21 Mayıs, Çerkeslerin Rusya'nın emperyal genişlemesine karşı bir asırdan fazla bir direnişin ardından, Çerkeslerin Kuzey Kafkasya'daki anavatanlarından 1864'te sürülmelerinin yıldönümüdür; bu, çoğu Çerkes ve diğer pek çok kişinin bir soykırım olarak gördüğü bir eylemdir. 

Bu, ulus açısından takvimdeki en önemli gün ve geleneksel olarak bir yanda Çerkesler ile diğer yanda Rus devleti arasındaki gerilimin hararetli bir zirveye ulaştığı andır (bkz. EDM, 11 Ağustos 2020; 19 Mayıs 2022; Kavkaz-uzel; Ekhokavkaza.com, 19 Mayıs; Kavkaz.Realii, 22 Mayıs). 

Çerkesler geçmişte olduğu gibi bu yıl da bu trajediyi hatırladılar ve bu "soykırımın" uluslararası alanda tanınmasını sağlamanın yanı sıra Rus devletinin kendilerine dayattığı bölünmeleri de aşabileceklerini umduklarını dile getirdiler. Bu da sürgünde yaşayan beş milyondan fazla Çerkes'in çoğunun geri dönmesinin ve Kuzey Kafkasya'da tek bir Çerkes devletinin yeniden kurulmasının yolunu açacaktır. Aynı zamanda Rus devleti bu hareketi her şekilde itibarsızlaştırmaya ve bastırmaya çalışmıştır. Ve bazıları bunu her iki tarafta da çok az değişiklikle yeniden tekrarlanacak bir çatışma olarak görme eğiliminde olabilir.

Yine de bu bir hata olur: Burada açık bir gidişat var, Çerkesler Rusya'nın yasaklarını göz ardı etme ve Moskova ve onun Kuzey Kafkasya'daki temsilcileri ve Kuzey Kafkasya ve başka yerlerde Çerkes aktivizminin büyümesini ve bu ulusun aldığı desteği durdurmak giderek daha zor oluyor. 

Aslında olup bitenler, Hindistan ulusal lideri Mahatma Gandhi'ye atfedilen şu gözlemin bir teyidi gibi görünüyor: “Birincisi, emperyal yetkililer sizi görmezden geliyor; Sonra sana gülerler; sonra sizinle savaşırlar; ve sonra kazanırsın. Bu, Moskova'nın giderek daha fazla savunmaya geçtiğini ve Çerkeslerin, Vladimir Putin hükümeti altında çektikleri mevcut sancılara rağmen, hedeflerinde bir atılım gerçekleştirmeye bir adım daha yaklaştıklarını gösteriyor.

Bu yıl, 21 Mayıs'ta, Moskova'nın herhangi bir gösteriyi engellemek, bağımsız Çerkes örgütlerine sızmak ve itibarını sarsmak ve aynı zamanda Ukrayna ve Batılı güçlerin bir ajanıymışçasına tüm Çerkes hareketine daha çok saldırmaya çalışmak için özel nedenleri vardı. 

Çerkesler, 1864 olaylarının bir "soykırım" olarak uluslararası kabul görmesini sağlamak için kendi diasporalarını seferber etmede daha aktif hale gelmekle kalmadılar (bkz. EDM, 28 Haziran 2022; Sobcor.news; T.me/topkbr, 17 Mayıs) bazı üyelerinin geri dönmesine izin vermek için taleplerini artırdı (Zapravakbr.ru, 10 Mayıs; Kavkaz.Realii, 22 Mayıs), ancak geçtiğimiz yıl boyunca Çerkesler, Putin'in Rusya'yı Ukrayna'ya karşı savaşı için seferber etme çabalarına direnmede de kilit bir rol oynadılar. Hatta Rus saldırganlığına karşı Ukrayna direnişine destek bile verdiler ve şüphesiz Kremlin lideri bu hareketleri çileden çıkarıcı ve affedilemez buluyor. (On the Circassians’ role and Moscow’s response, see EDM, 18 Ekim 2022)

Rusya'nın bu Çerkes eylemlerine tepkisi giderek artan bir şekilde üç biçim halini aldı: Kuzey Kafkasya'da veya anavatan dışında, özellikle Moskova'nın nüfuzunun olduğu yerlerde 21 Mayıs'ın herhangi bir şekilde anılmasını engelleme çabası; Çerkes topraklarının Rus işgaline karşı mücadelelerinde Çerkes örgütlerine nüfuz etmek için daha geniş bir hamle; ve Çerkesleri Ukrayna ve Batı'nın gayri meşru ajanları olarak etiketlemek için giderek artan abartılı bir ideolojik kampanya. Bu yıl 21 Mayıs'ı çevreleyen olaylar, bu üç çabanın da başarısız olduğunu gösteriyor.

Birincisi ve en bariz olanı, Kuzey Kafkasya'daki bazı cumhuriyetlerdeki yetkililerin -ama hepsinde değil- 21 Mayıs anma törenlerini yasaklamayı amaçlaması ve Moskova'nın Türkiye'deki yetkililerinin hepsinin olmasa da oradaki anma toplantılarının bazılarını engellemeye çalışması gibi görünüyor. (Kavkaz-uzel, 22 Mayıs). Ancak Çerkesler her iki yerde de yürüyüşler ve mitinglerle yine de ilerlediler ve görünüşe göre yetkililer, daha geniş protestolara yol açmamaları ve hatta yeni bir şehit grubu yaratmamaları için bu olayları dağıtmamanın en iyisi olduğunu düşündüler (Kavkaz.Realii, 14 Mayıs; Kavkaz-uzel, 21 Mayıs 21; NIA-Kavkaz, 23 Mayıs).

İkinci olarak, Moskova, Çerkes hareketlerine hem yurt içinde hem de yurt dışında nüfuz etme ve onları düzensizleştirme çabalarını artırdı. Bu çabalar uzun süredir devam ediyor, ancak son aylarda daha da arttı (bkz. EDM, 16 Şubat; Tsargrad.tv, 17 Mayıs). Ancak bugün, Çerkes liderler geçmişte olduğundan çok daha fazla karşılık veriyorlar ve Rusya'nın çabalarının ne olduğunu gözler önüne seriyorlar (Ekohkavkaza.com, 19 Mayıs). Moskova ne zaman bir Çerkes örgütüne sızmayı başarmış gibi görünse, Çerkesler bir başkasını oluşturarak Moskova'yı yeniden toplanıp baştan başlamaya zorluyor. (Örneğin bkz. United-circassia.org , 30 Ocak.)

Üçüncüsü ve belki de önümüzdeki aylarda Moskova'nın Çerkeslere yaklaşım çabasının baskın özelliği ne olacak? Bu görüşün en önde gelen savunucuları arasında, Kuzey Kafkasya konusunda Moskova yanlısı bir uzman olan Yana Amelina yer almaktadır ( Ukraina.ru , 12 Mayıs; Adigeatoday.ru , 18 Mayıs). Ancak hedeflerine rağmen, kanıt olmaksızın dış finansman ve yönlendirme hakkında iddialarda bulunmaya ve Çerkesleri birçok grup arasında tek bir grup olarak listelemeye indirgenmiştir.

Çerkeslerin ve diğerlerinin yanlış olduğunu kolayca görebildikleri bu doğrudan ideolojik saldırılarda başarısız olan Rus yetkililer, şimdi sevmedikleri herhangi bir hareketi baltalamak için tercih ettikleri yöntemlerden birine yöneldiler: Kullanılabilecek organizasyonlar ve ritüeller yaratmak. Ya Çerkeslerin medyada daha az yer almasını sağlamak ya da Çerkeslerin bu yeni hareket nedeniyle bazılarının gözünde itibarsızlaşması. 

Bunun bariz bir örneği, Çerkeslerin 1864 trajedisini anmalarıyla aynı zamanda Karaçay-Çerkes yetkililerinin HIV/AIDS Kurbanlarını Anma Günü düzenleme kararıdır (Smotrim.ru, 23 Mayıs ). Bu da Rusya'nın Çerkeslere karşı yürüttüğü çabaların boşa çıktığının ve Çerkes ulusal hareketinin güçlendiğinin bir başka göstergesidir.

21 Mayıs'ta olanlara dayanarak Çerkeslerin tüm hedeflerine yakın zamanda ulaşmak üzere olduğunu düşünmek yersiz olabilir. Ancak bu yıl Çerkeslerin Gandhi'nin tarif ettiği süreklilik doğrultusunda hareket ettiğini ve Rusların Çerkeslerle mücadele çabalarının giderek daha başarısız ve hatta ters tepeceğini öne sürmek adil görünüyor. 

Durum buysa, Çerkesler muhtemelen önümüzdeki yıl yurt içinde ve yurt dışında yeni zaferler elde edecekler ve 21 Mayıs 2024'ün anılması onları bu yıl veya geçmiş yıllara göre çok daha iyi bir konumda bulacaktır.

Kaynak: https://jamestown.org/program/moscow-faces-increased-difficulties-in-countering-circassian-national-movement/?fbclid=IwAR1uPni2jyMIuJ5lwYMuuwsWX7_pa1kVbj5f-npCEtnwV5jlRAGT_jCtuuo

Çeviri: Awtle İbrahim

Cherkessia.net, 1 Haziran 2023