Papa İkinci John Paul’un Polonya ziyareti bir dönüm noktasıydı. 

Polonya kökenli ilk papa ülkesini ziyaret etmek istiyordu. Rejim izin vermek zorunda kaldı. Ziyaret esnasında milyonlarca insan meydanları doldurdu. Kendi kendilerini örgütlemişlerdi.  

Halk bu süreçte potansiyelini fark etti. Sivil toplum yeniden doğmuştu; bir sonraki aşamada – yani Dayanışma ile – devrimci bir kimlik kazanacaktı.  

Dayanışma Sendikası Gdansk tersanelerinde doğdu. Grev hızla yayıldı.  

Rejim önce klasik taktiğine başvurdu; ayaklanmayı izole ederek bastırmayı denedi. Başaramayınca işçi hareketini tanımak zorunda kaldı.  

Doğu Blokunda ilk defa böyle bir şey oluyordu. İşçiler “işçi devletine” karşı ayaklanmış, onu dize getirmişlerdi.  

Bir başka ironi Jaczek Kuron’un tespitinde gizliydi; on milyon üyeli Dayanışmanın eylemi tarihteki en büyük “proleter devrimdi.”  

Ama Dayanışma bir sendikadan daha fazlasıydı. Sivil toplumdu, hatta ulusun kendisiydi.  

Ama rejimle çatışacak kadar ileri gitmedi. “Kendine sınır koyan devrim” yapacaktı. İki talebi vardı: Polonya’nın “Finlandiyalılaşması” ve “kendini yönetmesi.”  

Savunma ve dış politikasına Sovyetler karar vermeye devam edecek ama Polonya halkı içişlerinde özgür olacaktı.  

Komünist Partisi – İngiltere Kraliçesi gibi – sembolik bir makam haline gelecekti.  

Dayanışmanın talepleri Reformcu Komünist ajandanın kuşkusuz çok ilerisindeydi. Yine de rejim karşısında ödün vermek zorunda kaldı. 

Mesela bağımsız sendikalardan ve piyasa ekonomisinden yanaydı, ama bu ilkeleri Ekim 1981 programına koymadı. Sovyetleri ürkütmek istemiyordu. 

Dayanışmanın çok net hedefleri yoktu. Hatta var olmak için bir kumar oynamıştı. Başlangıçta amacı zaman kazanmaktı. Zaman içinde sınırları genişletmeye uğraştı.  

Rejimle ilgili hayallere kapılmadı. Sistem tarafından istenerek muhatap alınmadığını biliyordu. “Ortaklık” iki taraf için de taktik bir gereklilikti.  

Dayanışma sıkça “Olanaksız, aynı zamanda gerekli olanı yapıyoruz” diyordu.  

Yeraltına inmeye mecbur kalmazsa rejimi güç paylaşımına mecbur edebilirdi. Hesap tutmadı ama kazanımlar küçümsenecek gibi değildi.  

Darbe geldiğinde sistem onarılmayacak ölçüde hasar almıştı. Dayanışma ilk ve özgün başarısını burada kazandı.  

İşin bu noktaya gelmesinde Sovyetlerin kararsız tutumunun payı büyüktü.  

Darbe işgalden daha az maliyetli görülmüş olmalı ki Aralık 1981’de “Keşke ekonomi de bu denli verimli yönetilseydi” dedirtecek bir yetkinlikle Polonya ordusu yönetime el koydu.  

Dayanışma yeraltına indi.  

İlk bakışta benzer gözükseler bile Polonya darbesi 1956 Macaristan ve 1968 Çekoslovakya müdahalelerinden farklıydı. Çok daha çekingendi.   

Dayanışmanın on altı ay boyunca direnebilmiş olması sisteme geri adım attırmanın mümkün olduğunu gösterdi. Sovyetlerin pasif kalması da dikkatlerden kaçmadı. Bölge çapında bir kenara not edildi. 

Darbeciler bir yıl baskı yapabildiler. Kısa sürede ikinci aşamaya – yani reform komünizmine – geçildi. Jaruzelski tarihe ikinci Kadar olarak geçmek istiyordu.  

Bu çabalar Dayanışma tarafından yolun sonu gibi görülmedi. Tam tersine normalleşme sürecinin ilk adımlarıydı. 

İşçi hareketinin ilk aşaması 1980-81 dönemi geri adımla sona ermişti. Yaşanan asla bir felaket değildi.  

Zaten Polonyalılar 1956 yılından beri yenilgi duygusu tatmamışlardı. Her geri adımı bir sıçrama izlemişti. Onları diğer Doğu Avrupa halklarından ayıran buydu.  

Sırada 1989 zaferi vardı.