Karaçay-Çerkes’teki sivil toplum kuruluşlarının liderleri, 17 Haziran tarihinde, Çerkeslerin bu küçük ve çok milletli devletten ayrılmak istediklerini belirten kararlarını kınadılar.
5 Haziranda Karaçay-Çerkes’te olağanüstü bir toplantıda bir araya gelen Çerkesler, Moskova'ya kendileri için ayrı bir Özerk Cumhuriyet oluşturmasına dair çağrıda bulunmuşlardı. Karaçay liderlerlere göre, Karaçay-Çerkes dağılırsa tüm Rusya dağılır; bundan dolayı Çerkeslerin talepleri kesinlikle kabul edilemez. Ve eğer Çerkes liderlerinin özerklik talepleri kabul edilirse, bunun Çerkeslerin Moskova'dan tam bağımsız olmaya yönelik ilk adımları olacağını iddaa ediyorlar (17 Haziran, www.kavkaz-uzel.ru).
Çerkeslerin Birleşik Karaçay-Çerkes’ten ayrılmak istemeleri yeni bir istem değil. Cumhuriyet'ten ayrılma arzusu, 1999 yılında gerçekleştirilen başkanlık seçimleri döneminde ve Çerkes aday Stanislav Derev'in Karaçay aday Vladimir Semyonov'a karşı seçimi kaybettiği zaman doruğuna ulaşmıştı.
Çerkes ve Karaçay gençleri arasında çıkan toplu kavgalar bir süredir Cumhuriyet'te rutin haline geldi. Bu olayların kökeninde geçmişte yaşanan etnik anlaşmazlıklar yatıyor. Kavkaski Uzel'in (Caucasian Knot) 25 Haziran'da internet sayfalarında belirttiklerine göre, geçenlerde böyle bir toplu kavgayı bitirmek isteyen polislerden 5'i yaralandı.
Birçok Çerkes aktivisti 1926-1957 yılları arasında ayrı ayrı, Karaçay ve Çerkes Özerk Birimlerinin var olduğunu ve barış içinde geçen bu döneme geri dönmek istediklerini söylüyorlar. Çerkesler, Karaçayların Cumhuriyet'te açıkça çoğunluğu oluşturduklarından ve bundan dolayı kendi haklarını savunamadıklarından şikayetçiler. 2008 yılında Karaçay-Çerkes’in dağılma sorunu ilk kez siyasi arenaya taşındığı zaman Moskova Çerkes liderlerini Cumhuriyet'ten ayrılmamaya ikna etme gücüne sahipti; ama 2010 yılında böyle bir adım akla daha yatkın geliyor (7 Haziran, Kommersant-Daily).
Bunun nedeni Çerkeslerin hem Kuzey Kafkasya'da hem de diasporada artan siyasi aktiviteleri olabilir. Çerkesler, Kabardey-Balkar'da, Karaçay-Çerkes’te, Adıgey'de, Krasnodar ve Stavropol Bölgelerinde yaşıyorlar. Krasnodar Bölgesinde yer alan Soçi, 2014 Kış Olimpiyat Oyunlarının düzenleneceği şehir. Çerkesler, Rus Devletinin 19. ve 20. yüzyıllarda kış olimpiyatlarının yapılacağı Soçi Bölgesinde atalarına karşı işlenen soykırım suçunun resmen tanıması gerektiğini söylüyorlar.
Sonuç olarak Çerkeslerin ezici çoğunluğu vatanlarını terk etmek zorunda kaldılar ve bugünkü Çerkes nüfusunun tahminen yüzde 90’ı asıl vatanları dışında yaşıyorlar. Çerkes Aktivistler, gerek Rusya'da ve gerekse diasporada giderek artan bir şekilde Moskova’ya soykırımı tanıması ve diğer yabancı devletlere de 2014 Soçi Olimpiyatlarını boykot etmeleri çagrısında bulunuyorlar (bakınız 27 Haziran, www.nosochi2014.com).
Ama Soçi Olimpiyatları dışında Çerkesleri harekete geçiren başka faktörler de var. Nisan ayının sonunda Rusya’nın Kuzey Kafkasya elçisi Alexandr Hloponin, Çerkeslerin geleneksel olarak Cumhuriyetin yönetiminde sahip oldukları pozisyonu kaybetmeleri nedeniyle ortaya çıkan kızgınlığı yatıştırmak için, Karacay-Çerkes Başkanı Boris Ebzeyev'den en geç 1 Mayıs’a kadar Cumhuriyete bir Çerkes Başbakan atamasını talep etmişti.
Ama açıkça bir son tarih belirtilmesine rağmen, Cumhuriyetin Başbakanı, Hloponin’in son tarih olarak belirttiği gün olan 1 Mayıs tarihinden ancak 1 ay sonra: 3 Haziranda atanabildi ( 4 Haziran, Kommersant-Daily). Bu olay, Moskova’nın direk müdahale ettiği zaman bile küçük azınlıkların haklarını koruyabileceğinin garantisinin olmadığı anlamına gelebilir ve bundan sonra talepler muhtemelen daha ısrarlı bir şekilde dile getirilecektir.
Rusya’da 2010 yılının sonbaharında düzenlenecek olan nüfus sayımı da Çerkesleri birleştiren bir başka faktör oldu. Aktivistler soydaşlarına aralarındaki etnik bölünmeye son verme çağrısında bulundular. Kabardey-Balkar’daki Çerkesler kendilerini Kabardey diye tanımlarken, Karaçay-Çerkes’teki Çerkesler kendilerini Çerkes diye tanımlıyor; Adıgey’dekiler ise Adıge diyorlar. Şapsığ ve diğer kabile adları da mevcut. Aktivistler Çerkeslerin kendilerini aynı isimle; yani Çerkes ismiyle tanımlamalarını istiyor; aralarındaki farklılıkların çok az olduğunu söylüyorlar.
Akivistlerin umudu Kuzey Kafkasya'da bir Çerkes Cumhuriyeti kurmak ve buna nüfus bakımından zemin oluşturmak. Rusya Bilimler Akademisi, Çerkeslerin bir kimlik altında tanınma arzularını onayladı ve Kuzey Kafkasya'da değişik kollara ayrılmış Çerkeslerin aslında tek ve aynı halk olduğunu açıkladı (15 Haziran, elot.ru).
Eğer Karaçay-Çerkes’teki Çerkeslere mevcut Cumhuriyet'ten ayrılma izni verilirse, komşu Kabardey-Balkar Cumhuriyeti ölüme terkedilmiş olacaktır; çünkü Cumhuriyet'teki etnik yapı Karaçay-Çerkes’tekine çok benziyor. Karaçaylara çok yakın olan Balkarlar Cumhuriyet'te küçük bir azınlık durumundalar. Kuzeybatı Kafkasya’daki idari sınırları yeniden çizmek çok milletli bu bölgede diğer sorunlu sınırların da yeniden çizilmesini gündeme getirecektir. Birleşmiş bir Çerkesya yaklaşık bir milyon veya daha fazla nüfusu ile Kuzey Kafkasya'da dikkate alınması gereken önemli bir güç olabilir.
Son yıllarda Karaçay-Çerkes önemli bir dönüşüm geçirdi. Bu kücük, 430.000 nüfuslu Cumhuriyet'te yaşayan değişik etnik gruplar kademeli olarak Cumhuriyet sınırları içinde kendi Özerk Bölgelerini/ Alanlarını kurdular. Çerkesler, Nogaylar (Orta Asyalı Kazaklar ile akrabalar) Abazalar (Abhazlar ile akrabalar) ve Karaçaylar, hepsinin Cumhuriyet sınırları içinde kendi kültürel Bölgeleri/ Alanları var. 24 Haziranda Abaza Bölgesi kendi özerkliğini beyan etti ve kendi ulusal amblemi ile bayrağını sundu (25 Haziran, www.kavkaz-uzel.ru). Sadece 50 seneden beri var olan Cumhuriyeti artık birleşik bir şekilde tutma imkanının giderek azaldığı görülüyor.
Bu süre içinde Moskova ayrılıkçı Çerkes taleplerini bastırmayı deneyecektir, ama Soçi Olimpiyatları olayı zorlaştırıyor. Keza yerli halkların isteklerini önemsememek de artık mümkün değil.
Moskova’nın Ocak ayında yeni Kuzey Kafkasya Federal Bölgesini kurma nedeni firsatçıların bölgede değişiklikler yapılmasını isteyecek olmaları.
Valery Dzutsev
North Caucasus Analysis, 2 Temmuz
Çev: Hatko Cengiz
Cherkessia.net
