Kimlik algısı bulunulan bőlgeye gőre de değişebiliyor. Őrneğin Güney Amerika tarihsel olarak çesitli uluslardan gőçmenlere kucak açmış bir kıta. Brezilya’ya birçok ulustan insan gőç etmiş ve birbiriyle kaynaşmış (Bir kısmı da kaynaşamamış, őrneğin Araplar). Bu insanlar, aynı zamanda kendi kimliklerini ve kültürlerini de korumaya çalışmışlar. Ancak dil anlamında asimile olmuşlar. Ve kendilerini bugün Brezilyali “üst kimligi” altinda ifade ediyorlar. Őrneğin Brezilya’nın güneyinde yoğun olarak yaşayan Alman gőçmenlerin Portekizce’yi konuşamamaları nedeniyle, eskiden bir dőnem Almanca konuşmaları yasaklanmış. Ve bőylece Alman kőkenli gőçmenler Portekizce’yi őğrenmişler, ancak bu kez de Almanca’yı unutmuşlar.

Güney Amerika’da yerleşik mantığa gőre, kişinin orijini ne olursa olsun ve ataları nereden gelirse gelsin, kişi nerede doğmuş ise o ulusa aittir. Bu mantığa gőre, őrnegin bir Çerkes Türkiye’de doǧmus ise Türktür. Bir Kürt de aynı şekilde.

Kişisel tercihler, őrneğin aynı takıma mensup olmak bile bazen, aralarında ulusal, dilsel, dinsel birlik bulunan insanların birbirlerini őldürmelerine neden olmaktadır. Bu, kurumsal üyelikler olarak kategorize edilmektedir. O zaman bazen bir kişisel tercih, ulus, dil ve dinden daha őnemli olabilmektedir.

Őrneğin Güney Afrika’daki Apartheid rejimi dőneminde olduǧu gibi bazen baskın kimlik, kendisini diǧerinden daha yukarıya koyar ve karşısındakine, ondan farklı olduǧunu her yőnüyle hissettirir. Bazen ise baskın kimlik, bütün diǧerlerinin kendisine ait olmasını, őyle hissetmelerini ister. “Ne mutlu Türküm diyene” bu politikanın ifadesidir. “Ne mutlu Türküm diyene” demek, aslında Türk olanlardan farklı etnik grupların olduǧunu kabul etmek anlamına geliyor. Çünkü herkes Türk olsaydı o zaman, “Ne mutlu Türk olana” denilirdi.

Bir süre ünce Brezilya televizyonunda bir haber izlemiştim. Haber şőyleydi: Brezilyalı bir çift, Paraguay’da tatil yaptıkları sırada hamile olan Brezilyalı kadın doǧum yapar. Buraya kadar herşey normal, fakat haberin devamında aynen şőyle deniliyordu: “Brezilyalı çiftin Paraguaylı çocuǧu...” Anne babası Brezilyalı olsa bile çocuk Paraguay’da doǧduǧu için őmrü boyunca Paraguaylı olarak adlandırılacaktır.

Bir kaç yıl őnce bir eyalet gazetesi ile rőportaj yapmıştım. Rőportajda ailemin kőkenlerinin Çerkesya oldugunu uzun uzun anlatmıştım. Rőportaj yayınlandığında tam bir gazete sayfası yazıda bu sőylediklerimin tek kelimesine yer verilmemişti. Çünkü Brezilyalıların kimlik algıları farklı. Bir kez Çerkes ya da Çerkesya’yi bilmiyorlar. Kafkasya’yı da bilmiyorlar. O bőlgede yalnızca Rusya ve Ukrayna’yı (gőçmenlerden dolayi) tanıyorlar.

Yine hatırlıyorum dünya kupasındaki bir Brezilya-Japonya maçı esnasında, Japonlar ile Brezilyalı Japonlar yanyana oturuyorlardı. Brezilyalı Japonlar, ellerindeki bayraklarla Brezilya’yı destekliyorlardı. Ve kimse de onlara tepki gostermiyordu. Aynı őrneği Turkiye’ye uygulayalım. Őrneğin İskeçe Türkleri, Yunanistan-Türkiye maçında ellerindeki Yunan bayrakları ile Yunanistan’ı desteklesinler. Buna Türk medyasının ve toplumunun tepkisi ne olurdu? Tahmin etmek zor değil: “Satılmışlar, hainler vs...” gibi deǧerlendirmeler yapılırdı. O zaman, kimlik algılaması içinde yaşanılan toplumlara gőre de değişmektedir.

Kimlik sıralaması da zaman gőre değişebilir. Őrnegin 12 Eylül őncesinde sol bir őrgütte yer alıp, bugün ise Çerkes kimliğini birincil olarak gőren bir kişiyi ele alalım. Sorsanız belki o kişi yine solcu olduǧunu sőyleyecektir. Ama şu an ulusal kimligini, ideolojik kimliǧinin őnüne koymuştur.

Buckhingam’a gőre kimlik, muǧlak ve kaygan bir terimdir. Yine Weeks’e gőre ise kimlik bazı insanlarla nelerinizin ortak olduǧuna ve sizi başkalarından neyin farklılaştırdıǧına ilişkin ait olma sorunudur. [1]

Oturduǧum apartmanın karşısında bir Japon kültür derneği var. Burada Brezilyalı Japonlar kendi kültür ve dillerini, Japonya’dan gelen őğretmenlerden őǧreniyorlar. Burada yaşayan Japonlar, her ne kadar kendilerini Brezilyalı olarak tanımlasalar da, Japon yanlarını yine de unutmuyorlar. İnsan kendi orijinini, geldigi yeri ne olursa olsun unutamıyor. Yüzyıllar sonra bile başka topraklarda, diasporada doǧmuş insanlar, hiç gőrmedikleri anavatanlarının őzlemini duyabiliyorlar. Çünkü,kim ve nereye ait oldugu gerçeǧi insanın őzünde var.

Yine Brezilya’da yaşayan, buraya Suriye ve Lübnan’dan gelmiş çok sayıda Arap gőçmen var. Brezilyalılar bu gőçmenleri “Türk” olarak niteliyor. Çünkü Araplar, Osmanlı dőneminde, Osmanlı pasaportu ile buraya gelmişler. Araplar yüzyıldan fazla bir süredir “Türk” olmadıklarını sőylemelerine raǧmen, bu onların durumunda herhangi bir değişikliğe neden olmamış. Halkların birbirlerine karşı olan őnyargılarını kırabilmek çok zor.

Türkiye’de iken ünlü Brezilyali yazar Jorge Amado’nun bir kitabını okumuştum: “Amerika’nın Turkler Tarafından Keşfi” Tabii burada yazarin “Türk” olarak nitelediǧi topluluk, aslında Araplardan başkası değil. Brezilya’daki Araplar, müslüman ve hristiyanlar olarak ikiye ayriliyorlar. Müslüman ve hristiyan Arapların, genelde birbirleri ile iliskişi yok, birbirlerinden hoşlanmıyorlar. Yani burada din faktőrü, ulus faktőrünün őnüne geçmiş durumda.

Buradaki Araplar, ayrıca kendi içlerinde evlilik yapıyorlar. Çocuklarının Brezilyali sevgili ya da eş bulmalarına karşı çıkarak, aynı Almanya’daki Türkler gibi Suriye ve Lübnan’dan getirdikleri kişilerle evlendiriyorlar. Eşimin bir tanıdıǧı psikolog Arap bir kadın vardı, kendisiyle ben de tanışmıştım. Bu kadın, ailesinden gizlediği Brezilyalı sevgilisi ile evlenmek istiyordu. Ancak ailesi, Suriye’den bir akrabalarını getirerek onu zorla evlendirdi. Buradaki Arapların, Brezilya toplumu ile olan ilişkileri ise sadece ticaret yaptıkları için müşteri satıcı ilişkisinden őteye gitmiyor ve kapalı bir şekilde yaşıyorlar.

Meslekler bile ulusal kimliklere gőre dağılabiliyor. Őrnegin Güney Amerika’da Portekizli gőçmenler genel olarak fırıncılık, İtalyanlar lokantacılık, Japonlar meyve sebze satıcılıǧı,  Araplar ise ticaret yapıyorlar.

Burada Çerkes gőçmenlere rastlamadım. Ama Ukraynalı, Polonyalı ve Beyaz Rusya’dan çok sayıda gőçmen var. Ruslar, diğerleri kadar çok olmasalar da varlar. Brezilya’da, Turkiye’den de çok az sayıda var.

Devam edecek...

[1]Karaduman Sibel: ModernizmdenPostmodernizme Kimliǧin Yapısal Dőnüşümü, http://joy.yasar.edu.tr/makale/no17_vol5/No17Vol5_6_Sibel_Karaduman.pdf