Çerkeslerin, bulundukları ülkelerde demokratikstandartların yükseltilmesi yönünde mücadele ederlerken önemli bir noktayı gözden kaçırmamaları gerekiyor,

Çerkeslerin ulusal kimliklerini koruma mücadelesi sadece bir demokrasi mücadelesi olmayıp sorun daha derin, karmaşık ve anavatanları ile sıkı sıkıya bağımlıdır,

Demokrasi mücadelesi verilmesi ve bu mücadelenin kazanılmış olması Çerkesler için hiçbir zaman  ulusal kimliğin korunmasının bir  garantisi olmayacaktır, bu sadece  hedefe varmada bir   araç olarak değerlendirilebilir. Çünkü, Çerkes ulusal sorunu, aynı zamanda soykırım ve sürgüne uğramış   ve   dünyaya dağılmış bir halk olma  ve   anavatanlarında dahi azınlık ve bölünmüş  bir durumunda olma sorunudur.

Son zamanlarda, demokratik hakların kazanılması ile anavatan dışında da  Çerkeslerin  kimliklerini koruyabilecekleri algısı yerleştirilmeye çalışılmaktadır ki bu son derece yanlış düşüncedir. Dernekler ve  diğer sivil toplum kuruluşları aracılığı ile , kültür ve dilin  korunmasına yönelik çalışmalar şüphesiz değerlidir ve bu tüp  çalışmalar her zaman yapılmalıdır ancak  bunun yeterli görülmesi  ve bu yolla  diyasporada kimliğin korunarak yaşanabileceği algısının  yerleşmesi tehlikesine  dikkat etmek gerekir..

 Çünkü  artık bu yolla ulusal kimliği korumak mümkün değildir…

 Örneğin, kimliğin ana unsuru olan dili ele alalım ,

Bireysel veya kurumsal olarak anadil ile ilgili çeşitli çalışmalar yapılabilir; Kurslar, dil sınıflarının açılması, dil ile ilgili ögelerin yazılı ve elektronik ortamlara kayıt  edilmesi, hatta çerkesçe  tv gibi kazanımlar bile sağlanabilir, Peki  ama  bu dili  kimler hangi ortamda, hangi yaygınlıkta  kullanacaklar? Kim konuşacak ve kim dinleyecek..? Üzülerek belirtmek gerekir ki, her tür çabaya rağmen  Çerkesçenin  diyasporadaki akıbeti    dile getirmekten korktuğumuz  gibi. Konuşan kalmadığı zaman  dil, ölü bir dil pozisyonuna girer ve ölü bir dilin canlandırılabildiği  vaki değildir,

Dünyada bunun bir tek istisnası vardır o da İbranicedir. Ancak İbranicede tam olü olmayıp Yahudiler tarafından ibadet dili ve müzik dili olarak hep kullanılmıştır  ve İsralin gücü ve politik iradesi sonucu tekrar canlandırılabilmiş ve birinci resmi dil statüsü kazanabilmiştir.

Bu sebeple, derneklerin ve diğer STK ların kuruluş amaçları , ‘’ Kültürel değerleri koruma ve Sosyal Yardımlaşma ‘’  konseptinden çıkarak Anavatan ‘’XEKU‘’ da bütünleşme ve nüfus olarak orada yoğunlaşma ‘’ yönüne evrilmelidir. Aksi taktirde , ileri demokrasi şartlarına ulaşılmış ama bir de bakmışız ki , en uygun şartlarda bile karma evlilikler yolu ile asimile oluvermişiz ve kimliğimizi taşıyacak kimsecikler kalmamış..!

Bulunduğumuz yerlerde demokrasi mücadelesi yaparken ve haklar talep ederken sorunun esasını kaçırmamak  gerekir. Esas olan nedir? Esas olan, Çerkes kimliğinin korunabilmesinin, Çerkesya’da  toprak bütünlüğünün sağlanması ve bu coğrafi bölgede kimliği devam ettirebilecek asgari  bir nüfus yoğunluğunun temini  ile ancak mümkün  olabileceği gerçeğidir.

Diyasporada yaşayan Adigeler, Çerkesya olmadan, Xeku ‘göz ardı ederek, oradaki soydaşları ile sıkı işbirliğine girmeden varlıklarını koruyamazlar ve bu sebepten, diyaspora ve anavatan Çerkesleri arasındaki ilişkilere zarar verecek  söylem ve politikalardan özenle kaçınmak gerekir.

İleri demokrasi, birey yaşam standartlarımızı yükseltebilir ancak toplumsal kimliğimizi korumada yeterli olmayacaktır.