НЭХЪ  ГУЗЭВЭГЪУЭШХУЭР

Тыркум  ис  адыгэхэм лъэпкък|э зыхэт  нэхъ гузэвэгъуэшхуэр сыту  фигугъэ?

Мыбы  теухуауэ  куэд  уигу  къэк|ынущ, абы куэди  хужып|эфынущ..

Лъэпкъыр  лъэпкъ  зыщ|  анэдэлъхубзэр  щ|агъуэ зары|умлъыжыр, хабзэ-бзыпхъэр, културэр    зарыф|эк|уэдыр ахэм ящыщу нэхъ ипэ  уигу  къэк|ынухэращи  ц|ыхухэри  уывэ|эгъуэ имы|эу  абы  топсэлъыхь,

Адыгэбзэр  еджып|эхэм  щаджын,  университетхэм адыгэбзэмрэ адыгэ  култерэмрэ  теухуа  къудамэхэр щы|ухын, адыгэбзэк|э    телеканал   |ухын хуэдэ  лъэжыгъэхэр |уэху  нэхъыщхьэхэм ящыщщ,

Арщхьэк|э , псом  нэхърэ  нэхъыщхьауэ   лъэпкъыр  зыгъэп|ейтей нэгъуэщ| зы проблэм гуэр  щэ|эщ  диаспорами  ари хамэ  зэрышэхэращ..

Иужьдыдэ  сыздэк|уа    благъэ- ныбжьэгъу  нысаши 10-м    8-р  хамэ зэрышэт, е щ|алэр е  хъыджэбзыр  мыадыгэуэ. Нобэ Тыркум, хамэ  зэрышэхэр  щэм деж щэныкъуэм , персент  % 50-м , нэсащ. Ар дияпэк|э нэхъри нэхъ куэд зэрыхъунуми  шэч  хэлъкъым. Мыр адыгэхэм  я закъуэ  хухаха зы проблемкъым, бжыгъэк|э мащ|э лъэпкъ зыкъэмынэми ящхьэ  кърик|уэ гузэвэгъуэщ. Хамэ зэрышэхэр, къэралыр  зы|эщ|элъ  тепщэ лъэпкъымк|э |уэхкъым  уэблэмэ ф|ыгъэ гуэрхэри  абы къыдэк|уэнк|ей   хъунущ  ауэ,  адыгэхэм  хуэдэуэ бжыгъэк|э  мащ|эу  ик|и   хэкъухьауэ  щыт  лъэпкъхэм  к|уэдык|ейр  къахуегъак|уэ.

Лъык|э, културэк|э  хэмызэрыхьыжауэ  щытмэ, зэк|э бзэмрэ щэнхабзэмрэ  |эщ|эхуауэ щытми, зы ц|ыхур е  зы жылэр и лъэпкъыщхьэм  къытепщэжыфынущ ауэ хамэ зэрышэ гъуэгум  техьаным,  лъэпкъым игъуэнэмысыр къыхуегъак|ури   техьари  псыхэк|уадэ ещ|. Хамэ зэрышэм ,ц|ыхур и лъэпкъым игу  щыуыжьа , и лъэпкъым зигу  щыуыжари хамэ зэрыщэм нэхъ хуэлъэ ещ|. Жыс|энуращи  айт|ум, зым зыр  къелъху.

Зы махуэ зымахуэк|эрэ , дыщыпсоу  къэралхэр демократие хабзэм ек|уурэ  ещхьыу тет хъури, абы  къихь  ф|ыгъуэ псори ди|э хъуат  жи.. Псалъэм  папщ|э, еджап|эхэм адыгэбзэ щыбджын, адыгэбзэк|э телевидинэ, газэт, журнал хэдэхэр  къыщ|эгъэк|ын .. сыт  дыхуейми.. Ауэ ахэм  зи нэ  къыхуик|, ахэр зесхьэн ц|ыху щымы|эжмэ    сыт къик|ын  а псоми ? Мы |эухур  зыгуэрк|э зыблэдмыхмэ, щ|эблэ  зыт|ущ нэужьым ,бзэри, хабзэри зэсхьэл|эн зырик|   дыгъуэтыжынукъым..

Ныт|э аращи, диаспора  адыгэхэр,  ипэщ|ык|э мы  зигугъ  тщ|а  гузэвэгъуэм  къытеувы|эуэ, ар зыблэха зэрыхъун щ|ык|эм  егусысу , абы  теухуа политикэхэр къагъэ|уэрыщ|эн  хуейщ |эмалыншэуэ..

Си гугъэмк|э, мы |уэху   гъугъум хэк|ып|э дыщыхуэлъыхъуэк|э, ик|эм ик|эжым  гъуэгу  псоми Адыгэ Хэкум  дыхуешэ..Жыс|энур аращи гъуэгуу  хъуами  Адыгэ Хэку Черкес ямк|э  еунэт|, абы зырэ  зэгъусэрэ  дыщыхъужыну..

Ауэ ар дау зэрыхъунур?

Мис  аращ  нэхъ  упщ|э «бэлыхьлажьэр» ...

Тэгъулан  Екъуб,  Истамбул     

EN BÜYÜK  TEHLİKE 

Çerkes halkı olarak bu gün karşı karşıya bulunduğumuz  en büyük tehlike nedir? Bunun  bir  çok  cevabı olabilir.. Çoğu kimse tarafından sürekli dile  getirilen, ulusal kimliğin esas unsurlarından olan  anadil ve kültürel değerlerin hızla kaybedilmesi  cevap olarak  ilk akla gelen iki konu olmakta.Bu bağlamda, okullarda anadil eğitimi, Çerkesçe TV, gazete dergi, üniversitelerde çerkes dili ve kültürü ile  ilgili bölümlerin açılması gibi  konular bir çare olarak düşünülmekte ve devletten bunların talep edilmekte.

Fakat  bunlar ile  birlikte  günümüzde  Çerkes toplumu daha ciddi bir tehlike ile karşı karşıyadır,

Nedir  bu tehlike?

Sanırım Çerkeslerin karşı karşıya oldukları en büyük sorun, kimliklerinin temelini teşkil eden dil ve diğer kültürel değerlerinin taşıyıcısı ve sonraki nesillere aktaracak  olan insan  kaynağının hızlı bir şekilde tükenmekte oluşudur..

Peki bu nasıl olmakta?

En son gittiğim 10 düğünün   8’i karma evliliklerdi,  taraflardan biri çerkes değildi. Günümüzde karma evlilikler  % 50 civarına ulaşmış vaziyette ve  bunun  zamanla   daha da artması  beklenir.Bu sosyolojik bir  gerçektir ve karma evlilik ve karma kültürler, çoğunluk ve hakim taraf yönünde  bir sakıncası yok iken hatta  faydalı  olurken , azınlıkta olan  taraf açısından öldürücü olmaktadır.

Bir insan veya toplum, kimlik bilincini korumuşsa, dil ve diğer kültürel değerleri yitirmiş olsa bile, uygun şartlar oluşursa  tekrar bu değerleri   kazanabilir. Ancak karma evlilik yolu ile karma kültür girdabına girmiş  olan bir kimsenin topluma kazandırılmasının  ve bu değerleri sahiplenmesinin  hemen hemen hiçbir olanağı yoktur  ve  bu  dönüşü olmayan bir yoldur . Zamanla bu bir kısır döngüye dönüşür, yani , karma kültür ulusal kimlik bilincini zayıflatırken , zayıflamış kimlik bilinci karma evlilik ve karma kültürleri  daha da arttırır  süreç bu şekilde  artarak devam eder .. Ta ki  kültürel değerleri ve kimlik  özelliklerini  taşıyacak kimseler  kalmayıncaya kadar.

Bana göre  gelecekteki en büyük problemimiz bu olacak..

Diyelim ki, yaşadığımız ülkelerde tam bir  demokratik ortam oluştu..Okullarda isteyenlere  anadil eğitimi veriliyor, Çerkesçe TV mevcut, gazete ve dergiler var,üniversitelerde ilgili bölümler açılmış. Ama  bütün bunlara rağmen bu  kimlik değerlerine sahip çıkacak, taşıyacak   insan potansiyeli kalmamışsa  bunların hiçbir değeri olmayacaktır..

Bu sorunu  bir şekilde çözemezsek, 1-2  nesil sonrası , her türlü şartlar oluşmuşda olsa,  kimlik değerlerimizi sahiplenecek ve sonraki nesillere taşıyacak kimseleri bulamayacağız..

İşte  bu sebeple, diyaspora Çerkes  toplumu , hangi isim altında örgütlenirse örgütlensin, bu tehlikeyi mutlaka göz  önünde  bulundurmak, ona göre politikalar geliştirmek ve çözüme yönelik  bir yol haritası oluşturmak zorundadır.

Sanırım bu  büyük sorunun çözümüne yönelik  olarak  oluşturulacak yol haritası , bizi  zorunlu olarak  Adige  Xeku  Çerkesya ya  götürmekte.Yani her yol Çerkesya ya çıkmakta, orada tekrar bir ve  beraber olmaya...

İyi ama  bu iş nasıl başarılacak? İşte  cevaplanması gereken en çetin soru bu ve  önümüzdeki   zamanlarda  Çerkesler  arasındaki tartışmalar, bu zor problemin çözümünün  nasıl olacağı   konusunda olacak...