Hadağatle Asker 20 eylül 1922’de Hatikuay köyünde doğdu.2009 yılında Mıyekuape’de yaşama veda etti ve doğduğu köyde toprağa verildi.

1934’te köy ilkokulunu bitirdi.!934-1937 yıllarında Ademey orta dereceli okulunda okudu.1940 yılında Adığe öğretmen okulunu,1942 yılında iki yıllık öğretmen enstitüsünü bitirdi.

1942-1945 yıllarında askerlik görevini yaptı.1945 yılından ölümüne kadar Adığe Sosyal Bilimler Araştırma Enstitüsü’nde görev yaptı.

1957 yılında Adığe devlet öğretmen enstitüsünü,1960 yılında Şota Rustaveli’nin adını taşıyan Gürcüstan Bilim Akademisi’ni bitirdi.1965 yılında filoloji bilimleri kandidatı,1991 yılında filoloji bilimleri doktoru oldu.

Asker önemli bilimsel çalışmalar yürüttü.Bunlar Adığe Nart eposu üzerinedir. «Kahramanlık destanı Nartlar ve onların oluşumu”-Krasnodar,1967, “Adığelerin (Çerkeslerin) kahramanlık destanı Nartlar”-Mıyekuape,1987, “Ulusun hafızası”-Mıyekuape,1997,1968-1971 yıllarında çıkardığı yedi ciltlik Nart destanları ve bu eseri için yazmış olduğu “Adığe nartlar” adlı tarihi-filolojik denemesi bunlar arasındadır.1974 yılında da Kardanğuş Zaramuk ile birlikte “Nartlar”adlı kitabı Moskova’da çıkarmıştır.

Hadagatle Asker’in 1940 yılından beri kitapları yayınlanmıştır.

“Kalbin şarkısı”-1948, “Aydınlık günler”-1952, “Köyüm”-1953, “Adığenin kızı”-1957, “Kalbin dileği”-1959, “Ülkemin baharı”-1966, “Yollar”-1972, “ Asker ile küçük kız”-1975, “Arkadaşımın sevgilisi”-1977, “Aydınlık umutlar”-1982, “Geri dönen şarkılar”-1988, “Seçme eserler”-1993-1994 adığece, “Köyün şarkısı”-Krasnodar,1954, “Adığenin kızı”-Mıyekuape,1957, “Laba söylüyor”- Mıyekuape,1963, “Adığenin kalbi”-Moskova,1953, “Onur”*Krasnodar,1974, “Yılların hafızası”-Mıyekuape,1980, “Labenin üstündeki ışık”-Moskova,1981, “Hafızanın çanı”- Moskova,1982 rusça çıkardığı şiir kitaplarıdır.

Şairin kimi şiirleri Gürcü,Bulgar,Oset,Arap dillerine çevrilmiş,kimi şiirleri de Adığe kompozitörlerince şarkı olarak bestelenmiştir.

Hadağatle Asker R.F.saygın kültür çalışanı,A.C.halk yazarı,A.C.saygın bilim insanı ünvanları sahibiydi.

Hatikuay,Neşükuay,Şınciy köyleri ile Lazarevsk ilçesi saygın hemşerisi,Avrupa Kafkasologlar Birliği ve Dünya Çerkes Akademisi üyesi,1959 yılından beri R.F.Yazarlar Birliği üyesi idi.

Not: Ş.Abu’nun “A.C.yazarları”kitabından çevrilmiştir.

Çetao İbrahim, Mıyekuape

Cherkessia.net,21 Eylül 2015

**** 

ХЬЭДЭГЪЭЛ1Э АСКЭР

Хьэдэгъэл1э Аскэр Махьмудэ ыкъор къуаджэу Хьатикъуае 1оныгъом и 20-м 1922-рэ илъэсым къыщыхъугъ.

Къуаджэм дэт ублап1э еджап1эр 1934-рэ илъэсым къыухыгъ.1934-1937-рэ илъэсхэм Адэмые дэт гурыт имыкъурэ еджап1эм к1эсыгъ.Ащ ыужым Адыгэ к1элэегъаджэ техникумым щеджагъ,ар 1940-рэ илъэсым,Адыгэ к1элэегъаджэ илъэсит1у институтыр 1942-рэ илъэсым къыухыгъэх.

1942-1945-рэ илъэсхэм дзэм къулыкъу щихьыгъ.1945-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу джы къызнэсыгъэм Адыгэ республикэ институтэу гуманитарнэ ущэтынхэм апылъым щэлажэ.

!оф ыш1эзэ,1957-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо к1элэегъаджэ институтыр,1960-рэ илъэсым Шота Руставели ыц1эк1э щыт институтэу наукэхэмк1э Грузием и Академие хэтым иаспирантурэ къыухыгъэх.1965-рэ илъэсым филологие ш1эныгъэхэмк1э кандидат,1991-рэ илъэсым-доктор хъугъэ.

Научнэ 1офш1эгъэ инхэр ыш1ыгъэх Аскэры.Ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр Адыгэ нарт эпосым изэгъэш1эн ары.Монографиехэр къыдигъэк1ыгъэх: «Героически эпос «Нарты» и его генезис-Краснодар,1967, «Героически эпос «Нарты» адыгских(черкеских) народов-Майкоп,1987, «Память нации»-Майкоп,1997,нарт 1оры1уатэхэр зэхоугъоягъэхэу томибл хъухэу 1968-1971-рэ илъэсхэм къыдэк1ыгъэхэр ыгъэхьазырыгъэх,ахэмэ ягущы1апэу «Адыгэ нартхэр» зыфи1орэ историкэ-филологическэ очеркыр ытхыгъ.1974-рэ илъэсым (Къардэнгъуш1 зэрамыку игъусэу) зы том хъурэ тхылъэу «Нарты»зифи1орэр Москва къыщыдигъэк1ыгъ.

Хьэдэгъэл1э Аскэры ытхыхэрэр 1940-рэ илъэсым къыщыублагъэу хеутых.

Хьэдэгъэл1э Аскэры иусэхэр,усэк1э тхыгъэ повестхэр,пщыналъэхэр дэтэу тхылъхэр къыдигъэк1ыгъэх.Ахэр: «Гум иорэд»-1948, «Мэфэ нэфхэр»-1952, «Сичыл»-1953, «Адыгэм ыпхъу»-1957, «Гум ш1ойгъор»-1959, «Си хэку игъатх»-1966, «Гъогухэр»-1972, «Дзэк1ол1ымрэ пшъэшъэжъыемрэ»-1975, «Синыбджэгъу икъэщэн»-1977, «Гугъэ нэфхэр»-1982, «Орэдэу къэзгъэзэжьыгъэхэр»-1988, «Хэщыпык1ыгъэ тхыгъэхэр» тхылъит1у хъоу-1993,1994,Урысыбзэк1э къыдигъэк1ыгъэхэр: «Песнь об ауле»-Краснодар,1954, «Дочь адыга»-Мыекъуапэ,1957, «Лаба поет»-Мыекъуапэ,1963, «Сердце адыга»-М.1963, «Честь»-Краснодар,1974, «Память лет»-Мыекъуапэ,1980, «Свет над лабой»-М.1981, «Колокол памяти»-М.,1982.

Усак1ом ытхыгъэмэ ащыщхэр грузиныбзэк1э,болгарыбзэк1э,осетиныбзэк1э,арабыбзэк1э,нэмык1хэми абзэхэмк1э зэрадзэк1ыгъэх,иусэмэ ащыщхэр адыгэ композиторхэм орэдышъомэ аралъхьагъэх.

Хьэдэгъал1э Аскэр Урысие Федерацием культурэмк1э изаслуженнэ 1офыш1.Адыгэ Республикэм инароднэ тхак1у,Адыгэ Республикэм ш1эныгъэмк1э изаслуженнэ 1офыш1эшху,Адыгэ Республикэм и къэралыгъо премие илауреат,къуаджэхэу Хьатикъуае,Нэшъукъуае,Щынджые,Краснодарскэ краим хэт Лазеревскэ районым яц1ыф гъэш1уагъ.Европэм икавказоведхэм яобшествэ хэт,ш1эныгъэхэмк1э Адыгэ (Черкес) дунэе академием иакадемик,Урысие Федерацием итхак1охэм я Союзы 1959-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэт.