Çerkes (Adıge) etnik kimliğinde, Khabze sistemi (Çerkesçe yazılışı, Хабзэ) egemendir.

 

Bu, bir insanın yaşamının tüm yönlerini düzenlemekle kalmaz aynı zamanda bir insanın dünya görüşünü, toplumdaki, çevresindeki, dünyadaki yerini belirleyen felsefi, dini ve etik bir sistemdir.

 

Tarihsel olarak, Khabze yazılı olarak kaydedilmedi. Bunun nedeni, birçok eski geleneklerin gerektirdiği gibi, öğretimin sözlü olarak kişiden kişiye aktarılması gerektiği gerçeğidir.

 

Khabze sistemi özel bir enstitüye sahip değildi, toplamda kolektif taşıyıcısı olan tüm toplum tarafından yürütülmesi için gönüllü olarak kabul edildi.

 

Тхамада (Тхьэмадэ), Тхакахо (Тхьэкъуахъуэ), Тхапш (Тхьэпщ), Ахох (Iэхъуэхъу) - (Thamada (Thamade), Thakaho (Thakuahue),Thapş (Thapsh,Ahoh (Ahuahu)) 

 

Khabze bilginleri, uzmanları, bilgi taşıyıcıları, ritüel liderleri, ibadet (dua) başlatıcıları idi.

 

Ancak, kapalı bir ibadethane oluşturmadılar. "İlahi iradenin tercümanları" olarak hareket etmediler ve her insanın bunun için aracıya ihtiyaç duymadan doğrudan Tanrıya dönebileceğine inanıldığından, Tanrı ile insanlar arasında aracı olarak davranmadılar.

 

Khabze sistemi yasaklayıcı bir sistem değildir. Nadir istisnalar dışında yasaklar üzerine kurulmamıştır. Khabze, hem insan için hem de toplum için, insani gelişmenin mümkün olabileceği yolu gösterir.

 

Khabze sistemi ceza olarak bedensel yaralanma kavramından yoksundur.

 

Khabze'nın bir diğer özelliği de; genellikle sürekliliği ve geleneği korurken değişimin gerekliliğidir. Bunun nedeni, insanı ve toplumu çevreleyen dünyanın sürekli değişmesidir. Ve yeni ortaya çıkan görevlerin başarılı bir şekilde çözümü için, soruna yaklaşımları ayarlamak gereklidir. Aynı zamanda, Khabze'nın temel ilkeleri değişmeden kalmıştır.

 

Böylece, Khabze sisteminin iki seviyesi vardır.

 

Birincisi, değişmez ve değişmeyen temel ilkeler.

 

İkincisi ise, sadece değişmekle kalmayıp aynı zamanda sürekli değişen bir dünyada da değişmesi gereken değişen seviyedir.

 

Değişen ve değişimin bu birleşimi, Khabze'nin başarı felsefesi olarak temel gereksinimlerinden biri olan değişen dünyanın ortaya çıkan sorunlarını çözme başarısını sağlayan birleşimidir.

 

Khabze sistemi tek bütünleşik bir felsefi sistemdir, dört bölüme ayrılabilir:

 

1. Bir kişinin sahip olması gereken nitelikler.

 

2. Bir kişinin başka birine karşı tutumu.

 

3. İnsanın dünyaya, doğaya karşı tutumu.

 

4. İnsanın Tanrı ile ilişkisi.

 

Aynı zamanda, bu parçaları birbirinden ayırmanın imkânsız olduğunu anlamak gerekir. Birleşik bir referans çerçevesi oluştururlar.

 

Kaynak: http://circassiancenter.org/permalink/5230.html

 

Çeviri: Beşto Yılmaz Beştepe

 

Cherkessia.net, 11 Temmuz 2019