SAYFA 1545-1546

Bu sistemde Vubix Dili’nin yeri tartışılmaktadır. Bazı hipotezler Vubix Dili’ni Abhaz dalına yakın bulurken, diğerleri Adige dalına yerleştirmektedir. Etnografiye göre Vubix  efsane ve hikayeleri, Vubixleri Adige Halkı’ndan ve Vubix topraklarını Adige topraklarından ayırmamaktadır [i].Vubixlerin, Alanların ahfadı olduğu hipotezi, Vubixlerin bu eponimde bir kabileyi de içermesi nedeniyle özellikle ilginçtir [ii].

SAYFA 1546

Vubix gen havuzunun, Abhaz-Adige grubunun merkezi bağı olabileceği düşüncesiyle ekibimiz, Vubix topluluğunun temsilcileri ile işbirliği halinde Türkiye’de yaşayan Vubix diasporasının ilk genetik araştırması için özel bir çaba sarfetmiştir.

SAYFA 1546

Vubixlerin özgün örneklerinin genetik portresini derlemek ve özellikle G2 haplogrup sonuçlarını tarayarak diğer Kafkas Halklarının genetik havuzları ile kıyaslamak, Vubixlerin genetik olarak kime yakın olduklarını bulmamıza yardım edecektir:Vubixler Abhaz ya da Adige topluluklarından oluşan gruba mı daha yakındır yoksa her ikisine de eşit mesafede midir ? Kendilerini geleneksel olarak, Alanların konuştuğu gibi İrani dillerin aynısını konuşmaları nedeniyle Alanların doğrudan ahfadı sayan  Osetlerin gen havuzları ile Vubixlerin gen havuzları arasında bir benzerlik var mıdır ?   

SAYFA 1547-1548

Vubixlerin genetik portresi (Figür 1), G2 Haplogrubunun baskın olması (Gen havuzunun % 75’i) ve R1a haplogrubunun kayda değer sıklıkta bulunması ile karakterizedir. J1 ve J2 haplogrupları sadece birer kişide bulunmuştur. 

Vubixlerde R1a Haplogrubu, sadece R1a*-M198(xM458) dalı olarak ve % 19 sıklıkla temsil edilmektedir ve bu diğer Abhaz-Adige nüfuslarına yakındır;Adigelerde % 4 ilâ % 27 arasında, Çerkeslerde % 18, Kaberdeylerde % 16, Abhazlarda % 12, Abazinlerde % 21 sıklıktadır. Kafkasya’nın Türkçe konuşan halklarında bu haplogrup yüksek sıklıkla bulunmuştur ( Karaçaylarda % 36, Balkarlarda % 24) ve söz konusu haplogrup Vubixlerin Alan orjini hipotezlerini çürütecek şekilde Osetlerin gen havuzunda neredeyse yoktur. R1a-M458’in Avrupa altdalının Vubixler de dahil olmak üzere Adige-Abhaz halklarında bulunmaması, onların R1a haplogrubunu tarihsel olarak yakın zamanlarda Doğu Avrupa’dan göçler yoluyla değil fakat muhtemelen Avrasya stepinden antik göçlerle edindiklerini göstermektedir.   

Figür 2’de gösterilen G2 haplogrubunun filogenetik yapısında, yeşilin işaret ettiği üç markör (üç dal) Kafkasya gen havuzuna ilişkin önceki çalışmalarda alt dallarına ayrılmıştı ve bu çalışmada ilk kez kırmızı ile işaret edilen 11 yeni markör genotipleştirilmiştir. Vubixlerde baskın olan P303 dalıyla birlikte G2’nin, dört ana dala ayrıldığı görülebilir. P16 dalı, dört örnekte, M406 dalı bir örnekte tespit edilmiş olup, PF3177 dalı tespit edilmemiştir ve diğer G2 örneği bu ana dallarından herhangi birine ait değildir. P303 dalı ise Vubixlerde baskın olup ( % 55) Adige-Abhaz grupları ile benzerdir; söz konusu P303 dalı, Adigelerde % 61, Kaberdeylerde % 30, Çerkeslerde % 22, Abazinlerde % 28, Abhazlarda % 17, sıklıktadır. P303 dalı ayrıca Kartvel dillerini konuşan topluluklarda ( İmeretlerde % 22,Lazlarda % 5) ve Türki dilleri konuşan topluluklarda ( Balkarlarda % 17, Karaçaylarda % 5) sıklıkta görülmektedir[iii] [iv]. Merkezi ve Doğu Kafkasya’nın İrani (Osetler) ve Nakh-Dağıstan dillerini konuşanlarda G2 nin P303 dalına rastlanmamaktadır. Görülebileceği üzere,  Abhaz dalındaki topluluklara nazaran, P303 haplogrup dalının sıklığı bağlamında Vubixler Adige dil dalına (özellikle Adige) yakındılar. Bu dalı (P303), beş alt dala ayırmaktayız (Figür 1 ve 2).  Vubixlerde en sık görünen ( % 49) YY1215 alt dalı 3800± 300 öncesinden kaynaklanmaktadır. Kartografik bir analiz (Figür 2) bu alt gruba ait sıklığın batıdan doğuya doğru hızlı bir şekilde düşüşüne ilişkin coğrafi olarak değişimini göstermektedir.Bu altgrubun (P303) sıklığı bağlamında Vubixler Adige Halkına yakın olup (sıklık daha fazladır), Abhazlardan farklıdır (bu alt dal çok daha az ortaktır) ve bu alt dalı taşımayan Osetlerden tamamen farklıdır. YY9632 alt dalı (3300 ± 900 yıl öncesine tarihlenmektedir) sadece Abhaz-Adige topluluklarında olup, Adige topluluklarında % 3 ila % 20 ve Abazinlerde % 15 sıklığında olup, Vubixlerde ve Abhazlarda rastlanmamıştır. Önemle belirtmek gereklidir ki, bu alt dal, coğrafi olarak komşu Kaberdeyler ve Türki dil konuşan Balkarlar arasında da farklılıklar arz etmekte olup, YY9632 alt dalı Balkarlarda tespit edilmemiştir.  

SAYFA 1550

G2-P16 dalı, Oset gen havuzunun karakteristiği olup, FGC719 alt dalı % 40 ve FGC7944 alt dalı % 17 sıklığındadır. Fakat Vubixlerde bu alt dallar sadece 3 kişide tespit edilmiş olup % 6 oranına denk gelmektedir. Bu durum, Vubixlerin gen havuzunda Alan alt tabakasının bulunmadığına işaret etmektedir (Daha düşük bir ihtimalle Osetler ve Vubixler farklı Alan alt tabakalarına sahip olabilirlerdi).

Figür 1: Vubix gen havuzunda Y-kromozom haplogruplarının sıklığı

Figür 2: YY1215 alt dalının dağılımı ve G2 haplogrubunun filogenetik yapısına ait harita.  G2 içinde belirtilen geleneksel markörler yeşil renkel gösterilmekte olup, tarafımızca tespit edilen yeni markörler kırmızı renk ile ve dahili topolojik (henüz belirlenmemiş ) markörler siyah renk ile  gösterilmektedir. Sağ üst köşede gösterilen sıklık ölçeğinde; en yüksek sıklıklar kırmızı tonlarla, düşük sıklıklar yeşil tonlarla ve sıfır sıklıklar gri tonlarla gösterilmektedir.  

Figür 3:Vubixlerden genetik uzaklıklara ait matris ve harita. Tablodaki harita ve genetik uzaklıklar, Y kromozomuna ait 33 haplogrubunun sıklığı kullanılarak hesaplanmıştır. Haritada ve matrisde, kırmızı maksimum genetik uzaklıkları ve yeşil minimum genetik uzaklıkları (genetik benzerliği) göstermektedir.  

Kaynak: Inferring the Genetic Ancestry of Ubykh People from North Caucasus, E. V. Balanovska R. A. Skhalyakho, Zh. A. Kagazezheva, V. V. Zaporozhchenko, V. M. Urasin, A. T. Agdzhoyan, S. M. Koshel, E. A. Pocheshkhova & O. P. Balanovsky,  Russian Journal of Genetics, volume 55, pages1545–1553 (2019)

Kısmi Çeviri:Karden Murat

Cherkessia.net, 21  Aralık 2021