Adıgey’i görmek isteyen turistler yöremizde ilginç arkeolojik yapıtlarla karşılaşabilirler. Jeşşuko (ЖэшIукъо /Шушук) denilen arkeolojik yörede yapılan kazılarda geçmişi aydınlatan ve yer altında gizli kalmış binlerce arkeolojik yapıtın gün yüzüne çıkarılması çalışmaları sürüyor.
Pobeda köyünde (*) VOLMA şirketi tarafından işletilen taş ocağında ünlü arkeologlar Vladimir Erlih ile Georgiy Godizov altı yıldan beri kazı çalışmaları yapıyorlar. Jips (alçı taşı) çıkarmak için gerekli tesisleri kurmak için araştırmalar yapan VOLMA elemanları eski insanlara ait izleri andıran kalıntılarla karşılaştılar, durumu öğrenmek için arkeologları davet ettiler ve çabaları boşa çıkmadı.
- Tarih dönemine ilişkin büyük bir konuyu aydınlatma anlamında Jeşşuko kazılarının büyük bir önemi bulunuyor. Kazılarla elde ettiğimiz yapıtlar (саугъэтхэр/ savğetxer) uzunca bir geçmiş döneme ait: MÖ 28. Yüzyıldan 10. Yüzyıla uzanan bir sürece aitler. Bütün halinde 1500 yıllık bir süreci kapsıyorlar. Bulduğumuz tarihsel miras adına Jeşşuko arkeolojik yöresi, tarafımızdan eski bir insan yerleşim yeri olarak değerlendirildi, yanılmamıştık, ortalığa saçılmış olan tarihsel kalıntılar (savğetxer) görüşümüzü doğruladı, - dedi tarih bilimleri doktoru, arkeolog Vladimir Erlih.
Arkeolojik çalışmalar 75 hektarlık (750 dönüm) bir alanda sürüyor. Şimdilik bu alanın dörtte birinde çalışıyoruz. Eski yerleşim yeri ile ölü defin yerleri yoğun olarak açığa çıkarıldı. Ama, Vladimir Erlih’in söylediğine göre, ölü koruma yerleri, korunaklı mezarlar (хьэдэ ухъумапIэхэр) daha yoğun, daha çok durumda. Altı yıllık bir çalışma süreci içinde 30 arkeolojik anıt (savğet) bulundu. Bu örnekler, ölü mezarlarının eski insanlar tarafından taş duvarlarla örülmekte ve çevrilmekte olduğu görüşümüzü doğrulamış oldu.
- İsp evlerine (dolmenlere) ait özellikleri, ortaya çıkardığımız mezarlarda da dağılmış halde buluyoruz ve görüyoruz, duruşlarıyla bunların o yerde inşa edilmemiş oldukları anlaşılıyor, alt üst edilmişler. Bu biçimde, değişik yerlerde inşa edilmiş olan korunaklı mezarlar sökülüyor ve parçaları toplanıyordu. Vladimir Erlih ile ben bu görüşteydik ve görüşümüz bu kalıntılarla doğrulandı. Mezarların hepsinden demir ve seramik eşyalar, kadın takı ve malzemeleri çıkardık. Bu sayede tarihin büyük ve uzunca bir dönemini açığa çıkarmış olduk, - diye anlattı Doğu Halkları Sanat Müzesi Maykop Şubesi çalışanı Georgiy Gozidov.
Eski yerleşim yerlerini açığa çıkarmak için derin kazı yapılmıyor, 40 santimetre derinlikle yetiniliyor, yine de çok dikkatli ve titiz bir çalışma yürütülüyor, çünkü en küçük bir parçanın bile büyük bir tarihsel değeri vardır. Söz gelişi, bulunan ve iki elle tutulan yontulmuş bir taşın bile, eski insanlar tarafından tahıl ya da yumuşak kaya öğütülen, dövülen ve kullanılan bir araç olduğu bu yerde çalışan bilim insanları tarafından değerlendirildi. Toprak yüzeyine daha geç çıkan kalıntılar, parça ve kıymıklar da bu görüşü doğrulamış bulunuyor.
Jeşşuko yöresinin gizlerini açığa çıkarmak için yapılacak arkeolojik kazılar yıllar boyu sürecek. Toprağın altında geçmişe ait ne kadar gizli şey bulunduğunu şimdiden kestirmek kolay değil. Şurası kesin – burada önemli ve çok değerli bir kültürel miras saklı bulunuyor. Eski Bronz Çağından Demir Çağına uzanan bir döneme ait bin üzeri arkeolojik yapıt 2015 yılından bu yana şimdiden bulunmuş durumda. Arkeologların söylediklerine göre, kazılar tamamlandıktan sonra bulunan eşyalar Adıge Cumhuriyeti halkına ve konuklarının gösterimine sunulacak. Şimdilik çalışmalar yöredeki kazılarla sınırlı durumda.
Ançoko İrin, Adıge mak.
(*) – Pobeda, Adıgey’in Maykop rayonunda 150 nüfuslu küçük bir köy, Jeşşuko Arkeolojik Yöresi de bu köyün sınırları içindedir. - hcy
Kaynak: https://adygvoice.ru/2021/11/16/%d0%b0%d1%80%d1%85%d0%b5%d0%be%d0%bb%d0%be%d0%b3%d0%b8%d1%87%d0%b5%d1%81%d0%ba%d1%8d-%d1%87i%d1%8b%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d1%8a%d1%8d%d1%83-%d0%b6%d1%8d%d1%88i%d1%83%d0%ba%d1%8a%d0%be/?fbclid=IwAR3mCzJY6xSTDsMT8PqTNvQllYCtRxti77EqZO1jzgq9uY-7lEBM78NX2vI
Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız
Cherkessia.net, 23 Kasım 2021
