Mithat bir arabada 5 kişiyle Dersim gezisi önerdiğinde nazlandım biraz. 5 kişi bir arabada çok olurduk bin küsur km bir yolda, üstelik ikisini tanımıyordum.

Ama iyi ki gitmişim-gitmişiz.

Yazar Cafer Solgun dışında hepimiz için ilkti. Cafer oralıydı-Ovacıklı, bizleri memleketine götürüyordu. Ülkesine de denebilir.

Erzincan’dan Erzurum’a uzanan yol üzerinde rastladık Tunceli tabelasına ilk, bin km boyunca her tür kasabayı gösteren mavi tabelalarda Tunceli diye yer yoktu.

Erzurum yolundan sapar sapmaz başka bir dünyaya geldiğimizi anladık, pasaportları çıkarın. Büyük beton bloklarla tek arabanın sığacağı kadar daraltılmış koridorda, elinde tüfeğini bize doğrultmuş bir jandarma gözetiminde, genç ve kibar bir astsubay kimliklerimizi toplayıp elindeki laptopla kontrol etti. Mithat’ın Arap soyundan olması dışında bir problem çıkmadı.

Gümrükten çıkar çıkmaz Pülümür vadisine girdik. Otoyollar-duble yollar ve kaliteli asfaltlar bitmişti. Vahşi doğayla baş başaydık artık. Yalçın tepelerde toplu tüfekli 4 kale kol gördüm, muhtemelen yasak avcılıkla mücadele içindir diye düşündüm, başka ne olabilir? Ayrıca Dersimliler yol boyu tabelalar koymuşlar Zaza’ca; vahşi doğayı koruyalım-uçurtmayı vurmasınlar türü. Birde dağlara dev beyaz taşlarla yazılmış Türk olsaydınız ne mutluydu sizin için şeklinde büyük sanat eserleri var. Bu sonuncuyu biz yazmadık dedi Cafer. Mithat bir şey demedi.

Pülümür vadisinin eğri yollarından Palavra meydanına varmamız akşamı buldu. Cihangirdeydik bir nevi. Kızlar oğlanlar kafelerde, parklarda oturmuş dünya hallerini konuşuyorlardı. Yani aşk, yani siyaset. Yok, Zizek yok Adorno lafları uçuşuyor havada, Marks’ı felsefeci saymıyorlar artık dedi bir kız, ne cevap aldı duyamadım. Mithat bunların hiç birini bilmiyor. Ya rabbim neredeyiz.

Otel çok güzel, akşama rakı ama başka yerde.

Seyit Rıza heykelinin yanından Munzur nehrinin karşı yamacını gösterdi Cafer. Bu yamaçtan yürüyüp ineceğiz, sonra köprüden karşıya geçeceğiz dedi. Su kenarına bir mekâna. Bu kadar yürümek benim ölümüm olur demek isterdim Pasternak gibi ama demedim.

İndiğimiz yokuşun sağ yamacı bir açık fotoğraf müzesi olmuş. 37 katliamının fotoğraflı belgeleri. Kelepçeler, idamlar, tek bir halata bağlı götürülen toplu sürgünler. Seyit Rıza ve oğlunun idam öncesi resmi en başta. Sonra acılar. (Ayıptır-zulümdür-cinayettir.)*

Ertesi gün Ovacık’a götürdü bizi Cafer. Komünist başkanın ilk seçildiği yer. İbrahim Kaykapkaya’nın yaralı halde bir muhtarın evinde saklanırken, Cafer ATAN isimli bir öğretmenin ihbarıyla üsteğmen Fehmi  Altınbilek  tarafından yakalandığı yer. Sonra işkencelerde ölüm. Birde yalçın kel dağların eteğinde kayalardan fışkıran su gözleklerinin olduğu yer burası. Dersimliler bir kutsiyet atfetmişler sanki.  Bütün ülkelerin Dersimlileri burada tavaftalar. Patatesli gözleme 2 dolar, kahve Berlin fiyatı.

Düşünceler evrensel olunca bu fiyatlara da yansıyor demek.

Son gün Kemal Kılıçdaroğlu ve efsane vekil Kamer Genç’in memleketi Nazımiye ilçesinden geçip Düzgün Baba Cem evine çıktık. Çıktık diyorum zira bir dağın başında. Sümela Manastırı kadar ulaşımı zor ve benzer bir işlev görüyor. Yol üstünde kurbanlıklar satılıyordu anlam verememiştim ama oraya varınca anladım. 

Cem Evinin aşevi var, gelenlere yemek ikram ediliyor. Yemek malzemeleri yine ziyaretçiler tarafından getiriliyor. Birlikte yemekler yeniyor,  mum yakılıyor, Cem yapılıyor. 

Dağ yolunda pek bir vasıtaya rastlamadığımızdan yunan adalarında kimsenin uğramadığı küçük manastırlar gibi sakin bir ibadethaneye gittiğimizi düşünürken çok kalabalık bir ahaliyle karşılaştık. Çok uzaklardan gelenler vardı ve üstelik her yerden.

Cem evinin içini gezdirdiler. Hz. Ali ve Hızır tabloları duvarları süslüyor. Bir ibadet mekânından çok, büyük bir oturma odasına benziyor. Dersimli mimarların bu işe el atması gerek. Belki de gerekmiyor, o kadar mütevazı davranışları var ki.

Bu Dersimlileri Apo yönetemez dedim Cafer’e. Yönetemiyor zaten dedi. İnsan kalitesi ile ilgiliydi bu sözüm. Ben öyle hissettim.

Tunceli şehrine gelince Munzur’u saymazsan hiç güzel bir şehir değil. Orayı güzelleştiren doğası ve esas olarak ta insan kalitesi. Güney çıkışı. haksızlık etmeyelim gayet güzel. Elâzığ’a giden yol duble

Devlet bu şehirden neden bu kadar ürküyor acaba? PKK etkin değil.

Bu arada Komünist başkanla tanışamadık. Almanya’da rakı festivalindeymiş, afiyet olsun. 

Mithat kırıldı biraz.

*Seyit Rıza’nın idam öncesi son sözleri.