Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Açumıj Hilmi
Mıyekuape’de hava biraz bulutlu, biraz da güneşli
22 Ocak 2013 Salı Saat 22:46

Bu günlerde Mıyekuape'de hava parçalı bulutlu. Bir güneş açıyor, bir bulutlar çıkıyor, on dakikada yağan kar, beş dakikada eriyor.

Şehrin kenar mahellesi de sayılabilecek bir yerde, bağ evlerinin bulunduğu bölgede ufak bir ev yapıyorum. 

İnşaatını bildiğim gibi, atadan deden kalan usullerle yapıyorum. Bir kaç ay orada kaldım.  Yılbaşından sonra ise iyice havalar soğudu, ‘sanki hemen bitirsem ne olacak ki?’ diyerek eve geri döndüm.

Ama güneş açtıkça vicdanım ‘böylesi bir günde, önünde iş varken sen ne yapıyorsun?’ diyerek beni rahatsız ediyor.


***

Mıyekuape’de siyasetin havası da aynı şekilde parçalı bulutlu.

Oldukça uzun bir süredir, neredeyse bir yıla yakın zamandır Adıge Cumhuriyeti Parlementosu, meclis başkansız görevini sürdürüyor.

Bir türlü milletvekillerimiz meclise bir başkan seçemiyorlar. Adıge cumhuriyetinde, Kabardey- Balkar cumhuriyetinde aslında Rusya federasyonundaki hemen hemen her yapıda imzalanmamış ama mutabakata varılmış işleyişler vardır.

Mesela Karaçay-Çerkesde devlet başkanı Karaçay asıllı başbakan Çerkes asıllı olur gibi.

Adıgey de farklı değil. Devlet ve meclis başkanlarımız  çerkes asıllı idiler.

Thakuşıne Aslan hiç bir yerde yazılı olmayan bu geleneği değiştirmişti. Meclis başkanlığına Rus asıllı birisini getirmişti. Günümüzde ise rivayetler odur ki çerkes milletvekilleri yeniden çerkes birisini meclis başkanı olarak görmek istiyorlar.

Bu ne kadar Thakuşıne Aslan ile ilgili, buna ne kadar katılıyor ne kadar katılmıyor bilinmez. Yerel basında da bu o kadar konu edilmez.

Mecliste böylesi az bulutlu bir hava hakim. Yeniden, toplumdaki imzalanmamış anlaşıya dayalı dengeler şekillenmeye çalışıyor. Belkide tam tersine....

***

Geçtiğimiz aylarda Rusya federasyonu savunma bakanlığında büyük bir yolsuzluk ortaya çıkartıldı. Savunma bakanı görevden elini çekti. Ardından savunma bakanlığı içerisinde olayın devamı eşilmeye başladı.

Rusya genelinde yolsuzluklara mücadele konusunda ciddi adımlar atıldığını düşünen insanların sayısı arttı. 

Bazılarında ise merkezde büyük çıkar grupları arasında bir rekabetin olduğu ve savunma bakanlığındaki yolsuzlukların ortaya çıkartılmasının bununla ilişkili olduğu düşüncesi var.

Benzeri yolsuzluk takibatı üniversitelerde de görülmeye başlandı. Bunların gerçekten yolsuzluk takibi mi yoksa büyük çıkar grupları arasındaki mücadele mi olduğu hala  tartışılıyor.

***

Adıge cumhuriyetinde de benzer büyük yolsuzluklar ortaya çıkartılmaya başlandı.

Mıyekuape Devlet Teknik Üniversitesi Rektörü görevinden alındı. Rektörler Adıge cumhuriyetinden ziyade tüm Rusyadaki üniversitelerde olduğı gibi Moskovadan denetlenirler. Rektörün büyük usulsüzlüklere karıştığı için görevinden alındığı basına yansıdı.

Bir benzeri skandal ise geçtiğimiz yıl içerisinde Adıge Cumhuriyeti Bilim ve Eğitim Bakanlığındaki üst düzey bir bürokratın üniversite girişlerinde etkili rol oynayan sınavda yolsuzluğa karıştığı iddialarıydı. Geçen yıl bu iddialara rağmen bürokrat görevine devam etmeyi başarmıştı. Fakat yıl sonunda mahkeme kararı ile devlet dairelerinde yönetici olarak iki yıl görev yapamayacağı kararı alınması üzerine makamını terk etti.

Mahkeme vasıtası ile ortaya çıkan bir başka yolsuzluk ise Adıgeyin en büyük pirinç işleme fabrikası müdürünün karıştığıydı.

Fakat bütün bunların hala gerçekten yolsuzlukla mücadele çerçevesinde mi yapıldığı veya halka bölgelerde de böylesi uygulamalar göstererek merkezdeki büyük çıkar grupları arasındaki mücadelenin bu şekilde lanse edildiğimi belli değil.

Adıge cumhuriyeti hükümetinin konu ile alakalı basında açıklamaları yok.

Kısaca siyasi ortam Mıyekuapede günümüzde biraz parçalı bulutlu.

Bazılarına her şey daha açık gelebilir fakat ben ne olup bittiğini tam olarak anlayabildiğimi söyleyemem.

***

Mıyekuape’de, mecliste koltuk sahibi olmayan muhalifler de varlar.

Bunların en etkili oldukları grup ise freedom gibi bir isim taşıyan yapı. Organize ve aynı fikri taşıyan insanlardan oluşmuyorlar. Genel çoğunluğunun görüntüsü şu anda görevde olmayan eski bürokratlar ve Adıgeyin enetellektüel çevresinden insanlardan oluşması.

Sosyal, ekonomik ve kültürel anlamda ortak bir bakış açısına sahip oldukları izlenimini vermekten uzaklar. Ortak yanları, var olan hükümetten rahatsız olan bir grup olmaları. Kendilerine ait bir internet siteleri var ve buradan fikirlerini yaymaktalar. Fakat sadece memnuniyetsizliklerini dile getiriyor olmaları geniş halk kitlelerinin desteğini almaları için yeterli gelmiyor-olamıyor.

Şu an görev başında olan yazar çizerlerden oluşan bir başka grup ise ‘Azat olmuş Dağlı’-Özgür dağlı diye de türkçeye çevirebileceğimiz yayına sahip bir başka grup. Memnuniyetsizliklerini ilk gruba kıyasla daha az belirgin bir şekilde dile getirirken muhalefet olduklarını da hissettiriyorlar.

Fakat sadece dar bir entellektüel çevrede biliniyorlar ve etkileri son derece zayıf.

Mecliste sandalye sahibi olmayan diğer siyasi partilerin çalışmaları ise yok denilecek boyutta.

***

‘Adıge Xase – Çerkes parlementosu’ ise şu an pek çok konuda iki arada bir derede kalmış durumda.
 Yolsuzluklarla mücadele babında görevden el çektirilen Mıyekuape Devlet Teknik Üniversitesi Rektörünün durumu üzerine kendi aralarında görüşme yapma zorunda kaldılar.

Suriye’den gelen Çerkeslerin sorunları ise tamamıyla Adıge Xasenin üzerine en çok eğildiği bir konu halinde.
Bu konuda da ne yazık ki iki arada bir deredelik devam ediyor.

Bunun temel sebebi ise hükümetin  soruna eğiliş yönteminde yatıyor. Adıge hükümeti ve devleti Suriye Çerkesleri konusuna hem eğiliyor gibi hem de eğilmiyor gibi.

Hükümet yetkilileri devleti direk bağlamayan organizasyonlarla Suriyeli Çerkeslere kısmen yardımcı oluyorlar. 

Mesela hükümet görevlileri maaşlarının bir kısmını yardım olarak sunuyor vs. Fakat devlet olarak aktif bir yardım söz konusu değil. Örneğin Osetya savaşı esnasında pek çok Osetyalı mültecinin uzun süreli olarak barınmasını devlete ait bir dinlence tesisisinin onlara tahsisi ile çözümleyen hükümet günümüzde aynı tesisi veya benzerlerini Suriyeden gelen çerkeslere ayıramıyor. Sadece repetriantlar için ayrılmış çek yetersiz olan binadan faydalanılıyor.

Bunun yerine yapılan şey ise Türkiyeden veya Çinden gelen herhangi birisinin Adıgeyde kalmak için geçtiği süreçlerden geçen Suriyeli Çerkeslerin bazı bürokratik işlemlerinde kolaylıklar sağlanmasından öte bir şey değil. Gerekli evrakların sağlanması esnasında mesala hastahanelerden alınması gereken sağlık raporlarından ücret talep edilmemesi gibi şeyler.

Dolayısıyla hükümeti oluşturan bireylerin şahsi çabaları söz konusu fakat bu devlet bazında değil.

Adıge Xase - Çerkes Parlementosu ise devletin bu tutumundan dolayı iki arada bir derede olmaya devam ediyor.

***

Türkiye’de son günlerde Rusyada çıkartılan federal eğitim yasasında anadillerin seçmeli ders olmasına ilişkin maddesi ilgililerin dikkatini çekmiş durumda.

Aslında bu yasa daha öncede vardı ve yürürlükteydi. Sadece bazı değişiklikler yapıldı. Fakat Türkiyede o kadar yankı bulmamıştı, belki de iletilmemişti.

Adıge cumhuriyetinde bu yasanın çıkmasından çok daha  önceki dönemlerden başlayarak ne yazık ki anadilimizde eğitim seçmeli.  Daha önce çıkan federal kanunda cumhuriyetimizde onaylanmıştı. Bu son değişikliklerin yapıldığı kanunda onaylandı.

Yukarıda yüzeysel olarak bahsettiğim gibi ne yazık ki rusyada yazılı olmayan uygulamalar oldukça yoğunlar ve hukuki olup olmadıkları tartışılır.

Örneğin bir federal yasa eğer cumhuriyetlerce onaylanmazsa ne olur belki kağıt üzerinde belirtilmiştir. Fakat Tataristan veya Başkordistan gibi bir yer onaylamazsa yaptırımlar nasıl olur belli değildir. Bu son yasa bazı cumhuriyetlerce onaylanmadı.

Fakat Adıgey Cumhuriyeti zaten çoktandır Adıge dilini seçmeli ders olarak okutmaktaydı. Bu konu ise uzun zamandır hem Adıge xasesinin hemde toplumun gündemindeydi. 

Kısaca bu bizler için yeni bir değişiklik değil.

Yeni olan tek şey is Adıgeyin, Kabardeyin içinde olduğu durumun artık diasporda daha yakından takip edilir ve bilgi sahibi olunabilir hali almış olmasıdır.

***

Daha önce de dedim ya, Rusya federasyonunda imzalanmamış ama genel kabul görmüş şeyler vardır.

Mesala bunlardan birisi yine dil üzerine Adıge Cumhuriyeti kıyıboyu şapsığ ve Uspensk rayonu gibi bölgelerdeki Adıge dili eğitimine kitap alet edevat vb pek çok şekilde aslında kanunlar nezdinde yetkisi olmadığı şekilde karışır ve bu sorun çıkartmaz. Tabi var olan tüm bu dengeler sabit değildir değişkenlik gösterirler. Örneğin yukarıda bahsettiğimiz kanunun Adıgey hemen imzalarken mesela tatarlar imzalamayabilirler. Bu devinim böyle sürer gider.

Adıgeler bu devinim içerisinde savaşın-sürgünün ardından gelen 150 yıl boyunca varlıklarını sürdürme mücadelesini vermeye devam ederler, bu gün de ediyorlar.

Kısaca bu günlerde Mıyekuape’de hava oldukça parçalı bulutlu.

Bende de bir vicdan azabı var. Bazen hava bu kadar güneşli ise neden evde oturuyorum diyorum, bazen yine aynı şekilde bu bulutlar nereden çıktı, ben niye evde oturuyorum diyorum.

***

Bu arada şunuda belirteyim, pesimist falan da değilim. Çünkü Mıyekuapede geçirdiğim yıllar daha bulutlu veya güneşlilerinide bana gösterdi. Günümüzdeki durum ise oldukça umut verici...


Bu yazı toplam 3913 defa okundu.





hapi cevdet yıldız

Adıge Cumhuriyeti ile ilgili verdiğim bilgilerde esasta değil, teknik anlamda bazı hatalar oldu. Doğrusu şöyle: Adıgeler 5 değil 6 seçim çevresinde yoğunlar. Senatoda seçim çevreleri (okruglar) ikişer değil üçer üye seçiyorlar. Adıgey'de 9 seçim çevresi var (7 ilçe ve 2 kent/ Maykop ve Adıgekale biçiminde). RF'de kent bir statü. Örneğin 14 bin nüfuslu Adıgekale'nin kent statüsü var, ama Tahtamukay ilçesindeki 30 bin nüfuslu Yablonovski köy (belde) statüsünde ve Xase seçimi açısından bir seçim çevresi olmuyor.Her bir seçim çevresi senatoya 3x9= 27 üye seçiyor. Örneğin 10 bin nüfuslu ilçe ile 200 bin nüfuslu eşit, her biri üçer üye seçiyor. 6 küçük seçim çevresi ile Maykop kentinde Adıge nüfus var. Dolayısıyla senatoda büyük çoğunluk Adıge temsilcilerde oluyor.Bu kanat/ senato, azınlıktaki Adıgece konuşanlara eşit temsil olanağı (paritet denen şeyi) sağlama anlamında önemli. Diğer 27 üyeye gelince, küçük seçim çevreleri birer ikişer üye çıkarırken, Rus çoğunluk nüfuslu Maykop ve Cece ilçeleri ile başkent Maykop seçim çevresine üye çoğunluğu düşüyor.
Böylece 54 üyeli Xasede (Adıge Meclisinde) çoğunluk Adıge temsilcilerde (milletvekili) oluyor. Ayrıca anayasa değişikliği de katı ve zor kurallara bağlanmıştır. Düzeltir, özür dilerim.

26 Ocak 2013 Cumartesi Saat 00:57
Ömür Zafer Özdemir Şapsığ-Jade

Bir çok sorulacak soru var. Vahim bir durum..!!!

Adığelerin kendilerini toparlamaları ve birlik ve beraberlik içinde hareket etmeleri gerekirken içlerine bir kurt yeleştirmeleri; tekrar bir çöküşe işarettir.

Allah Adığelerin akıllarını toplamasını birlik ve beraberlik içinde hareket etmelerini nasip etsin.

24 Ocak 2013 Perşembe Saat 22:03
hapi cevdet yıldız

Sayın Açumıj Hilmi’nin yazısında, Adıge Cumhuriyeti’nde Adıge kökenli bir vekilin parlamento (Хасэ) başkanı olarak seçilmesi gibi bir geleneğin bulunduğu, şimdiki Başkan Thakuşın Aslan tarafından bu geleneğin değiştirildiği söyleniyor. Böyle bir geleneğin bulunup bulunmadığını bilemiyorum.
Önce şunu belirtmemiz gerekir, Adıge Cumhuriyeti, ilke olarak, Adıge etnik varlığı esas alınarak oluşturulmuştur, cumhuriyetin, Adıge halkının geleceğini güvence altına alan düzenlemeler yapılmıştır. Bunu değiştirmek yeni sorunlara yol açmak anlamına gelir. Örneğin Adıgeler nüfusun % 25, 2 (107 bin), Ruslarsa % 63, 6 (270 bin) kadarı. Adıgeler nüfusun azınlığı. Adıge etnik varlığı ve Adıge temsili nasıl koruma altına alınıyor? Bunun için kriterler var. Esas olanı ilkesel, anayasal ve yasal kriterlerdir, gelenekler/ teamüller daha sonra gelir. Anayasal ve yasal bağlamda, Adıge Cumhuriyetinde (AC) oluşturulmuş olan seçim çevreleri düzenlemesine bakmak gerekir. Bunlar cumhuriyetin kuruluş ilke ve temelinde yer alır. Değiştirilmeleri kolay değildir, kargaşaya yol açar. Adıgeler 9 seçim çevresinden 5’inde (Tahtamukay, Adıgekal, Tevçoj, Krasnogvardeysk, Şevgen ve Koşhabl) toplu olarak yaşıyorlar. Ayrıca başkent Maykop'ta da önemli bir Adıge nüfus vardır. Bu ilk 5 çevre küçük nüfuslu yerlerdir.

Çevrelerde iki ayrı seçim usulü var; ilki, seçim çevresi nüfusunun temsili usulüne dayanıyor ve 27 üye seçiliyor, bu üyelerin çoğu Rus azı Adıge oluyor. İkinci kanat, buna senato da deniyor, her çevreden 2 üye seçiliyor ve toplamı 27 üyeden oluşuyor. Çevre (ilçe ve kent) çoğunluğunun Adıge ağırlıklı olması, o yerler tarihsel anlamda Adıge olduğu için, üyelerin çoğu Adıge oluyor. Ayrıca, dediğimiz gibi başkent Maykop’ta da önemli bir Adıge nüfusu var, oradan da Adıge vekiller seçiliyor. Sonuç olarak Adıge Cumhuriyeti Parlamentosunda (Хасэ) çoğunluk (Adıge nüfus azınlık olsa bile) Adıge üyelerden oluşuyor (54 üyenin en az 30 ve daha fazlası Adıge oluyor).
Tarihsel olarak dememiz, bu seçim çevrelerinin, cumhuriyetin kuruluşu öncesinde (1991 yılı öncesinde), yani Adıge Özerk Oblastı döneminde oluşturulduklarını belirtmek içindir. RF mevzuatına göre, ilçe ve kentlerin her biri birer seçim çevresidir. AC Anayasası ve mevzuatı da bu seçim düzenlemesine dayanır.
Bu arada önemli olan bir nokta da, seçilenlerin kişiliğidir. Örneğin kişi Adıge’dir, ama Rus’tan çok Rusçu olabilir. Kişi Rus’tur, ama Adıge haklarını savunan biri de olabilir, yani Rusçuluğa karşı ve eşit haklardan yana biri olabilir.
Şu durumda Adıgeleri temsil eden en garantili kurum Adıge Parlamentosu’dur (Хасэ’dir). Başkan ve onun tarafından atanan Bakanlar Kurulu ise parlamento dışı bir oluşumdur, Başkan Moskova’dan atanmıştır, direnme gücü zayıftır, Şevmen Hazret örneği ortada. Başkan, göreve başlamak için bakanlar kurulu gibi Xacэ ’den onay alır. AC Parlamentosu istemezse bir Rus üyeyi Xacэ Başkanı olarak seçmeyebilir. Gelenek ya da teamülün bağlayıcılığı yoktur. Başkan Thakuşın Aslan’ı bu bağlamda değerlendirmek gerekir. Ayrıca şimdiki Adıge başbakanı öncesinde bir Rus başbakanı vardı. Bunu da bilmek gerekir.

Aynı şekilde Adıge Cumhuriyeti seçmen çoğunluğu bir Adıge yerine bir Rus’u da Başkan (lışha/ devlet başkanı) olarak seçebilir, yasal bir engel yoktur, bütün bunlar olabilir şeylerdendir.
Bu gerçeler ışığında Adıge Cumhuriyeti Parlamentosu’nu sadece Adıgelere dayalı bir parlamento (etnik parlamento) olarak görmemek gerekir. Rus üyeler atanmış kişiler değil, cumhuriyet seçmenleri tarafından seçilmiş milletvekilleridir. Bir Rus Xacэ'ye başkan seçilmişse, seçen kişi Thakuşın Aslan değil, Adıge Cumhuriyeti Parlamentosu üye çoğunluğudur.
Bu bilgileri, doğru bilgilendirme amacıyla belirtme gereği duydum.
Saygılarımla.

24 Ocak 2013 Perşembe Saat 13:12
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net