Karakter boyutu :
Laba Irmağı Çakılları Arasından Tarih Fışkırıyor
28 Ocak 2016 Perşembe Saat 19:52
En eski ve eşi-benzeri olmayan yapıtlar Adıgey’de bulundular
Maykop büyük kurganında, Nart destanında adı geçen Veŝade’de/ yığma mezarda (Ошъадэ/ Oşade), Avrupa’nın ve Kafkasya’nın en ince ve en nadide sanat eserleri bulundu. Değişik hayvan figürleri biçimindeki bu ince sanat yapıtları, öküz ve aslan heykelleri, sanki hareket ediyor, canlı imişler gibi. Tümü altından olan, dikiş yerleri bulunan bu yapıtlar kumaş ya da deri üzerine dikilebilecek özellikteler. Dünyaca ünlü Adıge altın işleme sanatının başlangıç yeri de o dönemlerden geliyor.
Öküz heykeli, altın, Maykop kültürü
Hayvan figürleri sunan İskit ve Şermet (Sarmat) arkeolojik yapıtları üzerine arkeologlar tarafından yapılmış değerlendirmeler vardır, ancak Adıgelere ait olanlar onlardan 2000 yıl daha eski dönemlere dayanır. Bu nedenle hayvan stilinin çıkış yerinin Adıge/ Çerkesler olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Yeri gelmişken bir noktayı daha vurgulamak isteriz, o da, sözünü ettiğimiz bu altından üretilme yapıtların çoğunun eski Adıge topraklarında bulunmuş olduğu gerçeği.
Her biri usta ellerden çıktığı kuşkusuz olan bu altından yapılma arkeolojik eserlerin bulunduğu yerlerin adlarını öncelikle belirtelim: Kereğude (Къэрэгъудэ/ Karağuda), Kelermez (Къэлэрмэз / Kalermez), Ḱurcıps, Kostromskoy, Zeşibl ve diğer yığma mezarlar/ kurganlar.
Aslanlar, altın dikiş için, Maykopkültürü,Veŝade (Oşade) kurganından çıkarıldılar.
Şimdiki Ukrayna ve Kırım’da bulunmuş olup “İskitlere ait” denen bu yapıtların birçoğu, belirtelim aslında Adıgelere aittir. Soydaşlarımız çok eski dönemlerde Dinyeper Irmağı boylarında yaşıyorlardı, Uzew Denizi (Iузэжъу/ Azak Denizi) kıyılarında, çepeçevre Adıgeler yaşıyorlardı, Adıgeler bu yerlerin kuzeyinde de bulunuyorlardı.
Vılape (Ulepe) höyüklerinde kazı yapıp Meot-İskit kültürlerine ait çok sayıda altın eşya bulduğumuzda, Profesör Leskov, yazılarının son bölümünde İskit krallarının Adıgelerin tarihi toprağında yaşamış olduklarını yazdı. Ancak, yıllarca Ukrayna ve Kırım’da arkeolojik kazılar yapmış olmasına karşın bu biliminsanı bunu yazmamıştı.
Tahtın kol ve dirsek dayama kolları, Asur Kraliyet tahtı parçaları, altın, kehribar işlemeli.
Tarihte şöyle bir olay da yaşanmış bulunuyor: Bundan 2500 yıl kadar önce atalarımız Ortadoğu’ya bir sefer yapmışlardı. 28 yıl dışarıda kaldılar. Döndüklerinde, akraba ve kardeşler, getirdikleri malları anlaşarak aralarında paylaşmışlardı. Asur Kralının altın tahtını da paylaşmak için parçalamışlardı. Tahtın parçaları Kelermez yığma mezarı ile Dinyeper Irmağı (-Karadeniz’in kuzeyi-) kıyısındaki kazılarda bulundu. Tahtın el dayama kolları (Iэнтэгъу тегъакIэхэр) ise Kelermez kazısında çıkarıldı.
Bu son 30 yıl boyunca, Adıgey’de ilginç, çok eski ve çok değerli yapıtlar bulundu, bunlar arasında İsp evlerinde (dolmenlerde) bulunan eşyalar arasındaki altın gerdanlık ile kalaylı kap (лэгъэжъые) ilgi çekici. Bu yapıtlar yaklaşık 5000 yıl öncesine aitler. Bunlar Mamrıkuaye (Novosvobodnaya/ güneydeki dağlık Maykop ilçesinde eski bir Abzah köyü) yakınlarında A. Rezepkin’in yönettiği İsp evi kazısında bulundu.
Toprağımız tarihöncesi dönemlerde altın elde edilen bir yerdi, bunu 1960 yılında Maykop’un doğusunda bulunan taş üzerindeki yazıttan da anlıyoruz. Biliminsanı Georgiy Turçaninov taş üzerindeki yazıyı okumayı başardı: “Bu kale Ağeĵı hükümdarı Marinoşho’nun oğlu Aye’ye aittir. Pağo ile Ĥıĵı, çalışma yüzyılının 21. yılında, tümü dağlık olan ve altın çıkarılan bu ülkede, Pağo’nun vadisinde bu kaleyi inşa ettiler”. Yazıtın yaşı 3200 yıl öncesine tarihleniyor. Yazılı taş, “Maykop Taşı” adıyla bilim dünyası literatüründe yer aldı.
Tev Asĺan, Nuriyet. Adıge tarihçi ve arkeologları
Adıgemak, 13 Ocak 2016
Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız
Cherkessia.net, 28 Ocak 2016
Bu haber toplam 7571 defa okundu.
Osman Özdemir
Evet. Yakın zamanlara kadar yazılı bir edebiyatımızın olmamayışı bize çok şeyler kaybetirdi. İnşallah bundan sonraki hayatımızda yazılı edebiyata haliyle yazılı bir tarihe geçiş için gerekli girişimlerde bulunma konusunda elbirliği ile çalışırız. Burada yaptığı bu güzel çeviri için Cevdet Bey'e Adıge halkı adına sonsuz şükranlarımızı sunuyoruz. WOPSEW NIBJEĞUR.
01 Şubat 2016 Pazartesi Saat 13:16
Harun Taş
Toplumların tarih bilinci geleceği kurgulamada temel olan bilinçtir. Biz bu bilince arkeolojik buluntular, mitolojik kültür ve varlığımızın ifadesi olan, varlğımız ile yaşıt olan ANADİLİMİZ sayesinde sahip oluyoruz.
Ancak elde ettiğimiz bulgular ve bir hazine olan ANADİLİMİZ'in bize sunmuş olduğu şeylerin gerektirdiği düzeyde bilince sahip olmadığımızı düşünüyorum.