Oysa bu yaklaşım, terör örgütünü muhatap almanın dikalasıdır. Şayet bu süreç böyle giderse, terör bugün bitse bile yine hortlaması kaçınılmaz olacaktır. Çünkü dağa çıkınca, silahlı mücadeleye girişince devlet pazarlık yapmakta, birtakım açılımlar yapmak zorunda kalmaktadır. Bu kez bu kadar açılım yapmışsa ve bu açılım terör örgütüne yetmiyorsa, yeni açılımlar için yeni terör eylemlerine başvurması kaçınılmaz olacaktır.
Ау ащ фэдэу узызекIорэм террорист куп зэхэщагъэр занкIэу гущыIэгъу зыфэпшIыгъэу ары зэрэхъурэр. Арышъ, а Iофыгъор аущтэу зызебгъакIорэм террорыр непэ уухыгъэу тэгъэшIи джыри неущ къемыжьэжьынкIэ амал имыIэу хъущт. Сыда зыпIокIэ къушъхьэм узыдэкIэу Iэщэр къызыпштэрэм къэралыр гущыIэгъу уимышIымэ, зыкъызэIухыныгъэ горэхэр къымышIымэ мыхъунэу, ащ фэдэ чIыпIэ зэжъу къефэ. Джы мыщ фэдиз фэбгъэкIотагъэу ар фыримыкъумэ джыри нахьыбэ пIихыным пае террор амалыр зыфигъэшъхьэпэщт.
Doğrusu; olayı terörden tümüyle ayırmaktır. Bu açılımı, yalnızca terörü önlemek için değil, 2I.yüzyıl Türkiye'sinde, vatandaşlara sahip olmaları gereken hak ve özgürlükleri tanımak, geçmişte esirgenmiş olan haklarını geri vermek gerektiği için, çağdaş demokratik bir hukuk devletinde olması gerektiği için yapmaktır.
ШъыпкъэмкIэ шIэгъэн фаер: демократик зыкъызэIухыныгъэр террорым зыкIи емыпхыгъэныр ары. Мы зыкъызэIухыныгъэр зыкIэтшIын фаер: террорым тыпэуцун къодыеу арэп, я 2I-нэрэ лIэшIэгъум и Тыркуе къэралыгъом щыпсэурэ цIыфмэ яфитыныгъэхэр, ипэкIэ афамыгъэшъошагъэхэ фитыныгъэхэр яфэшъуашъэхэр ягъэгъотыжьыгъэн фаеу, непэрэ гъашIэм диштэрэ зы демократичк юридическэ къэралыгъом аущтэу зэрэщыщытын фаем къыхэкIэу арын фае.
Elbette açılım, kaynağını kurutmak, gerekçelerini ortadan kaldırmak suretiyle terörün de sona ermesine dolaylı olarak yardımcı olacaktır. Ancak teröristler terörden vazgeçmezlerse onlarla mücadele ayrıca sürdürülecektir. Açılımda terör bitmese dahi vatandaşa layık olduğu hak ve olanaklar tanınacak, terörle mücadele ayrıca sürdürülecektir anlayışı bemisenmeli, bu mesaj açık ve kesin bir biçimde verilmelidir.
Ылъапсэ зэригъэгъущтым, зыфагъэшъхьапэрэ шъаусыгъуабэхэр зэраIэкIихыщтым къыхэкIыкIэ террорыр гъэкIодыными ар зэрэшъхьапэщтым цурышъхъо лъэпкъ хэлъэп. Террористхэр террорым ыуж имыкIыжьыхэмэ ахэмэ узэрязэощтыр Iоф шъхьаф, ар шъхьафэу лъыбгъэкIотэщт. Ау а демократичк зыкъызэIухыныгъэ проэктымкIэ террорыр щыI-щымыIэм емылъытыгъэу уицIыфымэ афэшъуашэу щыт фитныгъэхэр, амалхэр ябгъэгъотыщт, террорыми шъхафэу уебэныщт. Iофым аущтэу бгъэдэхьэгъэн фае ыкIи ар нафэу IупкIэу къэIогъэн фае.
Demokratik açılım, gerçekten terörden bağımsız olarak ele alınıp gerçekleştirilebilirse, bu, terör örgütünün kendine militan devşirebilmesine, yeni militanlar bulabilmesine yol açan veya bunu kolaylaştıran nedenleri ortadan kaldırmış veya en aza indirmiş olacağından, terörle mücadelede de çok önemli bir etken olacaktır.
Демократичк зыкъызэIухыныгъэр шъыпкъэмкIэ террорым емыпхыгъэу гъэцэкIагъэ хъумэ, ар, террор куп зэхэщагъэм партизаныкIэхэр зыхищэнэу езыгъэлъэкIырэ шъхаусыгъохэр зэригъэкIодыщтым е нахь макIэ зэришIыщтым къыхэкIыкIэ, терроризмэм уебэнынымкIи ащ ишIогъэшхо къэкIонэу щыт.
Bilindiği gibi terör örgütü, Kürt kökenli yurttaşların özellikle anadillerini ve kültürlerini özgürce öğrenme, geliştirme, anadilde eğitim haklarından yoksun bırakılmasını öne sürerek kendisine yeni elemanlar, militanlar devşirebilmektedir. Elbette bunun ekonomik ve başka nedenleri de vardır ama asıl önemli olan, etnik sorunun çözümüdür. Çünkü ekonomik bakımdan en az Doğu ve Güneydoğu Anadolu kadar kötü ve ihmal edilmiş durumda olan başka bölgeler de vardır. Ama terör örgütü oradan kendine eleman, militan devşirememektedir. Yani ekonomik sorunlar, Türkiye'deki terörün tek veya baskın nedeni değildir. Belki bu, terörizmi besleyen ve büyüten etmenlerden biri olarak değerlendirilebilir.
ЗэрэзэлъашIэу, террор куп зэхэщагъэм, Курдхэмэ абзэрэ яхабзэрэ фитэу гупсэфэу зэрагъэшIэнэу, зэрахьэнэу фитныгъэ зэрямыIэр IэубытыпIэ ышIызэ партизаныкIэхэр къегъотых, зырещалIэх. Ащ экономикэ фэдэу нэмыкI шъхьэусыгъохэри иIэх ау анахь шъхьаIэр лъэпкъ Iофыр ары. Сыда зыпIокIэ экономикэ ылъэныкъокIэ къокIыпIэбгъум, къокIыпIэ-тыгъэшIобгъум имызакъоу ащ фэдэ чIыпIэ тхьамыкIапIэхэри Анатолием щыIэх. Ау террор куп зэхэщагъэм ащ партизаныкIэ къащигъотын ылъэкIырэп. ЗыкIатIорэр: экономикэ амалынчъагъэхэр терроризмэм ишъхьэусыгъо закъоу щытэп. Ар терроризмэр нахь зыгъэятэрэ Iофыгъомэ зыкIэ ащыщэу плъытэ хъущт.
Elbette Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinin ihmal edilmişliğini, geri bırakılmışlığını göz ardı edemeyiz. Bu somut ve açık bir olgudur.
Ancak unutmamak gerekir ki, İspanya'da da, İrlanda'da da, benzeri gelişmiş başka ülkelerde de terör sorunu olmuştur ve vardır. Ama her halde orada terör sorununun nedeni ekonomik değildir. Türkiye'de de terörün nedeni ekonomik değil, etnik, demokratik sorunlardır.
Ащ къикIырэп къокIыпIэбгъу, къокIыпIэ-тыгъэшIобгъухэр ауж къызэрэрагъэнагъэр умылъэгъу фэдэу зыпшIынэу. Ар зэлъашIэрэ Iофыгъо гъэнэфагъэу щыт.
Ау зыщыбгъэгъупщэ мыхъущтыр: Испаниеми, Ирландами, ащ фэдэу нэмыкIрэ къэрал зызыужьыгъэ лъэшхэми террор къин яI, яIагъ. Ау а чIыпIэхэм пае терроризмэр къызыхэкIырэр экономикэр арэу пIон плъэкIыщтэп. Тыркуеми ары, террорыр къызыхэкIырэр экономикэр арэп, демократик ыкIи лъэпкъ Iофыгъохэр ары.
Açılımın bir başka talihsizliği, sınırlarının ve yol haritasının belli olmamasıdır.
Açılımın nereye kadar olacağı belli değildir. Anayasa ve yasalarda hiçbir değişiklik yapmadan basit idari tedbirlerle, yönetmelik değişiklikleriyle gerçekleştirilebilecek basit iyileştirmeler düzeyinde bir açılım kastediliyorsa, bunun açılım olamayacağı, kimseyi tatmin etmeyeceği ve sorunu çözmeyeceği açıktır. Bu durumda iktidar, bir yandan yalnızca açılımdan söz ettiği için beyaz Türkleri veya onları temsil ettiği iddiasında görünen kesimleri karşısına alırken, bir yandan da açılımdan yüksek beklentisi olan kesimleri de tatmin etmekten uzak kalacak, ne İsa'ya ne Musa'ya yaranamayacaktır.
ЗыкъызэIухыныгъэм инасыпынчъагъэмэ зыкIэ ащыщыри игъунапкъэхэр, къыкIунэу щыт гъогуанэр зэрэмыгъэнэфагъэр ары.
ЗыкъызэIухыныгъэр зыдынэсыщтыр гъэнэфагъэп. Хэбзэ шъхаIэр, къэрал хабзэмэ ащыщ пари зэмыхъокIыгъэу, Iэшъхьэтет унэшъо къызэрыкIо цIыкIу-шъокIухэмкIэ пшIын плъэкIыщт егъэшIокIоныгъэ къызэрыкIохэм аблэмыкIыщт зы зыкъызэIухыныгъэр арымэ агу илъыр, ар зыкъызэIухыныгъэу плъытэн плъэкIынэу зэрэщымытыр, ащ зыри ыгъэрэзэн, Iофыгъори зэшIуихын зэримылъэкIыщтыр гъэнэфагъэ. Арышъ, Iэшъхьэтет партиер зыбгъумкIэ зыкъызэIухыныгъэр гущыIэу къызэриIогъэ къодыемкIэ Тырку фыжьхэр е ахэмэ ацIэкIэ зекIоу зызылъытэжьрэ купхэр къызфигъэблыгъэу къызпигъэуцугъэу, адырэбгъумкIи зыкъызэIухыныгъэм бэкIэ щыгугъырэ купхэри ыгъэрэзэн ымылъэкIыгъэу, Хьиси Моси зыфигъэрэзэн ымылъэкIыгъэу къэнэжьыщт.
Açılım sürecinin içeriği de sınırları da, öncelikle TC aydınlarının, entelektüellerinin; akademisyenlerinin, medya mensuplarının, sivil toplum örgütlerinin, örgütlü kamuoyunun kendini aşabilmişlik, uygarlaşabilmişlik düzeyine, cesaret ve kararlılığına bağlıdır.
ЗыкъызэIухыныгъэ гъогуанэм пкъырылъыщтхэри игъунапкъэхэри апэрэмкIэ Тыркуем ицIыф къэущыгъэхэмэ, энтеллектуалхэмэ, академикхэмэ, журналиистхэмэ, къызэрэлыгъэ цIыф хъугъэ хасэхэмэ я дунэе еплъыкI, ежь яэгоизмэ къызэрэзэранэкIышъугъэр, непэрэ гъашIэм диштэу зэрэзаужьыгъэр, ягушхуагъэр ыкIи ятеубытэныгъ ары зэпхыгъэр.
Şayet TC, Atatürk'ün gösterdiği çağdaş uygarlık düzeyinin üzerine çıkma hedefine gerçekten ulaşmak istiyorsa, günümüzde etnik sorunların en doğru çözümü noktasında çağdaş uygarlık düzeyini temsil eden başlıca ülkeler; İsviçre, Rusya, İspanya hiç değilse ABD, Federal Almanya Cumhuriyeti örnekleridir.
Тыркуер зэлъэхъэнэгъу цивилизацием ыпшъэ дэкIыгъэн фае ыIоу Ататюрк къыфигъэуцугъэ IэнатIэм ишъыпкъэу лъыIэсынэу фаемэ, непэрэ дунаем этник Iофыгъохэмэ язэшIохыкIэ шъыпкъэр къэзыгъэлъагъорэ къэралхэу Швицариер, Урысыер, Испаниер, зи мыхъуми Америкэр, Нэмыцэр щысапхъэу зыфигъэшъхьапэ хъущтых.
Ne var ki, Türkiye henüz böyle bir çözüme hazır değildir. Seçimle işbaşına gelmiş bir siyasi iktidarı silah zoruyla iktidardan indirmenin düşünülebildiği, bunun için planlar, komplolar hazırlanabildiği, Başbakan'dan, Cumhurbaşkanı'ndan çok Genel Kurmay Başkanı'nın ne dediğinin ve ne diyeceğinin aydınlar tarafından bile önemsenip merakla beklendiği ve izlendiği bir ülkenin henüz demokratik federal çözüme hazır olduğu söylenemez. Kendisini alaşağı etme planları hazırlarken suçüstü yakaladığı askeri otoriteyi görevden alamayan, böylece muktedir olamadığını bir kez daha ortaya koyan iktidar da, zaten hiçbir çözümü düşünmeyen, böyle sorunlar olduğunu bile kabul etmeyen şovenist muhalefet de böyle bir çözüme hazır sayılamaz.
Ау тиджагъу нахь мышIэми Тыркуер непэ джыри а Iофыгъор зэшIуихыным фэхьазыргоп. ЦIыфыбэм хэхыныгъэ фиткIэ къытыригъэхьэгъэ партиер Iэшэ кIуачIэкIэ тырафыным зыщегупшысышъухэрэ, ащ пае планхэр, комплохэр зыщагъэхьазэрышъурэ, Президентым, Примерым ыIорэм нахьи Дзэпщышхом ыIорэм е ыIощтым цIыф къэущыгъэхэми нахь уасэ зыщыфашIэу зыщылъыплъэхэрэ зы къэралыгъор демократик федерал зэшIохыкIэм фэхьазырэу плъытэн плъэкIыщтэп. Ежьым Iэщъхьэтетныгъэр трихынэу планхэр ыгъэхьазыры пэтзэ бзэджэшIапIэ итэу къыубытыгъэ дзэпщхэр яIэнатIэ тезымыгъэкIышъугъэу, ащкIи зэрэкIочIаджэр къэлъагъорэ Iэшъхьэтет партиери, зыгори зэшIуихынэу ащ фэдэ гупшысэ зимыIахэу, ар хэгъэкIи ащ фэдэ Iофыгъохэр щыIэуи зымышIэрэ/ зымыдэрэ къыпыщыт партиехэри ащ фэдэ Iоф зэышIохыкIэмэ афэхьазырэу плъытэн плъэкIыщтэп.
Öyleyse, mevcut koşullarda, hiçbir hukuksal metinde yazılı olmadığı halde, hukuksal metinlerde yazılanlardan çok daha fazla önem ve değer atfedilen, üstelik Türkçesi bile bulunamayan üniter yapı çerçevesinde çözüm aramak gerekmektedir.
Çözüm, sınırları misak-ı milli ile belirlenmiş, Başkenti Ankara, bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayrak, resmi dili Türkçe olan demokratik, laik, sosyal bir hukuk devleti olan üniter Türkiye Cumhuriyeti yapısı içinde aranmalıdır.
Арэу зыхъурэм непэрэ шIыкIэу щыIэр, къэрал хабзэмэ ащыщ парэми арымыт пэтзэ ащ арытхагъэмэ анахьэу уасэ зыфашIэу кIуачIэ зиIэу алъытэрэ, ащ ыкIыIужькIэ зитыркубзи щымыIэ зыкIыныгъэ пкъы шIыкIэр (унитарнэ структурэр) лъабжъэ фэшIыгъэу Iофыгъор зэшIохыгъэ зэрэхъущтым еплъыгъэн фае.
Зигъунапкъэхэр тхыдэм щыгъэнэфагъэу, Анкарар зикъэлэ шъхьаIэу, мэзэныко-жъогъо фыжьыр зытет нып плъыжьыр зиныпэу, Тыркубзэр зи къэралыгъуабзэу щыт демократик, свитовой (лаикь), социал, юридическэ ыкIи зыкIыныгъэ пкъы шIыкIэр (унитарнэ структурэр) зишIыкIэ къэралэу Тыркуе Республикэр лъабжъэ шIыгъэу Iофыгъом изэшIохыкIэ амал къэгъотыгъэн фае.
Çerkesler olarak bizim bu sürece katkımız; TC. yurttaşları olarak, ülkemizi uygar ülkeler arasında birinci lige çıkarabilecek olan bu projeyi, her yurttaş gibi sosyal ve siyasal olarak desteklemek, savunmak, bunu mümkün olduğu kadar kitlesel ve kurumsal düzeyde demokratik tepkilerle göstermektir. Bundan daha da önemlisi; dil ve kültürel hak ve olanak taleplerimizi yasal ve demokratik yollarla yükseltmek, haklarımızı kullanmak, hak ve olanaklarımızı arttırmaya çalışmaktır.
Elbette her etnik ve inanç grubunun da benzer haklara sahip olduğunu unutmadan ve savunarak.
12.12.2009, Ankara, Av. Fahri Huvaj
Тырку Республикэм тырицIыфэу тэ АдыгэхэмкIэ а Iофым хэтшIыхьан тлъэкIынэу щыIэр; тикъэралыгъо непэрэ цивилизовнэ дунэе къэралмэ акIоцI апэрэ лигэм хэзыгъэхэн зылъэкIынэу щыт мы проэктым, тэ тфэдэ хэтрэ къэралыгъо цIыфи афэдэу гъусэ тыфэхъуныр ыкIи ар цIыфыбэхэри тихасэхэри хэдгъэлажьэзэ къэдгъэлъэгъоныр ары. Ащ нахьи нахьышIоу нахь уаимыр; демократик хэбзэ гъогухэмкIэ ныдэлъфыбзэрэ лъэпкъ шIэнхабзэрэ афэгъэхьыгъэу тиIэхьэ, тифэшъуашэ тылъыхъуныр, тыкIэдэуныр ыкIи ащ алъэныкъокIэ амалэу щыIэр зыфэдгъэшъхьапэныр ары.
Тэ тфэдэ хэтрэ лъэпкъи шIошъныгъэ шъхьаф зиIи ащ фэдэ Iэхьэхэр зэряIэри зыщытымыгъэгъупшэу.
12.12.2009 гъэ, Анкара къ. Адвокатэу Хъуажъ Фахьри
EK: Sonradan ortaya çıkan Habur olaylarına kısa bir değinme.
Ülkede Kürt sorununun (daha doğrusu ulusal sorunun) çözülmesini istemeyen güçlerin olduğu biliniyor. Türk milliyetçileri/ulasalcıları/şovenleri gibi, varlığı bu soruna bağlı olan şiddet yanlısı Kürt odaklar da bu sorunun çözülmesini istemiyor.
КIэлъытхыжь: ЫужкIэ Хьабур къыщыхъугъэ Iофмэ афэгъэхьыгъэу.
Хэгъэгум Курд (е лъэпкъ) Iофыгъор щызэшIохыгъэным фэмые кIуачIэхэр зэрэщыIэр гъэнэфагъэ. Тырку лъэпкъыпсэмэ/шовенистмэ афэдэу, зищыIэныгъэ мы Iофыгъор зэшIомыхыгъэным епхыгъэу щыт Iэшэзехьэ Курд купхэри фаехэп мы Iофыгъор зэшIуахынэу.
Habur'da yaşanan zafer sarhoşluğu düzeyindeki aşırı sevinç gösterileri, şayet bu sorunun çözümünü önlemek amacıyla kasten yapılmamış veya yönlendirilmemişse, sürece son derece zarar veren çok büyük bir yanlış olmuştur. Bu gösteriyi örgütleyenler, şayet çözümü önlemek istemiyor idiyseler, aşırı sevinç gösterilerinin bu sorunun çözülmesini istemeyen Türk milliyetçilerini/ulusalcılarını/şovenlerini tahrik ederek, dengeleri değiştirebileceklerini hesaba katmalıydılar.
ТекIоныгъэшхо къыдэзыхыгъэмэ ягушIогъо утэшъуагъом фэдэу Хьабур къыщагъэлъэгъогъэ гушIогъошхохэр, мы Iофыгъор зэшIохыгъэным фэмые кIуачIэхэмэ фэшIэу амышIыгъэмэ е цIыфхэр ащ фамыгъэблыгъэмэ, Iоф хъарзынэу къегъэжьагъэ хъугъэм лъэшэу пэрыогъу зэрэфэхъугъэр, Iоф пхэнджэу зэрэхъугъэр гъэнэфагъэ. Хьабур пэкIухэр зэхэзыщагъэхэр, а Iофыгъор зэшIохыным фэмыеу щымытыгъэхэемэ, аущтэу рагъэлиен фэягъэп, аущтэу зебгъэлиерэм Тырку лъэпкъыпсэхэр/шовенистхэр къызэрэгъэблынхэшъ, Iофыр зэрэзэщагъэкIоещтым зэрэпылъыщтхэр къыдалъытэн фэягъэ.
Aynı şekilde Hükümet de, hemen geri adım atmamalı, dağdaki eli silahlı terörist/katil adaylarının silah bırakarak, terörden vaz geçerek evine dönmesinin yalnızca onların aileleri veya Kürtler açısından değil, aynı zamanda Türkiye açısından da sevinilecek bir olay olduğu gerçeğini dile getirerek, biraz aşırıya kaçılmış olmasına rağmen bu sevinç gösterilerine sahip çıkmalıydı. Zira acının ve sevincin paylaşılamaması; çözümsüzlüğün paylaşılması ve onaylanması anlamına gelir. Nitekim bu olay ve belirttiğimiz biçimde tepki gösterilememesi ve sahip çıkılamaması, açılım sürecini en azından duraklatmıştır.
Джащ фэдэ къабзэу, Хьыкумэтыри къызэкIэкIон фэягъэп. Iэшэ зыIыгъэу къушъхьэм дэкIыгъэу террорист/укIакIо хъунэу хэтхэр кIэгъожьхэу януагъомэ ахэхьэжьхэмэ ар зигушIогъон фаер ащ яунагъомэ е Курдмэ язакъоп. Ар зэрэтыркуеуи тигушIогъон зэрэфаер къыхигъэщызэ, тIэкIу рагъэлиягъэми а гушIуагъохэр адигощын фэягъэ. Сыда зыпIокIэ гушIуагъомрэ гуIэгъумрэ зэдэмыгощымэ, Iофыгъохэр зэшIомыхыгъэныр зэдэбгощыгъэу, зэдэбдагъэу ары ащ къыкIирэр. Мары къызэрэтIуагъэу зэрэземыкIуагъэхэм иягъэкIэ зыкъызэIухыныгъэ гъогуанэр анахь макIэмэ къызэтеуцуагъэ хъугъэ.
Kaynak: http://xopurilazi.blogcu.com/fahri-huvaj-ile-anadil-ve-ulus-bilinci-uzerine-soylesi-4/8874034
