Her dilin kendi gramer yapısı ve özellikleri mevcut. Kafkas dilleri genelde fazla harf barındıran, az sesli, çok sessiz, ergatif ve datif halli, yönelimsi, hareketli, bolca öntakılı ve fiilimsi diller. Mahreçli halleriyle birçok dilden farklı konumdalar. Kısacası zor diller. Bu dilleri zenginleştirerek gelecek nesillere ulaştırma konusunda anadilde öğretim mi yoksa anadilde eğitim mi müspet etki yapar?

Бзэ псом я зэхэлъыкIэр зэщхьэщокI. Макъ куэд зиIэ бзэхэщ Къавкъазыбзэхэр. Макъ зешэр и мащIэу, макъ дэкIуашэхэр и куэдыу щытщ. Сафиксхэмки адрей бзэхэм ещхьхэкъым. Ипэми, икуми, икIэми къыпоувэ. КIэщIыу жызIэнщи, бзэ гугъхэщ. Мы бзэхэм гъащIэ ягъуэтыу заужьыфыным папщIэ анэдэлъхубзэ зэгъэщIэныр ирикъуну, хьэмэрэ анэдэлъхубзэкIэ цыхухэр гъэсэн хуей?

Anadil öğretiminin aslında bir aldatmaca olduğunu düşünüyorum. Bir insana anadilini öğretmek, cümle olarak da kulağı tırmalayan bir durum. Elbette olması gereken anadilde eğitimdir. Ve genel de Kafkas dilleri, özelde de Adıge dili, eğitim dili olarak kullanılabilecek zenginlik ve derinliktedir. Zor diller olduğu bir gerçek. Hatta, zor diller olarak kabul edilen Arapça ve Rusça ile kıyısından da olsa tanışmış biri olarak Adıgece’nin her iki dilden de zor olduğunu düşünüyorum.

Kafkas dillerinin, klasik olarak, sesli sessiz harf analizlerinden farklı değerlendirilmeli bence. Turbeçkov Nikolay ”Bu dil (Adıgece), kurgusu ile o kadar mükemmeldir ki, rüzgarın ıslığını, daldan düşen kuru yaprağın hışırtısını, hızlı akan ırmağın sesini, toprağın nefes alış-verişini, ırmağın içindeki taşların birbirlerine sürtünmelerinin sesini, kalp atışının temposunu, kuşların şarkısını ve daha çok şeyin sesini duyuyorsun dinlediğinde…”  şeklinde değerlendiriyor. Bu zenginliği ile bilim çevrelerinin dikkatini çeken bir dilin, Türkiye’de kimsenin umurunda olmadan yavaş yavaş yok olmasına  tanıklık etmek acı veriyor.

Öyle çoksesli bir besteyi anlamanın tek bir yolu vardır:Adıgelerin dili, dünyanın oluşumunda olup biten her şeyi ifade edecek kadar eskidir. Budur onu eşsiz kılan da..."

Turbeçkov Nikolay

Анэдэлъхбзэ егъэщIэным програмэ хуэгъувыныр щхьэ гъэпцIэж Iухуу зэрыщытыр наIуэщ.Укъыщалъхуа щыщIидзэн хуейщ зэгъэщIэныр.  Зы цIыхум и анэдэлхувзэр хамэбзэ евгъащIэ нэхъей ебгъэщIэну и ужь уитыныр, псалъэ ухауэ тхьэкIумэми къопэскIу.  Зэрыхъун хуейр. Къавкъазыбзэхэр псори. Адыгэбзэр зэрыщытым хуэдэу гъащIэр ирибджыну, ирепхьэкIыфыну бзэхэщ. Зэрыбзэ гугъхэри пэжщ. Адыгэбзэр, урысыбзэмрэ Арапыбзэмрэ нэхърэ нэхъ гугъуу согупсыс. Макъ псоми зыгуэр къыщыбжиIэкIэ, макъ зэшэ, макъ дэкIуашэ жырIэу зэщхьэщыхынри зэхуащэу щыткъым. Турбэчков Николай мыр жеIэ Адыгэбзэм щхьэ: «А бзэм (Адыгэбзэм) и макъ зэхэлъыкIэр апхуэдизкIэ телъыджэщ, плъыфабэщи, жьыбгъэ фийр, пщIащэ пылъэлъыжам и щхъыщхъыр, псы уэрым и макъыр, щIым и бэуэкIэр, псыхъуэм хэлъ мывэхэр зэрызэнтIэIур, гу къеуэкIуэм и даущыр, къуалэбзум я уэрэдыр, нэгъуэщI куэди зэхыбох абы ущыщIэдэIукIэ. “

Мыхуэдизу щIэныгъэлIхэм ягъэлъапIэ бзэр, Тыркум, зыми фIэмыIуэхуу зэрхагъэкIуадэр  гум техуэгъуейщ. ...рыIуэнур зыщ:Адыгэхэм я бзэр нэщIысащ дунейм и къэхъугъуэ псори кърипIуэтэну. Аращ ар къызэрымыкIуэу зыгъэдэхэжри.»

Турбэцкой Николай

Kamusal alanda konuşulurluğu fazla olmayan bir dilin, tanınmış yasal statüsü ve haklarına rağmen gelecek nesillere aktarılmasının zor olacağı fikrine katılıyor musunuz? Bir dilin yaşayan en önemli kanıtı konuşuluyor olması mıdır? Bu konuda dilsel anlamda ulus bilincinin payı nedir? Bir halkı oluşturan en önemli faktörün dil olduğu görüşüne katılıyor musunuz? Bu konular hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

Къэралыбзэу щытми, цIыхубэм я жэдэмылъу щыт бзэм гъащIэ имыIэныу, щIэблэм  зэрамгъэщIэфыну жызыIэ еплъыкIэр ядэпщтэрэ? Бзэр, къыщапсэлъкIэ щыпсэур? Лъэпкъу ущытыным бзэм къыхилъхьэ гуащIэр сыт? Лъэпкъыр лъэпкъ зыщIыр бзэращ, еплъыкIэм щхьэ сыт жыпIэр?

Bir dilin var olabilmesinin, kamusal alanda kullanılıyor olmasının önemi yadsınamaz bir gerçek. Keşke bütün dünya halklarının dilleri emperyal hedeflerin kurbanı olmasaydı. Ne kadar yasal statüsü olursa olsun, dilin bir ihtiyaç sonucu kullanıldığı gerçeğini değiştirmiyor. Bu yüzden, gelecek nesillere aktarımı elbette zor olacaktır. Az kullanılmaktan kaynaklı bir durum bu. Doğalmış gibi bize yutturulan amaçlanmış asimilasyon yöntemidir bu. Bir arada yaşamanız politikalarla engellendikten sonra dönüp size, doğal asimilasyon ve entegrasyon edebiyatı yapar egemenler.

Bir dilin yaşadığının en önemli kanıtı konuşuluyor olmasının yanı sıra, o dilde üretilmiş bir birikimin varlığıdır bence. Bunun, yazılı veya sözlü olmasının çok önemli olmadığını düşünüyorum. Binlerce yıllık birikimi bugüne taşıyan Kafkas dilleri dikkat çekicidir. Ulus bilincinin ayakta kalabilmesinin olmazsa olmazıdır dil. Dili kaybettiğinizde her şeyi kaybediyorsunuz. Diasporadaki insanların ulus bilincinin güçlü olmamasının, kendi değerlerine, kendi olmaya sahip çıkmayıp, başkalarına hizmet eder duruma düşmesinde/düşürülmesinde elinden dilinin alınmasının çok önemi olduğunu düşünüyorum.

Лъэпкъым и гъащIэр зэрзэрихьэкI бзэращ пэжыр жыпIэнумэ гъащIэ зиIэнур. Дунейр зыхуирымыкъу, зызмыгъэнщыж Iэрпхъуэрхэм, ябзэми, лажьэ зимыIэ пъэпкъ цIыкухэм я бэр щIеуфэ. ГъащIэм уи Iуэху зэрыплъагъуфын пщIыфын хуейщ бзэр бгъэпсэуфын, щIэблэм ебгъэщIэфын щхьэкIэ. Дунейм утракъухьа и ужь, къэгъазэри езыр езыру асимылъацэм, гъащIэм дэгъуэгурыкIуэным и гугъу къыпхуащIыж. Уи бзэмрэ, лъэпкъ гъащIэмрэ къызэребзэджэкIар ягу къагъэкIыжкъым.

Бзэр зэрыпсэум и щыхьэтыр къэпсэлъын закъуэкъым. А бзэмкIэ тхауэ, тхылхэмрэ лэжьыгъэхэм якуэдыгъэми къегъэлъагъуэ. Ижь ижьыжь лъандэрэ гъащIэм щекIуэкIахэр нобэм къытхуэзыхьауэ къытхуэзIуэтэж къавкъазыбзэхэр гъэщIэгъуэнхэщ.

Лъэпкъу ущытыным щхъэ уи бзэ пщIэжын хуейщ Iэмалыншэу. Тыркум ис адыгэхэм езым я лъэпкъ Iуэхум хуепэгэкIу зэрыщытыр, зыхэс лъэпкъыр зэрагъэлъапIэм и зыныкъуэ ящхьэрэ я бзэрэ зэрамыгъэлъэпIэжаращ Iухушхуэр.

Fakir dil yoktur, gelişmemiş dil vardır, gelişmesine müsaade edilmemiş, yasal statüsü tanınmamış dil vardır tezine katılıyor musunuz? Mesela Lazcası olmayan hiçbir kelimenin Türkçe orjinal karşılığı yok. Elbette bu kelimeler artık Türkçe değildir diyemeyiz. Bu konular hakkındaki görüşleriniz nelerdir? Etnisite çalışmaları anadille desteklendiğinde daha anlamlı olacağına ve nihai hedefin anadil olması gerektiği tezine katılıyor musunuz?

Бзэ тхьэмыщкIэ щыIэкъым, зызмыужьа бзэщ ахэр. Зиужьыну Iэмал зымгъуэта бзэщ щыIэр.  Псалъэм папщIэ, Лазыбзэм хэмытыу, Тыркубзэдыдэу псалъэ щыIэкъым. Тыркубзэу щымытыу. Къыхэува псалъэхэр, хэткIухьахэр Тыркубзэкъым жыпIэ хъунукъым сызэреплъымкIэ. Уэ мыбы дауэ уеплърэ? Анэдэлъхубзэм, лъэпкъ Iуэхухэр щызепхьэкIэ, лъэпкъыр къызэфIэгъэувэжынымкIэ щхьэпэшхуэ иIэщ жаIэ. Уэ сыт мы еплъыкIэм хужыпIэр?

Her şeyden önce bir dilin gelişmesinin engelleniyor olmasının insanlık suçu olarak kabul edilip, bu suçu işleyenlere karşı yaptırımları olacak bir dünya örgütünün olması gerekirdi. Ancak dünyayı sömürenlerin kontrol altında tuttuğu gerçeği, bu dile getirdiğim isteğin de bir ütopya olmasını sağlıyor. İnsanlık, kendi zenginliklerini, küçük çıkarları uğruna yok ediyor maalesef.

Dillerin gelişiminin, yaşam alanlarında olabilirliği ile doğru orantılı olduğunu, düşündüğümüzde bütün dillerde her şeyin bir karşılığının mutlaka olduğunu, ancak kullanılmamasından dolayı yokmuş gibi algılanmasına neden olduğunu görüyoruz. Düşünmek yerine bildiğimiz diğer dilde karşılığını seslendirmekle kendi dilimize ihanet ettiğimizi fark edemiyoruz. Bir Çerkes yaşlısının –ki dili bilmemesi mümkün değil- şöyle bir cümle kurduğuna tanık olmuştum: “ İyi, kötü, hurru, ozguru dopsour.” Bu cümlede fark ettiğiniz üzere tek Adıgece sözcük “dopsour” (yaşam sürüyoruz). Bu o anda hangi dilde düşünüyorsanız o dil, sizin kendi anadilinizi kontrol ettiğinin somut bir örneği. Sürekli kendi dilinizde konuşuyor, okuyor ve yazıyor olduğunuzu düşünün. Böyle bir şey asla başınıza gelmeyecek. Zira rüyalarınızı anadilinizde görmeye devam edeceksiniz.

Etnisite çalışmalarının anadilde yapılmasının elzem olduğunu düşünenlerdenim. Anadilin kullanılmadığı bir etkinliğin, yaşanan ülkenin dilinin yaygınlaşması ve gelişmesine katkıdan öte bir anlam taşımıyor maalesef.

Псом ипэ, дэни, зыбзэм и зиужьыныгъэм пэувхэм я пэувыфыну, дуней псом зэдащтэу зэфIагъувауэ зы хасэ яIэн хуейт сызэреплъымкIэ. Сыт щхьэ жыпIэмэ, Ар цIыхугъэм упэувауэщ зэрыслъытэр.  Мы си псалъэр пэж хъуным щхьэ, Iэр-пхъуэр къэралыгъуэхэм я Iэ лъэпкъ цIыкIухэм я гъащIэм хахыжын хуейщ. ЦIыхуцIыкIум зимыщIэжыу езым и IэкIэ зегъэтхьэмыщкIэж, бзэхэр зыщигъэгъупщэжурэ. Бзэхэм и зыужьыныгъэр, гъащIэм зэрыхэт щыкIэм зэрепхар щытщIэкIэ, бзэ псоми, тхьэмыщкIагъэ къыхуэзыхьыр зэрамыпсэлърауэ утыку къохуэ. Ди бзэм хэт псалъэм дэгупсысыным дыдощхьэхри. Хамэбзэм и псалъэр ди бзэм къыхыдогъувэ. Ди бзэ дызэребзэджэкIыжым дегупсыскъым. Адыгэбзэр фIыдыдэу зыщIэ нэхъыжь гуэрэм мыпхуэдэу зы псалъэ уха къипсэлъу ситхьэкумэкIэ зэхэсхащ: “Ийи, кютю, хьуру, Iуэзгуру допсэур.” Мы лсалъэм Адыгэбзэу хэтыр “допсэу”  псалъэращ. Мы щапхъэм къигъэлъагъуэр мыращ; узэрыгупсысэ бзэм уи анэдэлъхубзэр щIехъумэри, абы ипIэ йоувэ. Уибзэ урипсэлъэжу щытмэ мыпхуэдэ зы псалъэ уха зэхэпхынукъым. Фи пщIыхьэпIэми фи анэдэлъхубзэкIэ фепщIыхьыжынущ.

Лъэпкъым теухуауэ утыку къыралъхьэ лэжьыгъэхэр анэдэлъхубзэкIэ лэжьын хуейщ. Ар мыхъумэ, узщыпсэу къэралыгъуэм и бзэ бгъэлъэпIэным пэмыщI зыри къикIкъым а лэжьыгъэм.

Türkiye’deki mevcut Türkçü, ulusalcı, Türkçü-Ulusalcı asimilasyon politikalarıyla dilsel, kültürel, toplumsal uzlaşma ve aydınlanma gerçekleştirilebilir mi? Mealen nereye kadar asimilasyon? Bu konular hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

Тыркум, шовэнизмэр ипэ къизгъэщ еплъыкIэм, пэмыщI лъэпкъхэм я бзэр щыгъэгъупщэныр зи IэнатIэ еплъыкIэхэм дауэ дагурыIуа хъуну? Асимылацэр дэнэ зыдынагъэсынур? Сыт мы IуэхумкIэ уэ уи еплъыкIэр?

Bunca dilin konuşulmasının, engellenerek unutturulmasının ve günümüzde nerdeyse “can çekişen” diller haline gelmesinin temel sorumlularının Türkçü-Ulusalcı politika yürüten anlayış olduğunu herkes biliyor. Mesela Dünya’nın en zengin seslerine sahip dillerinin bir tanesi olan Wubıh dili bu anlayış sonucunda şu an ölü dil durumundadır. Zira, bütün wubıxlar Osmanlı topraklarına sürülmüş durumdaydı. Şimdi söyleyeceklerim, Rusların suçunu asla hafifletmez fakat, belki de Kafkasya’da biraz nüfus kalmış olsaydı, şu an wubıxçe konuşan insanlar olurdu. Türkçeden başka bir dile tahammülü olmayan bir anlayışla karşı karşıyayız bugün de. Fakat, artık dayatmacı bir bakış açısının insanları bezdirdiği gerçeği de ortada.

Мы хуэдиз лъэпкъыбзэм и макъ щыIуным пэуву, щагъэгъупщэуэ нобэ къыздэсам “псэхэкI” щытыкIэ  къэхуэзыхьэр уи упщIэм зи гугъу пщIы еплъыкIэр зиIэхэращ, мыр хэткIи наIуэщ. Псалъэм папщIэ, Дунейм нэхъ макъкIэ нэхъ бехэм ящыщт Убыхыбзэр. Ар зыпсэлхэр Тырку щIыналъэм къызэрыкIам щхьэ, хэкум зыри къызэримынам щхьэ нобэ цIыху ирипсэлъэжкъым. Урысым я лъажьэ ящхьэщысхыу аракъым ауэ, хэкум из ныкъуэ къинауэ щытамэ нобэ УбыхыбзэкIэ псалъэ цIыху щыпсэунут. Тыркубзэм пэмыщI бзэр зигу темыхуэ еплъыкIэщ къытпэщIэтыр ноби. Ар хьэ шовэнизмэ еплъыкIэр цIыхубэми яхуэшэкIыжкъым. 


Kartvelist asimilasyon politikaları, Megrel ve Megrelce sorunu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

Къэртвэлистхэм асимылацэ еплъыкIэкIэ Мэгрэлхэмрэ я бзэмрэ езым зэрхагъэткIухьым уи еплъыкIэр дауэ?

Gürcistan’ın ufkunu karartan, “Küçük Emperyalist Ülke” diye anılmasına vesile olan bir anlayıştır Kartvelizm. Adıge Psale Gazetesi’nde, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Balkarların ve Karaçayların sürgüne gönderilmesinde bu anlayışın parmağı olduğundan bahseden bir röportaj okumuştum. O dönemde 700 civarında da Adıge ileri geleni sürgün edilmişti. Stalin’in şemsiyesi altında istediklerini yapan bir anlayış söz konusuydu. Son zamanlarda şemsiyenin adı Amerika oldu. İkinci bir İsrail’e Kafkasya bölgesinde ihtiyaç duyan ABD, Kartvelist anlayışla kol kola girmiş görünüyor.

Гурзиним щхьэ “Iэрпхъуэр къэралыгъэ цыкIу” жаIэу цIэ фезгъэщар Къэртвэлистхэм я гъащIэ еплъыкIэращ. Адыгэ псалъэм тырадзауэ джэрпэджэж сыщеджауэ щытащ, Балкъархэм, къэращейхэм, щибл хуэдиз Адыгэ унагъуэ ягъусэу етIуэнэрей дуней зауэм щыгъуэ я хэку щырагъэбгынам, мы Iуэхур зэтезухуар Къэртвэлистхэращ жиIэу итху. Сталин и жауэ щIэту, зыхуей псо бзэджагъэр апщыгъуэми ялэжьащ. Нобэм къыздэсам, я жьауэ закъуэращ зэхъуэкIар. Иджырей жьауэм и цIэр Амэрикещ.  ЕтIэнэрей израил иухуэну гугъэ зыщIа Амэрикем Къавкъаз лъэпкъхэм къэхуихьынур, дэни яхуихьаращ. Мыбы и лIыкIуэу къэувари Къэртвэлист гъэщIэ еплъыкIэращ.

Savaş yıkım demek, felaket demek, ölüm demek. İlk başta savaşa karşı olmak lazım ve maalesef ki savaşın sonucunda masum insanlar da ölüyor. I992’deki Gürcistan’ın Abhazya işgalinde çok sayıda Abhaz ve Megrel öldü. Megreller ve Abhazlar arasında ortak tarih birliği olmasına rağmen Megreller Sovyetler Birliği zamanındaki Gürcistan’ın emperyalist Abhazya politikalarının mağduru mu oldular?

Зауэм къикIыр гуIэгъуэщ, гуауэщ, тхэмыщкIагъэщ, лIэныгъэщ.  Псом ипэ зауэм пэувын хуещ. Зауэм лажьэ зимыIэ цIыхухэр хокIуадэ. Минрэ щибгъурэ бгъущIрэ тIум Гурзиныр Абхъазым къыщытебэнам, Абхъазу икIи Мэгрэлу ыху куэд хэкIуэдащ. Абхъазхэмрэ Мэгрэлхэмрэ ижь ижьыжь лъандэрэ я тхыдэр къызэдогурыкIуэ щхьэ, Мэгрэлхэр Совет Суюзым и зэманым, Гурзинхэм Iэрпхъуэр щытыкIэм и зэранышхуэ ялъэгъуаупIэрэ?

Kuşkusuz öyle oldu. Kardeş halkların birbirine kırdırılmasını ancak emperyalist emelleri olan bir anlayışın işine yarayabilirdi. Bunu da hem yayılmacı anlayışını sürdürerek, hem de kendi içindeki halkları kırdırarak yaptılar. Megrellerin, bütün bölge halkları gibi kendiler olarak yaşama şansını ellerinden alan Kartvelist anlayışa karşı bütün halkların birlik içinde olması, emperyalizme karşı kardeşliği öne çıkarması gerekir diye düşünüyorum. Tarihten gelen kardeşliklerine rağmen Sovyet zamanından bu yana yürütülen politikalarla iki halkı karşı karşıya getiren anlayış, maalesef günümüzde bölgede, kan, gözyaşı ve yıkıma sebep oluyor.   

Пэжщ зауэр гуауэщ, гуIэгъуэщ, цыхуцIыкIум и хэкIуэдапIэщ.  Гурзиным и Iэрпхъуэр щытыкIэм Абхьазхэм я закъуэкъым, детхэнэ лъэпкъми и зэранышхуэ къекIащ. Мэгрэлхэр Къэртвэлистхэм щытщыгуи псэикI къыхуахьыну, хагъэкIуэдэну зэрхущIэкъухэр нобэкъым. Картвэлхэм, лъэпкъ псор зэгуэувэу я бзэджагъэм пэувын хуейщ.  Зэкъуэшныгъэращ ахэр фIым хуэзышэнур. Нобэм дыкъыздэсам, Картвэлизмэм и еплъыкIэм къихьар, Абхъазхэмрэ Мэгрэлхэмрэ зэщыгъэIеинщ. Ар зыхуейри ара дыдэт. ЛъэпкъитIыр хэкIуэдэху езыр зыхуем хуоблъагъэ. Гурзинхэм, Советлъандэрэ мы еплъыкIэм зимхъуэжауэ, гуауэ, гуIэгъуэ, тхьэмыщкIэныгъэр къахуехь Абхъаз лъэпкъым и мызакъуэу, лъэпкъ псоми.

Şovenizm batağındaki Gürcistan Amerikan desteğiyle Kafkasların İsrail’i olmuş durumda ve İsrail’le çok sıkı ilişkileri var. Gürcistan’ın Ağustos 2008 Osetya işgalini ve akabinde Rus-Gürcü savaşını, etkilerini ve sonucunu değerlendir misiniz?

Шовэнизмэм и курэкупсэм хэхуауэ Амэрикем и лIыкIуэу Къавкъаззэм и израил хъун гугъэ ищIащ Гурзиным. Минитрэ им и гъэмахуэм Асэтиным зэртебэнар, абы къыбгъэдэкIуу Урысымрэ гурзинымрэ я зауэр, зэхъукIынэ къэхъуахэр, зауэм къытхуихьахэр сыт? Дауэ уеплърэ мыхэм?

Tesadüfen bu dönemde Adıgey Cumhuriyeti’ndeydim. Süreci farklı bir pencereden görme fırsatım oldu. Gürcistan’ın fazlaca Amerika’nın dolduruşuna geldiğini, bu durumdan en çok zararı Gürcistan’da yaşayan insanların  gördüğünün altını çizmek lazım. “Küçük emperyal ülke” anlayışındaki Kartvelistler, bölgeye sadece sorun taşıyorlar. Bu arada olan bölge halklarına oluyor. Aslında bölgede, kazanan iki güç var. Birincisi Amerika, istikrarsızlık yaratarak. İkincisi Rusya, bölgeyi daha fazla kontrol altına alarak. Bunu yaparken de “kurtarıcı” rolünü oynuyor iki güç de. Bunların tek müsebbibi de yayılmacı Gürcü şovenizmi.

Илъэсит ипэ а зауэр къыщыхъуам Адыгейм  сыщыIэт. Абы къыбгъэдэкIыу еплъыкIэ лIоужьыгъуэхэм седэIуащ. Гурзинхэр Амэрикем и щытхъур ирагъэлеяуэщ зэрыплъагъур. Егъэлеиным. Гурзиным езым и цIыхухэм и зэранышхуэ зэрекIари гъэпщкIуакъым. “Iэрпхъэр лъэпкъ цIыкIу” зыфIащауэ Картвэлизмэм IэщIэлъ Гурзиным, Къавкъазым къахуихьыр мыхъумыщIагъэщ.  Лъэпкъхэм я зэранышхуэ йокI а щытыкIэм. Пэжыр жыпIэнумэ, зи кIэн къэлчыр къэралыгъуитщ. Амэрикемрэ Урысеймрэщ. ТIуми а щыпIэхэр езым я псалъэм и лъабжьэ щагъэтыным хущIэкъурэ, хуэм хуэмурэ зэдогуашэхэр.  Мы фIыгъэри(!) ахэм къахуэзыхьыр Iэрпхъэру еплыкIэ къэзыщта Гурзиным и шовэнизмэращ.

www.kolkhoba.org hakkındaki görüşleriniz nelerdir? Anadilde yayın ve Kafkas halklarının kardeşliği politikası hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

www.kolkhoba.org  м щхьэ сыт жыпIэн? Анэдэлъхубзэмрэ Къавкъаз лъэпкхэм я зэкъэшыныгъэм теухуауэ и щытыкIуэм дауэ уеплърэ?

Kolkhoba.org’u ilgiyle izlediğimi belirteyim öncelikle. Çok ciddi bir gereksinime cevap verdiğini düşünüyorum. Neredeyse diller mezarlığı haline gelecek olan bir ülkede, anadil ile ilgili duruşuyla dikkat çekiyor. Kafkas halklarının kardeşliği, hem bölgen hem de diasporada yaşayan Kafkasyalıların ihtiyacı olan en temel gereksinim. Elbette böyle bir duruşu alkışlıyorum.

Kolkhoba.orgум си гуапэ дыдэу соджэ. Дызхуэныкъуэ, зэдгъэщIэн хуейхэм и гугъу къытхуешI. Бзэхэм щхьэ. Мыхуэдэу кIуэмэ, кхъапIэ хъуну зы хэгъэгу, анэдэлъхубзэм и гугъу ищIыу мы лэжьыгъэхэр зэревгъэкIуэкIыр Iуэху дахэщ. Къавкъаз лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэр, ахэр щыпсэу щIыналъэм и мызакъуэу, хамэ щIыналъэ щыпсэухэми яIэн хуей еплъыкIэщ.  Мы еплъыкIэр къызэрыфщтам щхьэкIэ, гум къыбгъэдэкIыу Iэ сыфхутоуэ.

Son olarak neler söylemek istersiniz?

КIэух псалъэу сыт къыжыпIэн?

Yaşanası bir Kafkasya, hem bölge için hem de Dünya için bir ihtiyaçtır. Bliyoruz ki binlerce yıllık kültürel birikimiyle insanlığın yolunu aydınlatacak bir bölgedir. Dilleri, geçmişin bilinmezlerin çözülmesinin şifresi olacak derinliktedir. İnsanlığın bunu iyi anlayıp, bölge halklarına, kendileri olarak yaşama şansı tanımalıdır. Emperyalizmin yok olacağı bir dünya diliyorum.

ГъащIэр тыншыгъуэкIэ шекIуэкIыну Къавкъазым, а хэгъэгум и мызакъуэу дуней псор хуэныкъуэщ. Иж ижьыжь лъандэрэ гъащIэ щекIуэкIа щIыналъэм, щалэжьауэ нобэм къынихьэса щэнхабзэм и мызакъуэу, цIыхуцIыкIум иджыри къыгурымыIуауэ куэд къэзIуэтэжын бзэхэми я щыналъэщ ар. Дунейм гъащIэ щезыхьэкхэм мы тIэкIур къагурыIуэу, Къавкъаз лъэпкъхэм, езым я бзэ я хабзэкIэ я гъащIэ ирахьэкIынкIэ хуит ящIын хуейщ. Емпэриализмэм (Iэрпхъуэр щытыкIэ) кIэ щигъуэта дуней къытхуихуэнкIэ сылъэIуакIуэщ.

İlginiz için çok teşekkür ederim.

ФыщIэшхуэ пхузощI къытхуэпщIам щхьэ.

Ben de size teşekkür ederim, kendimi ifade fırsatı sunduğunuz için. Çalışmalarınızda başarılar dilerim.

Сэри си гуапэщ, си гъащIэ еплъыкIэ къызэрызIуэтэфар. Тхьэм фи гугъэфхэр къывдигъэхъу.


 04.07.2010
Hazırlayan: Xopuri Lazi - http://xopurilazi.blogcu.com/s-ejoque-zafer-ile-adigece-ve-anadil-uzerine-soylesi-2/8424903