüsünde doçent olarak görev yaptı.

 

İlk kitabı “İçki”yi 1925 yılında yayımladı.Aynı yıllarda yaşamı derinlemesine göz önüne koyabilen önemli eserler yazmaya başladı.Yeni yazmakta olduğu kitabından bir bölümü “Kominist Bibolet” adıyla “Adığe psevuç” gazetesinde 25 mart 1926’da yayımladı.

 

“Şambul” adını verdiği romanının ilk basımı rusça 1932’de,adığece 1934’te yayımlandı.Öykülerinin yer aldığı “Meşıko’nun gururu” adlı kitabını 1934 yılında yayımladı. “Şambul” adlı romanının üzerinde çalıştı ve üç bölüm halinde 1940 yılında yayımladı.Aynı romanın üzerinde çalışıp değişiklikler yaparak “Umut yolu” adıyla 1947 yılında yayımladı.Bu roman 1948 yılında Sovyetler Birliği devlet ödülüne layık görüldü.

 

Çeraş Tembot sonraki yıllarda da çeşitli kitaplar çıkardı. “Kızlarımız”-1960, “Kuko”-1968, “Tek atlı”-1973, “Şapsığ kızı”-1951, “Hacret”-1960, “At çobanı ve gururlu kız”-1960, “Akıllı ananın kızı”-1962, “Abzah avcısı”-1969, “Yiğitlik”-1972, “Öyküler”-1975.

 

Çeraş Tembot’un seçme eserleri iki cilt halinde 1964-1965 yıllarında Krasnodar’da,üç cilt halinde 1981-1983 yıllarında Mıyekuape’de Rusça,üç cilt halinde 1987-1989 yıllarında Mıyekuape’de adığece olarak yayımlandı.

 

Çeraş Tembot’un “Umut yolu” adlı romanı Ukrayna,Litvanya,Letonya,Çek ve Çin dillerine çevrildi.

 

Çeraş Tembot çeviriler de yaptı.Adığe halk masalları ve şarkılarının derlenmesi ve yayınlanmasında büyük emek harcadı.Şair Hatko Ahmet ile birlikte ilk adığe edebiyat ders kitaplarını çıkardı.

Çeraş Tembot çeşitli yıllarda milletvekili ve parti görevlisi olarak görev yaptı.Edebiyat çalışmaları nedeniyle Lenin madalyası,Ekim devrimi madalyası ve Kızıl emek nişanı ile ödüllendirildi.

1934 yılından itibaren Sovyet yazarlar birliği üyesiydi.Ölümünde sonra da A.C. devlet edebiyat ödülü ile ödüllendirildi.

 

 

 

******

 

 

К1ЭРЭЩЭ ТЕМБОТ

 

К1эрэщэ Тембот Мыхьамэт ыкъор щышъхьэ1ум и 16-м 1902-рэ илъэсым къуаджэу Кощыхьаблэ къыщыхъугъ.Юманкъулэ Ибрахьимэ Хьатугъужъыкъуае къыщызэ1уихыгъэ мэдрысэм 1910-рэ илъэсым ч1ахьи,1913-рэ илъэсым къыухыгъ.А илъэс дэдэм Уфа дэтыгъэ мэдрысэу «Галиа»зыфи1орэм ч1ахьэ,ау апэрэ дунэе империалистическэ заор къызежъэм еджап1эр къымыухэу 1914-рэ илъэсым къыч1эк1ыжъыгъ.1915-1917-рэ илъэсхэм Тембот 1офтабгэу тучаным 1утэу Дондуковскэ станицэм 1оф щиш1агъ.Нэужым,Екатеринодар дэтыгъэ реалнэ училищэм 1918-рэ илъэсым ч1ахьэ,ащ илъэси 2 щеджэ.Ащ ыужы ят1онэрэ лъэгап1э зи1э еджап1эк1э заджэщтыгъэхэм ч1эхьажъыщ 1921-рэ илъэсым къеухы.А илъэс дэдэм политехническэ институтэу Краснодар дэтым ч1ахьэ.Ащ щеджэзэ,Адыгэ хэку исполкомым иархивариус 1энат1эри дехьы.1923-рэ илъэсым Адыгэ хэкумк1э РКП(б)-ым иоргбюрэ изэдзэк1ак1оу 1оф еш1э,гъэзетэу «Адыгэ макъ»зыфи1орэм икъыдэгьэк1ын хэлажэ.1924-рэ илъэсым К1эрэщэ Тембот Москва дэтым институт народнова хозяйтсва зыфи1оу еджак1о агъак1о,ар 1929-рэ  илъэсым къеухы.Ащ ыуж хэку гъэзетым иредакторэу,тхылъ тедзап1эм ипащэу,бзэм,литературэм,трихъым язэгъэш1эны апылъ институтым и 1эшъхьэтетэу,Краснодар дэт к1элэегъаджэ институтым идоцентэу 1оф ыш1агъ.

 

1925-рэ илъэсым Тембот иапэрэ рассказэу «Аркъ» зыфи1орэр тхылъ шъхьафэу къыдегъэк1ы.А илъэсым ригъэжьагъ щы1ак1эр игъэк1отыгъэу къизыгъэлъэгъук1ырэ произведение ин ытхынэу.Тхылъык1эу ытхырэм(нэужым «Щамбулк1э»зэджэщтым)щыщ пычыгъоу «Коммунист Биболэт»зыфи1орэр гъэзетэу «Адыгэ псэук1эм» мартым и 25-рэм 1926-рэ илъэсым къыщыхеуты.

 

1932-рэ илъэсым «Щамбул»зыфи1орэ романым иапэрэ едзыгъо урысыбзэк1э,1934-рэ илъэсым а дэдэр адыгабзэк1э къыдэк1ых.1934-рэ илъэсым рассказхэр зыдэт тхылъэу «Мэщыкъо ишъхьак1у»зыфи1орэр Темботы къыдегъэк1ы.Романэу «Щамбулым» 1оф деш1э илъэс пчъагъэм ык1и едзыгъуищэу зэхэтэу романыр 1940-рэ илъэсым къыдэк1ы.Ыужырэ илъэсхэм романым 1офыбэ деш1э,хэгъэхъоныгъэ инхэри зэхъок1ыныгъэхэри и1эу,романым ыц1и нэфэшъхьафэу «Насыпым игъогу» ы1оу 1947-рэ илъэсым къыдэк1ы.1948-рэ илъэсым К1эрэщэ Тембот ироманы пае СССР-ым и Къэралыгъо премие къыфагъэшъошагъ.

 

Ащ ыужи К1эрэщэ Темботы ытхыгъэхэр мак1эп. «Типшъащэхэр»-1960, «Куко»-1968, «Шыу закъу»-1973,повестхэу «Шапсыгъэ пшъашъ»-1951, «Хьаджрэт»-1960, «Шахъомрэ пшъашъэ пагэмрэ»-1960, «Ны 1ушым ыпхъу»-1962, новеллэхэр зыдэт тхылъхэу «Абдзэхэ шэк1ожъыр»-1969, «Л1ыгъэ»-1972, «Рассказхэр»-1975.

 

К1эрэщэ Тембот ихэщыпык1ыгъэ тхыгъэхэр тхылъит1у хъухэу 1964-1965-рэ илъэсхэм Краснодар,тхылъищ хъухэу 1981-1983-рэ илъэсхэм Мыекъуапэ урысыбзэк1э къащыдэк1ыгъэх.1987-1989-рэ илъэсхэм тхылъищ хъухэу адыгэ тхылъ тедзап1эм адыгабзэк1э къыщыдэк1ыгъэх.

 

Зэк1э художественнэ тхыгъэхэу Тембот и1эхэр урысыбзэк1э зэридзэк1ыгъэх,тхылъ тедзэп1э зэфэшъхьафмэ къащыдэк1ыгъэх. «Насыпым игъогу» зыфи1орэ романыр украинабзэк1э,литовскабзэк1э,латышыбзэк1э,чеххэм,китайцэхэм,нэмык1 лъэпкъыхэм абзэхэмк1э къыдагъэк1ыгъ.

 

К1эрэщэ Тембот зэдзэк1ын 1офыми пылъыгъ,адыгэ пшысэхэм,таурыхъхэм,тхыдэхэм,орэдыжъхэм яугъоини,ятхыни,язэгъэфэни,якъыдэгъэк1ыни 1офышхо адиш1агъ.Усак1оу Хьаткъо Ахьмэд игъусэу адыгэ литературэмк1э апэрэ учебникхэр ытхыгъэх.

 

Илъэс пчъагъэхэм К1эрэщэ Тембот КПСС-м и Адыгэ хэку комитет хэтыгъ,хэку советым  инароднэ депутатыгъ,партием ия ХХ-рэ зэфэс иделегатыгъ.илитературнэ 1офш1агъэхэм апае Лениным иорден,Октябрьскэ Революцием иорден,Трудовое  Красное знамям иорден,медальхэр къыфагъэшъощагъэх.

 

1934-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу К1эрэщэ Тембот СССР-м итхак1охэм я Союзы хэтыгъ.Зыщымы1эжъ ужым Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо премие илауреат аш1ыгъ.