Adıgeler başta olmak üzere Kuzey Kafkas kökenliler Türkiye’de çok kalabalık bir nüfusu teşkil etmekteler, bilinçli bir şekilde yerleştirilme sonucunda birbirlerine uzak yerleşim birimlerinde 55 vilayette yaşamaktalar fakat bu vilayetlerin hiçbirinde nüfusun çoğunluğunu oluşturmamaktalar. Genel kabul görmüş bir görüş vardır; asıl olan anavatanda sayısal çoğunluk olmak, siyasi irade ve ulus bilinci. Anavatana geri dönüş Kuzey Kafkas halklarının geleceği açısından ne derece önemlidir?

Адыгэхэр апэ зэритэу Ыпшъэрэ Къафкъас зэлъэпкъэгъухэр Тыркуем щыбэкIаехэ нахь мышIэми фэшIэу ахэгощагъэу зэрахагъэтIысхьагъэхэм къыхэкIыкIэ тIысыпIэ зэпэчы­жьэхэу къэлэ 55-рэ фэдизым зэрэщыпсэухэрэм имызакъоу ащыщ парэми щынахьыбэхэп. Бэмэ зэдаштэу зы гупшысэ щыI: анахь шъхьаIэр хэкужъым уи цIыфышъхьэ пчъагъэкIэ ущына­хьыбэныр ыкIи лъэпкъ зэхашIэрэ политичнэ шIоигъоныгъэрэ уиIэныр ары, аIо. Ыпшъэрэ Къафкъас зэлъэпкъэгъухэмэ я къэкIощт гъашIэ фэгъэхьыгъэу, яхэкужъы агъэзэжьыным сыд фэдэ уасэ иIэу плъытэрэ?

FH – Evet, bütün dünyadaki Adıge nüfusunun  her halde en az %80'i Türkiye'de yaşamaktadır. Ama Türkiye'deki Adıgelerin sayısı da tam olarak bilinmemektedir. Dile getirilen rakamlar birtakım tahminlere, belki bazı yüzeysel gözlem ve hesaplara dayanmaktadır. Ancak Türkiye nüfusunun en az %5'inin (en fazla %10'u) Adıge olduğunu söyleyebiliriz.

Хъу.Ф. – Ары, зэрэдунаеу тет Адыгэмэ я шъанэ икIыр (%80) Тыркуем щэпсэущтын. Ау Тыркуем ис Адыгэмэ япчъагъэ зыфэдизыри ишъыпкъапIэкIэ пшIэн плъэкIынэу щытэп. Пчъагъэу къаIохэрэр е фагъэшъуашэзэ е шъхьашъорыплъэу къырадзэзэ къаIо ныIэп. Арэу щыт нахь мышIэми анахь макIэмэ Тыркуем ицIыфышъхьэ пчъагъэ и шъэнитфыр (%5; анахьыбэуи шъэнипшIыр %10) Адыгэу тIон тлъэкIыщт.

Ne var ki, o kadar ustaca bir iskan politikası ile o kadar dağınık ve bölük-pörçük yerleştirilmişlerdir ki, bırakınız herhangi bir ili, herhangi bir ilçede bile nüfusun yarısını oluşturamamaktadırlar. Bu da asimilasyon palitikalarının etkisini arttıran en önemli etmendir. Biraz önce ifade ettiğim gibi, her hak ve olanak verilmiş olsa dahi, mevcut coğrafi ve iskan koşulları Adıgelerin ulusal-kültürel varlığını sürdürmesine olanak vermemektedir. Dolayısıyla ulusal-kültürel varlık anlamında muhacerette yok oluş kaçınılmazdır. Anayurda dönüş yapabilenler kendilerini ve gelecek kuşaklarını yok olmaktan kurtarma, Adıge olarak varlıklarını sürdürme şansına sahip olacaktır. Bunu yapamayanlar ise yok olmaya mahkumdur.

Ау тиджагъу нахь мышIэми, Адыгэхэр зэлъэмыIэсынхэу, зэпэчыжьэхэу ахэгощэгъэн Iофыр ащ фэдизкIэ фэсакъыхэу, фэIазэхэу агъэпсыгъэшъ, къалэр хэгъэкIи къэлэжъые (район) горэми Адыгэмэ япчъагъэ ызыныкъом щынэсырэп. Ащи ассимилацие политикэм икIуачIэ нахьи къытфегъэлъэшы. ТIэкIу ыпэкIэ къызэрэсIуагъэу, сыд фэдэрэ фитыныгъэ къытатыгъэкIи тыхэгощагъэу тызэрахагъэ­тIысхьагъэм иягъэкIэ Тыркуем Адыгэмэ я лъэпкъ щыIакIэ, абзэ, яхабзэ щыбгъэпсэун плъэкIынэу щыщытыжьэп. Арышъ, лъэпкъ IофымкIэ ныдэлъфыбзэр, шIэнхабзэр IэкIыбым, хэхэс гъашIэм щыхэмыкIуадэу щыбгъэпсэуныр амал зимыIэ Iоф. Адыгэ Хэкужъым екIужьышъурэм ышъхьэрэ икIэблъэрэ хищыжьыныр, иадыгъагъэ къыухъумэжьыныр къыдэхъун, инасып къыхьын ылъэкIыщт. Хэкужъым зымыгъэзэжьышъурэ хэтрэ хэхэси IэкIыбым къелыпIэ имыIэу щыфэхыщт, щыхэкIодэжьыпэщт.

Öte yandan, Türkiye'deki Adıge (ve Abaza) nüfustan hatırı sayılır bir kitle anayurda dönmediği takdirde anayurtta da ulusal kültürel varlığı sürdürme olanakları azalacak, Adıge (ve Abaza) halkının tüm dünya üzerindeki yok oluş süreci hızlanacaktır. Bu durum, diğer Kuzey Kafkasya halkları için olmasa bile, özellikle Adıgelerle Abazalar için geçerlidir. Bu tehlike, Adıgeler (ve Abazalar) olarak ulusal sorumluluğumuzun ne denli büyük olduğunu çok daha çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak Anayurda dönüş, Adıge (ve Abaza) halkı için yaşamsal derecede büyük önem taşımaktadır, başka deyişle bir var olma-yok olma sorunudur. Diyasporada kalmayı seçmek ölümü, anayurda dönmeyi seçmek ise yaşamı seçmiş olmakla eş anlamlıdır.

Ащи къыщымыуцоу, непэ Тыркуем щыпсэурэ Адыгэхэмэ (Абадзэхэми ары) ащыщ купышIу, ыцIэ къепIо хъунэу, Хэкужъым ымыгъэзэжьмэ Хэкужъыми Адыгэ (ыкIи Абадзэ) лъэпкъ щыIэныгъэм иамалхэр къеIыхыщт, Адыгэ (ыкIи Абадзэ) лъэпкъыр зэрэдунаеу текIодыкIыжьыпэным ипIалъэ, тиджагъу нахь мышIэми нахьи къэблэгъэщт. Мы зигугъ тшIыгъэ ужыпкъэ гукIодыгъор адырэ Ыпшъэрэ Къафкъас лъэпкъмэ апае мыхъуми Адыгэ ыкIи Абадзэ лъэпкъмэ апае узышIомыкIын Iофэу къытпы­щылъ. Ащи АдыгэхэмкIэ (АбадзэхэмкIи ары) лъэпкъ Iофым фэгъэзагъэу типшъэрылъ, типшъэдэкIыжь иинагъэ, ихьылъагъэ шыблэо шIыкIэу тигъэтхытхэу, нафэу IупкIэу танэIу/тапашъхьэ къырегъэуцо.

КIэух псалъэу къэтIоншъы; Хэкужъым дгъэзэжьын Iофым Адыгэ (ыкIи Абадзэ) лэпкъым дэжь уасэу щыриIэр упсэущт-умыпсэущтым е нэмыкIэу къэпIон зыхъыкIэ ущыIэшт-ущымыIэщтым ухадэрэм фэдэ Iоф уаим дэдэу щыт. IэкIыбым укъинэныр къыхэпхымэ лIэныгъэр къыхэпхыгъэу, Хэкужъым гъэзэжьыныр къыхэпхымэ щыIэныгъэр къыхэпхыгъэу ары.

Savaş yıkım demek, felaket demek, ölüm demek. İlk başta savaşa karşı olmak lazım ve maalesef ki savaşın sonucunda masum insanlar da ölüyor ve bütün muhataplarını mağdur ediyor. 1992’deki Gürcistan’ın Abhazya'yı işgalinde çok sayıda Abhaz ve Megrel öldü. Megreller ve Abhazlar arasında ortak tarih birliği olmasına rağmen Megreller Sovyetler Birliği zamanındaki Gürcistan’ın emperyalist Abhazya politikalarının mağduru mu oldular? Ulus harekelerinin ve kitlesel bir ulus bilinçlerinin olmaması bu süreçte ne derece etkili olmuştur?

Заор тхьамыкIэгъошху, мэхъаджэ, лIэныгъ, лъэпсэих. Арышъ, зэкIэмэ апэрэ Iофыр заом пэуцугъэныр ары. Тиджагъу нахь мышIэми заом хые Iаджи хэкIуадэ, хэмыкIодагъэри егъэфыкъо. 1992-рэ илъэсым Грузиер Абхъазием къызебанэм Абхъазыбэрэ Мегрелыбэрэ хэкIодагъ. Мегрелхэмрэ Абхъазхэмрэ ижъкIэ къыщегъэжьагэу а зы тхыдэм зэдыхэтхэ пэтзэ Совет лъэхъаным Грузием, Абхъазием фэгъэзагъэу зэрихьэгъэ эмпериаял политикэм лые къыщылъысыгъэу ары шъуIуа? Лъэпкъ Iоф зэрэзэрамыфэрэм, цIыф жъугъэм язэфэдэу зэдагощэу зы лъэпкъ зэхашIэ зэрямыIэм сыд фэдизкIэ иягъэ къэкIогъэнэу плъытэрэ?

FH – Savaş elbette en büyük yıkım demektir. Bunu her halde en iyi bilenlerden biri Adıgeler olsa gerektir. Onlar sayısız işgal girişimine göğüs gerdikten sonra son olarak dünyayı tehdit eden ve adeta titreten emperyal bir güç olan Rus Çarlığının işgal girişimine karşı 300 yıla yakın süre dillere destan bir büyük direniş göstermiş, bu süreçte savaşın en acımasız örneklerini yaşamış, sonunda vatanını kaybetmiş, büyük bölümü (yaklaşık %90'ı) topraklarından sürülmüş, başka ülkelerde sürgün hayatı yaşamaya, sığıntı muamelesi görmeye mahküm edilmiş, kendi vatanında kalabilenler de bölük-pörçük azınlıklar halinde adeta tutsak konumuna getirilmiştir.

Хъу.Ф. – Заор зэрэмэхъаджэм, зэрэлъэпсэихым Iо хэлъэп. Ар анахьышIоу зышIэрэмэ Адыгэ лъэпкъыр ащыщын фае. Ахэр яхэку къибэнэгъэ кIочIэ зэфэшъхьафыбэмэ запэуцу, ахэр зызэтырегъэуцо уж, аужыпкъэрэу, зэрэдунаеу щынагъо язытэу зэтезыгъэкIэзэзыхьэрэ эмпериал кIочIэшхоу Урыс Царизмэр ихэку къызебанэм илъэс 300 Iэгъоблагъэм нэсэу ащ пэуцужьыгъ, нэмыкIрэ цIыф лъэпкъмэ щысэ/ шапхъэ афэхъунэу, IорыIотабэмэ ахэхьагъэу лIыхъужъыгъэшхохэр къыщигъэлъэгъуагъэх, а зэо мыухыжь мэхъаджэхэм и анахь гукIэгъунчъэхэр ащыпэкIэкIыгъэх, аужыпкъэрэуи яхэку ашIокIодыгъ, лъэпкъым инахьыбапIэр (шъанэ бгъукIыр %90) яхэкужъ рафыхишъ, нэмыкI хэгъэгу афыхишъ, ашъхьэ зырагъэзыгъэ къэралыгъом къыфашIрэ унашъор яунашъоу, къыратырэр яIэхьэу, хэхэс гъэшIэ хьылъэм хэфагъэх, хэкум къинэгъэ тIэкIури щымакIэу, щитэкъухьагъэу, зэнэмысхэу, дэфыхыгъэу, гъэрыпIэ ифагъэхэм фэдэу къинагъэх.

Gürcüler, daha doğrusu Gürcü yöneticileri ne yazık ki, küçük ulus şovenizminin dayanılmaz çekiciliğine kapılarak yanlış adımlar atmışlardır. Her etnik gruba evrensel ölçülerde, hiç değilse SSCB ve Rusya Federasoyonu düzeyinde ulusal-kültürel haklarını tanıyabilse, buna anayasal güvenceler getirebilse belki çok daha saygın ve etkili bir devlet olarak bütünlüğünü koruyabilir, bölgesel ve küresel düzeyde etkenliğini artırabilirdi. Şimdi ne yazık ki, ilkel kabile devleti formatına daha uygun bir görüntü vermekte ve kullanılabilecek ideal bir piyon olarak emperyal güçlerin iştahını kabartmaktadır. Bunun ne kendisine ne Abhazlara, ne Megrellere... kimseye yararı yoktur. Elbette Megrellerin de Gürcistan coğrafyası içinde yer alan başka etnik grupların da evrensel ölçülerde haklarını talep etmeleri, bunu sağlamanın yollarını aramaları, bu amaçla doğru ittifaklar kurmaları gerekir. Bu da elbette bir ulusal bilinç ve doğru politika sorunudur.

Грузинхэр, нахь тэрэзэу къэпIон зыхъукIэ Грузин пащэхэр, тиджагъу нахь мышIэми, лъэшэу узIэпызыщэрэ лъэпкъ цIыкIу шовенизмэм иIэшIугъэ дихьэхыхишъ, лъэубэкъу пхэнджхэр адзынэу хъугъэх. Зэрэдунаеу зэдаштэу зэрэрагъэжьагъэм, зи мыхъуми Совет хэгъэгум, Урысые Федерацием зэрэщагъэуцугъэм тетэу хэтрэ лъэпкъи яфитныгъэхэр аратыхэу, ахэр хэбзэ шъхьаIэм хагъэуцоу чIагъэпытыхьэгъагъэемэ Грузием зэрэндунаеу нахь уасэ щыриIэу, лъытэныгъэ къыщыфашIэу, иIуи нахь ахахьэу зы къэрал зэхэубытэгъэ хъарзынэ хъун, игъунапкъэхэри къыухъумэн ылъэкIыщтыгъэ. Ау джы, тиджагъу нахь мышIэми, ауж къинэгъэ примитив лIэкъо къэрал цIыкIу шIыкIэм тетэу, хэти зэрэфаеу ыгъэIорышIэн ылъэкIынэу ащ фэдэ теплъэ иIэу къызэрэлъагъорэм елъытыгъэу, эмпериал кIуачIэмэ яIупс къыфачъэу щыты хъугъэ. Ащ фэдэу зэрэщытым ежь дэдэми, Абхъазхэми Мегрелхэми ...  зыми ишIуагъэ хэлъэп. Мегрелхэми Грузие чIыналъэм щыпсэурэ хэтрэ лъэпкъи зэрэдунаеу щызэдаштэу рагъэжьэгъэ цIыф ыкIи лъэпкъ фитныгъэхэр зыIэрагъэхьэным ыуж итынхэ, ащ кIэдэунхэ, ар зэрэзыIэрагъэхьэщтым иамалхэм яусэнхэ, ащ фэгъхэхьыгъэу IэпыIэгъу тэрэзхэр зэрагъэгъотынхэ фае. Ау ащ пайи лъэпкъ зэхашIэрэ лъэпкъ политикэ зафэрэ ищыкIагъ.

Şovenizm batağındaki Gürcistan Amerikan desteğiyle Kafkasların İsrail'i olmuş durumda ve İsrail'le çok sıkı ilişkileri var. Gürcistan'ın Ağustos 2008 Osetya işgalini ve akabinde Rus-Gürcü savaşını, etkilerini ve sonucunu değerlendirir misiniz?

Шовенизмэ псыжъым хилъэшъогъэ Грузиер Америкэр икъотэгъоу Къафкъасым и Израил фэдэу хъугъэ ыкIи Израилы зэпышIэныгъэ пытэ дыриI. Грузием 2008 гъэм и шышъхьэIу (август) мазэ Осетиям зэрибэнэгъагъэм, ащ лъыпытэу къежьэгъэ Урыс-Грузин заом, ащ къыздахьыгъэ ужыпкъэхэм таущтэу уахаплъэрэ?

FH – Abhazya ve Güney Osetya işgal girişimleri, Gürcistan yönetiminin küçük ulus şovenizmini iyice açığa çıkarmıştır. Rusya'nın olaya müdahalesi son derece yerinde ve zamanında olmuştur. Rusya'nın savaşı daha fazla sürdürmemesi, bu bahane ile bir karşı işgal çabasına yönelmemesi de takdir edilmelidir. Rusya'nın bu düzeydeki müdahalesi kanımca, Abhazya ve Güney Osetya başta olmak üzere diğer Kuzey Kafkasya Cumhuriyetlerinde de olumlu bir güven duygusu yaratmıştır. En azından tarihsel antipatileri/düşmanlıkları bir ölçüde azaltmaya başlamıştır. Gürcistan'ın da bu olguyu iyi okuması gerektiği kanısındayım. Okyanus ötesi ittifak arayışlarıyla kalıcı ve doğru sonuçlara ulaşılamaz. Bir Adıge atasözü «komşuyla don birdir» der. Her durumda en çabuk ve kolay yetişebilecek olan güç, komşudur. Artık herkes iyice bilmelidir ki, özellikle bu coğrafyada Rusya'ya rağmen bir şey yapmak mümkün değildir. Rusya ile barış içinde ve evrensel değerler çerçevesinde bir arada yaşamanın yolunu aramak ve koluşullarını hazırlamaya çalışmak gerekir.

Хъу.Ф. – Грузиер Абхъазиемрэ Осетиямрэ заратебэнагъэм  нафэу, IупкIэу къегъэлъагъо Грузиям ипащэхэр лъэпкъ цIыкIу шовешизмэм зэрэзэлъиубытыгъэр. Урысыер ащ пысынкIэу къызэрэхэIэбагъэр лъэшэу игъо дэдэу хъугъэ. Ащ лъыпытэу Урысыем заор зэрэлъимыгъэкIотагъэри, ар ушъхьагъу ышIэу Грузиер ыубытынэу зэремыжьагъэри хъупхъэу фэлъэгъупхъэу сэлъытэ. Урысыер арэущтэу Iофым зэрэхэхьагъэр ыкIи римыгъэхъоу зэрэзэтеуцожьыгъэр сызэрэгугъэрэмкIэ Абхъазиемрэ Осетиямрэ апэ зэритэу адырэ Къафкъас республикэхэми лъэшэу гуапэ къащыхъугъ ыкIи ахэр Урысыем нахь нэшIукIэ къеплъы ышIыгъэх. Зи мыхъуми тхыдэм къыхьыгъэ зэмышIуныгъэ зэпыиныгъэр тIэкIу нахь мышIэми къыгъэшъэбэнэу/къыгъэбыеонэу ригъэжьагъ. Грузиеми мыр мырэущтэу зэрэхъугъэр икъоу зыгури­гъэIон, къыдилъытэн фаеу сеплъы. Хышхо (окиян) адрычI чыжьэхэм къотэгъу къыщыплъыхъузэ ужыпкъэшIу зэпIэзэрыт бгъотын, улъыIэсын плъэкIынэу щытэп. Адыгэмэ «гъунэгъурэ гъонщэджрэ» аIо. Сыдигъуи анахь шIэхэу ыкIи IэшIэхэу уадыжьы къэсын зылъэкIыщтыр гъунэгъур ары. Хэти къыгурыIон фае мы чIыналъэм/шъолъырым (чIыгъурышъом/географием) Урысыем упэшIуекIозэ зы гори щыпшIэн/щыбгъэхъэн зэрэмылъэкIыщтыр. Зэрэдунаеу щаштэрэ цIыфыгъэ фитныгъэхэмэ апкъ итэу Урысыемрэ узэзэгъэу, узэгурыIоу, зэгъунэгъоу узэдэпсэуным упылъыныр, ащ иамалхэмэ уяусэныр ары зэкIэмэ анахьышIунэу къысшIошIырэр.

Kartvelistler dil konusunda çok hassaslar. Megrelceye folklorik ve günlük konuşma formatlı masal vb. materyaller haricinde asla katkı sunmuyorlar. Ama diğer taraftan da Lazlara Lazca Kartvelist propaganda yapmaktan da geri kalmıyorlar. Dilin bir halkın teşkilinde ve Megrellerin kardeş Laz halkıyla bütünleşmelerinde ne kadar önemli olduğunun fazlasıyla farkındalar? Bu konular hakkındaki düşünceleriniz nelerdir?

Картвплистхэр бзэм ылъэныкъокIэ лъэшэу тхьацэх. Мегрелыбзэм фолклорыбзэм, зы мэфэ гъашIэм щагъэшъхьапэщт тIэкIум нэмыкIэу хэлъхьэныгъэ пари къыфашIырэп. Ащи къыщымыуцухэу ЛазыбзэкIэ Лазхэмэ Картвелист пропаганда къафашIынымкIи алъэкIын къагъанэрэп. Лъэпкъыр зыпкъ иуцонымкIэ, Мегрелхэмрэ якъош Лаз лъэпкъымрэ зэхэщэ­псыхьэжьынымкIэ бзэм лъэкIэу/кIуачIэу иIэр дэгъу дэдэу ашIэ. Мыхэмэ афэгъэхьыгъэу сыд къэпIон плъэкIына?

FH – Üzülerek itiraf edeyim ki, bu konuda son derece bilgisizim. Ama şunu söyleyebilirim ki, halklara, dillere, kültürlere yaşama hakkı ve olanağı tanımayan, onları gizli-açık baskılarla yok etmeye çalışan hiçbir ideoloji tasvip edilemez. Bu tür yaklaşımların, dünyanın küçüldüğü, küreselliğin egemen olduğu günümüz koşularında artık başarı şansı da kalmamıştır. Gerçek, er-geç kendini kabul ettirecektir. Lazlara Lazca Kartvelist propaganda bir işe yaramayacaktır. Kardeş Megrel ve Laz halkları bütünleşecek, kucaklaşacaktır.

Хъу.Ф. – Сиджагъо нахь мышIэми зысыумысыжьыншъы, а Iофыгъом зи хэшIыкI фысиIэп. Ау ащкIэ къэсIон слъэкIыщтыр зы: Лъэпкъхэмэ, бзэхэмэ, шIэнхабзэхэмэ щыIэкIэ амалрэ фитныгъэрэ язымытэу, ахэмэ нафэми-шъэфыми атеIункIэу, щыIэкIэ амал къафэзымыгъанэрэ идеологиехэр, политикэхэр сыдэуи щэрэтых, бдэнхэу, адебгъэштэнхэу щытыхэхэп. Дунаер нахьы цIыкIу зыщыхъоу, цIыфыгъэм итетыгъо зэрэчIылъэхъураеу щызекIоу зыщыригъэжьэгъэ джырэ лъэхъаным  ащ афэдэ бгъодэхьэкIэ­хэмэ, еплъыкIэхэмэ ягукIае къадэхъунэуи щытыжьэп. Шъыпкъэм сыдигъоми заригъэдэщт, заригъэштэщт. Лазмэ ЛазыбзэкIэ Картвелист пропагандэ афашIыми ащ зи къафихьынэу щытэп. Лаз ыкIи Мегрел зэлъэпкъэгъухэр, IэплI зэращэкIызэ зэхэхьэжыщтых.

Son olarak neler söylemek istersiniz?

Аужыпкъэрэу сыд къэпIонэу уфэен?

FH – Hepimiz elbette insanlık ailesinin bireyleriyiz. Ama bu, ayrı bireyler/uluslar/halklar olmamıza engel değildir. Herbirimiz birbirimizi eşit haklara sahip bireyler olarak kabul edersek, bu çerçevede sahip olduğumuz ve sahip olmak istediğimiz tüm hak ve olanakları başkaları için de isteyebilirsek, bunu sözde değil, eylemde de gösterebilirsek her halde sorunların çözümü çok daha kolay olacaktır. Egemen ulus aydınları başta olmak üzere, bu amaca katkı sağlayan herkese selam olsun.

Хъу.Ф. – ШъыпкъэмкIэ зэкIэми а зы цIыф лъэпкъ унагъом тырибын. Ау ар, цIыфышъхьэ шъхьэф зырызэу, лъэпкъ шъхьэф зырызэу тызэрэщытыми пэрыорэп, пэшIуекIорэп. ЦIыфышъхьэ пэпчъ хэти зэфэдэ фитныгъэ иIэу зытлъытэрэм, фитныгъэу тиIэ е тиIэнэу тызыфэе пэпчъ нэмыкIхэми яIэн фаеу зытлъытэрэу, ар гущыIэ гъушъэ къодыем къыщымынэу тищыIэныгъэ IупкIэу къызщыдгъэлъэгъошъу­рэм сыдрэ Iофыгъуи язэшIохын нахьы IэшIэх къытфэхъущт. Арэу хъуным, Iашъхьэтет лъэпкъышхомэ яцIыф къэущыгъэхэр апэ зэритэу, зикIуачIэ хэзылъхьэрэ, зиIэхьэ хэзышIэхьэрэ пэпчъ сыгу къыздеIэу шIуфэс/асапщ/сэлам фабэ ясэхы.

İlginiz için teşekkür ederim.

ТиупчIэхэмэ уасэ къафэпшIэу пэгъодз къызэряптыжьыгъэм пае шIушIэ къыпфэтэшIы. Тхьэ уегъэпсэу!

FH – Bu düşüncelerimi paylaşma fırsat ve olanağı verdiğiniz için asıl ben size teşekkür ederim. Her halde sizin ilginiz ve özendirmeniz olmasaydı, ben de bu düşüncelerimi paylaşma olanağı bulamazdım. Başarılı çabalarınızın artarak sürmesini diler, tekrar teşekkür ederim.

Хъу.Ф. – Сэри си гупшысэхэр цIыфмэ адэзгощынэу амал къызэрэсэшъутыгъэм пае шIушIэ къышъу­фэсэшIы. СызэренэгуерэмкIэ шъо гулъытэ къысфэшъушIэу сешъумыгъэгушIугъагъэемэ мы си гупшысэхэр цIыфмэ алъызгъэIэсынэу игъо сифэныеп. ШъуикIуачIэ къыхьырэр нахьыбэ ыкIи нахьышIу хъу зэпытэурэ лъыжъугъэкIотэнэу сышъуфэлъаIо, инэу шIушIэ къышъуфэсэшIы, Тхьэ шъуегъэпсэу!

14.09.20I0
Hazırlayan: Xopuri Lazi

Kaynak: http://xopurilazi.blogcu.com/fahri-huvaj-ile-anadil-ve-ulus-bilinci-uzerine-soylesi-8/8873586