Doksanlı yıllarda Valon bölgesinde ekonomi çöktü. Burası Belçika’nın endüstriyel kalbiydi. Kömür ocakları, çelik tesisleri, tekstil fabrikaları kapandı. 

İşlerini kaybedenler devlet yardımı almaya başladılar.

Flaman milliyetçilerine göre bunda bir yanlışlık vardı. 

Sosyal güvenlik sistemi Belçika’nın iki-dilli başkentinde kurgulanmıştı. Kuzeyin vergileriyle finanse ediliyordu. 

***

1947 yılında Flaman işgücünün yüzde yirmisi tarımda istihdam ediliyordu. Doksanların sonunda bu oran yüzde üçün altına indi. 

Altmışların ortasından itibaren kuzey güneyin iki katı büyüdü. Flaman nüfus Valonları geçti. 

Anvers ve Gent gibi şehirler hizmet sektörüne yöneldiler. Coğrafi konumlarının da yardımıyla zenginlik ürettiler. 

Flamanlar kişi başına daha çok üretiyor ve kazanıyorlardı. 

Kuzeyin ekonomik hegemonyasına siyasi talepler eşlik etti. 

***

Belçika tüm çelişkileri bünyesinde toplamıştı: Mülki ayrışma… Farklı diller… Ekonomik uçurum. 

Altmışlı yıllara kadar farklı bir denge vardı; güney – yani Fransızca konuşan Valonlar – her yönden baskındı.

Flaman milliyetçiliği Valonlara ve Fransızcaya tepki temelinde şekillendi. 

***

Flaman halkı önce Slovaklara benziyordu. Ezilmiş bir halktı. Sonra Slovenlerle özdeş hale geldi. 

Modern ve dinamik bir halka dönüştüler.

Flamanlar ekonomik dinamo olmalarına karşın – belki tam da bu yüzden – öfkeliydiler. Öfkeliydiler zira baskılanmış bir dilsel azınlık oldukları günleri unutmuyorlardı. 

Geçmişin adaletsizliği telafi edilmişti ama düne ait ön yargılar bugünü zehirlemeye devam ediyordu. 

***

Altmışlı yıllarda Leuven Üniversitesinde yaşananlar bir dönüm noktasıydı. 

Flamanca konuşan öğrenciler Fransız-dilli hocaların varlığını protesto ettiler. Hocalar güneye, Valon bölgesine kaçtılar. 

Hükümet devrildi. Anayasada yedi defa değişiklik yapıldı. Değişiklikler farklı kesimler için farklı anlamlar taşıyordu. 

Ilımlı siyasetçilere göre ayrılıkçı talepler yatıştırılmıştı. Ayrılıkçılara göre kazanımlar bağımsızlığa giden yolun kilometre taşlarıydı. 

İki tarafın da dediği olmadı ama üniter devlet epey hırpalandı. 

***

Flandr, Valonya ve Brüksel olmak üzere Belçika üç bölgeye ayrıldı. Her bölgenin seçilmiş parlamentosu vardı.

Flamanca… Fransızca… Almanca konuşanlar olmak üzere üç topluluğun varlığı tescil edildi.

Flandr ve Valonya tek-dilli… Brüksel iki-dilliydi. 

Brüksel kuzeyde yer almasına karşılık ahalinin yüzde seksen beşi Fransızca konuşuyordu.

Belçika ultra-federal bir devletti. 

***

Bu kırılgan yapının hala ayakta olmasının belli başlı üç sebebi var.

Birincisi dinden uzaklaşma, yaygın eğitim, kentleşme gibi olgular ayrılıkçı duyguları törpülemiş görünüyor. 

Belçika’da Balkanlar, Ortadoğu ve Afrika kökenli yüzbinlerce göçmen yaşıyor. İkinci ve üçüncü kuşak ayrılıkçılıkla ilgilenmiyor; farklı önceliklere sahipler.

İkincisi, Belçika zenginlik üretmeye devam ediyor. 

Üçüncüsü, Belçika ulus-üstü bir yapı olan AB üyesi. Ulusal düzeyde alınan kararlar tek başına belirleyici değil.